مشروطیت
شرح حال مهدی قلی‌خان هدایت مشهور به مخبرالسلطنه؛

شرح حال مهدی قلی‌خان هدایت مشهور به مخبرالسلطنه؛

سیاستمداری که دیکتاتوری رضاشاه را تحکیم کرد مهدی قلی‌خان هدایت مشهور به مخبرالسلطنه، فرزند علیقلی‌خان مخبرالدوله در سال 1243ش در تهران متولد شد. حضور او در این خانواده و تربیت آنها، مهدی قلی‌خان را مجاب کرد تا از همان کودکی به آموختن علومی چون عربی، تاریخ، جغرافیا و ریاضیات بپردازد. او زبان فرانسوی را به خوبی فراگرفت و در پانزده‌سالگی برای ادامه تحصیل رهسپار آلمان شد. دو سال در این کشور...

ادامه مطلب

 علاء‌السلطنه کیست؟

علاء‌السلطنه کیست؟

  علاء‌السلطنه به سال 1840 میلادی به دنیا آمد؛ نام پدرش میرزاابراهیم‌خان بود؛ نوزده ساله بود که سمت سرکنسول ایران در بمبئی یافت. این درست بعد از جنگ‌های ایران و انگلیس در سال 1857 و جدا شدن افغانستان از ایران بود. علاءالسلطنه پیش‌تر با همین سمت در بغداد کار کرده بود. سال 1880 او نیابت حکومت گیلان را یافت؛ دو سال بعد سرکنسول ایران در شهر تفلیس شد؛ به سال 1889 یعنی در...

ادامه مطلب

 شرکت‌های نفتی بین‌المللی و ایران عصر مشروطه

شرکت‌های نفتی بین‌المللی و ایران عصر مشروطه

 نفت ایران نقش تعیین‌کننده‌ای در سمت و سوی حوادث کشور در یکصد سال اخیر داشته است و باید در چارچوب رقابت‌های بین‌المللی کمپانی‌های نفتی مورد ارزیابی قرار گیرد. پیش از همه باید یادآوری کرد از سال 1880م، تراست استاندارداویل که متعلق به راکفلرها بود، موقعیت بسیار مناسبی در آمریکا و بازارهای جهانی به دست آورد. این تراست بیش از همه از طرف صنعت نفت باکو که در اختیار خاندان‌های...

ادامه مطلب

 روزنامه آفتاب و کالبد‌شکافی بحران ایران در دوران مشروطه

روزنامه آفتاب و کالبد‌شکافی بحران ایران در دوران مشروطه

 روزنامة آفتاب آسیب‌شناسی بحران مشروطیت ایران را سرلوحه کار خود قرار داد تا بتواند وضع موجود را تبیین نماید. آفتاب اقدامات مشروطه‌طلبان را به ویژه در دوره مجلس دوّم مورد انتقاد قرار داد. از تندروی‌های آنان سخن گفت و آن اعمال را ریشة گرفتاری‌های فعلی عنوان ساخت. به دید این روزنامه «سوء اداره سابق که مستلزم آن بی‌ترتیبی امور، افراط و تفریط و عادات به تعدیات فاحش است»، ریشة...

ادامه مطلب

 روحانیان و مشروطه دوم

روحانیان و مشروطه دوم

 به دنبال فتح تهران، به تقلید از انقلابیون فرانسه، یک هیأت مدیره تشکیل شد. حسینقلی‌‌خان نواب در این زمان «تقریباً مدیر تهران بود».[1] در این هیأت سیدحسن تقی‌زاده، شیخ ابراهیم زنجانی، وحیدالملک شیبانی، ابراهیم‌خان حکیم‌الملک و سردار محیی در کنار عده‌ای دیگر عضویت داشتند. هیأت مدیره، عامل اصلی رعب و وحشت هفته‌های اول بعد از فتح تهران بود. هر روز بحرانی بر بحرانی دیگر...

ادامه مطلب

 بهائیان و مشروطه ایران

بهائیان و مشروطه ایران

 بدون تردید رهبران جامعه بهایی با تحولات معاصر ایران رابطه بسیار نزدیک و تأثیر‌گذاری داشته‌اند. از دوره ناصری بهاییان در کرمان با دراویش نعمت‌اللهی رابطه حسنه‌ای داشتند، لیکن دو مانع عمده برابر آنها قرار داشت. نخستین مانع شیخیه بودند که ریاست آنها در آن زمان برعهده‌ حاجی محمدکریم‌خان بود و تا سال 1323 قمری حیات داشت. مانع دوم جمعی از ازلیان بودند. بهاییان آن ‌قدر نسبت به ازلیان...

ادامه مطلب

 لشکرکشی روسیه و مواضع بریتانیا در عصر مشروطه

لشکرکشی روسیه و مواضع بریتانیا در عصر مشروطه

  درست در روزهای پایانی عمر مجلس دوم، تهدید عظیم ناشی از اولتیماتوم روس‌ها، ایران و تمامیت ارضی آن را به مخاطره افکند. از آنجا که «درباریان و مجلس ملی که درست واقف به مواقف عصر» نبودند؛[1] به طور طبیعی زمینه نقض استقلال کشور را فراهم ساختند. این بزرگ‌ترین فاجعه تاریخی کشور بود که زمامداران قوم هیچ تحلیل و تبیین مشخصی از وضعیت زمان خود نداشتند؛ از ترکیب نیروهای بین‌المللی و آرایش...

ادامه مطلب

 کارنامه شرکت نفت انگلیس و ایران در دوره مشروطه

کارنامه شرکت نفت انگلیس و ایران در دوره مشروطه

  پس از آنکه نفت در مسجدسلیمان فوران کرد، مهم‌ترین اقدام کشیدن خطوط تلگراف و تلفن بود. خط تلگراف، مسجد سلیمان را به بندر خرمشهر مربوط می‌کرد، این عمل بدون اطلاع نمایندگان ایران در مجلس دوم و دولت انجام می‌گرفت. افتخار‌الواعظین از نواب وزیر امور خارجه پرسید چندی قبل خبر کشیدن سیم تلگراف از خرمشهر تا معادن نفت گزارش شده است. وزیر پست و تلگراف این خبر را تکذیب کرده و «فرمودند...

ادامه مطلب

 فتنه سالارالدوله در دوران مشروطه

فتنه سالارالدوله در دوران مشروطه

  یکی از دهشتناک‌ترین تراژدی‌های تاریخ ایران بعد از مشروطه جنگ و جدال‌های بی‌پایان سالار‌الدوله با دولت مرکزی در غرب کشور بود که به فجایع فراوانی منتهی شد. ابتدا ببینیم سالار‌الدوله کیست؟ ابوالفتح‌میرزا سالار‌الدوله (1338-1260ق) به طور قطع یکی از متحدین سیاست خارجی بریتانیا و یکی از کسانی بود که مورد حمایت شرکت نفت انگلیس و ایران واقع می‎شد، تا در موارد ضرور از او به نفع...

ادامه مطلب

 حزب دمکرات در دوران مشروطه و آشفتگی نظری

حزب دمکرات در دوران مشروطه و آشفتگی نظری

  نشریه ایران نو، به دنبال یک توقیف کوتاه مدت بار دیگر در شوال 1328 منتشر شد. این روزنامه در دوره جدید انتشار، یکسر سخنگوی حزب دمکرات شد. مدیرمسئول آن‌ هم به جای سید‌ابوالضیاء شبستری، سید‌مهدی افجه‌ای تعیین شد. شبستری صاحب امتیاز بود و رسول‌زاده سردبیر؛ به واقع رسول‌زاده نظریه‌پرداز روزنامه و حزب دمکرات به شمار می‌آمد. به همین علت در سومین شماره سال جدید «تاکتیک و طرز...

ادامه مطلب

 جنگ روس و ژاپن از منظر منافع انگلیس در هند در دوران مشروطه

جنگ روس و ژاپن از منظر منافع انگلیس در هند در دوران مشروطه

در سال 1902 لرد لنسدوان[1] پیمان اتحادی با ژاپن بست که هدفش تقویت مواضع ژاپنی‌ها در خاور دور علیه روسیه بود. ژاپنی‌ها در این ایام با ر‌خنه روزافزون روسیه در منچوری مواجه بودند. نفوذ روسیه در اعماق آسیا منحصر به خاور دور نبود. سه سرزمین‌ مهم دیگر که در آنها منافع حیاتی انگلیسی‌ها نهفته بود در معرض تهدید قرار داشت، این سرزمین‌ها عبارت بودند از ایران، افغانستان و تبت. در ایران...

ادامه مطلب

 تکاپوی انگلیسی‌ها در گیلان و قفقاز عصر مشروطه

تکاپوی انگلیسی‌ها در گیلان و قفقاز عصر مشروطه

  تحرکات در مناطق شمالی ایران از دوره وزیرمختاری‌ هاردینگ و جریان اخذ وام برای مسافرت سال 1903 مظفرالدین شاه شدت یافت. در آن زمان برای نخستین بار ‌هاردینگ پیشنهاد کرد شیلات خزر وثیقه وام مورد نیاز شاه باشد. شمال ایران به طور سنتی حوزه نفوذ روسیه محسوب می‌شد و اگر پیشنهاد ‌هاردینگ تحقق پیدا می‌کرد، انگلیس جاپایی در منطقه نفوذ روسیه به دست می‌آورد. در این زمان...

ادامه مطلب

 بحران کشور و دغدغه احزاب در دوران مشروطه

بحران کشور و دغدغه احزاب در دوران مشروطه

 حدود یکسال پس از فتح تهران، اوضاع کشور روز به روز بحرانی‌تر می‌شد، آن چیزی که به بحران‌ها دامن می‌زد اختلاف‌های شخصی بود. به همین دلیل احزاب در مقام سخن از اتحاد و اتفاق بحث می‌کردند. اعتدالی‌ها از قول «علماء فن اجتماع» بالاخص «عالم مشهور آفاق ژان ژاک روسو» حریت تام و استقلال مطلق و آزادی کامل را مربوط به دوره ابتدایی حیات بشر می‌دانستند. در آن دوره بشر «مقید به...

ادامه مطلب

 ایران کمربند امنیتی هندوستان در عصر مشروطه

ایران کمربند امنیتی هندوستان در عصر مشروطه

 کشور وسیع هندوستان به واسطه سلسله جبال هیمالیا از شمال و شمال شرق کاملاً امن است، از ناحیه شمال ‌غرب به افغانستان و کشمیر و نیز بلوچستان متصل است که از این نواحی چندین بار به اعماق هند لشکرکشی شده است. همچنین دشتهای وسیع مکران راه مناسبی برای ورود به هند مهیا می‌کرد. اسکندر مقدونی، سلطان محمود غزنوی، تیمور لنگ و نادرشاه در زمره افرادی بودند که از این معبر به...

ادامه مطلب

 ایران از دریچه چشم احزاب انگلیس در دوران مشروطه

ایران از دریچه چشم احزاب انگلیس در دوران مشروطه

 مقارن فتح تهران، تعارضات و رقابت‌های احزاب لیبرال و محافظه‌کار انگلیس شدت پیدا کرد. برخی از ایرانیان مقیم هندوستان پیش‌بینی می‌کردند حزب حاکم لیبرال دیر یا زود سرنگون خواهد شد. در آن زمان دولت قدرتمند آلمان، حریف انگلیسی را وادار کرده بود بر هزینه‌های نظامی خود بیفزاید. حزب لیبرال که معتقد بود دشمن اصلی آلمان است، با روسیه از در آشتی درآمده، اما از طرف دیگر بر تجهیزات جنگی خویش...

ادامه مطلب

 لیبرال‌ها و سیاست مصالحه با روسیه در دوران مشروطه

لیبرال‌ها و سیاست مصالحه با روسیه در دوران مشروطه

در سال 1906 حزب لیبرال بر حزب محافظه‌کار غلبه کرد و اکثریت پارلمانی را از آن خود ساخت. بحث تعیین منطقه نفوذ با روسیه به شکل جدی‌تری مطرح گردید. رایس وزیرمختار جدید انگلیس در تهران، معتقد بود تعیین منطقه نفوذ باید توأم با استقلال و یکپارچگی و تقسیم برابر امکانات اقتصادی و بازرگانی ایران بین دولتین باشد. رایس می‌گفت باید به زمامداران ایران نشان داده شود قرارداد برای حفظ تمامیت ارضی کشورشان...

ادامه مطلب

 انجمن‌های یهودی در دوره دوم مشروطه

انجمن‌های یهودی در دوره دوم مشروطه

  اندکی بعد از فتح تهران گروهی به نام «ژون پرسان» یا همان «ایرانیان جوان» اعلام موجودیت کردند، تشابه اسمی آنها با «ژون ترک» یا «ترکان جوان» در عثمانی قابل تأمل بود. ژون پرسان فرقه‌ای آشوب‌طلب و بحران‌ساز و منشأ آن برخی محافل یهودی اروپا بود. اعضای این فرقه بعد از به دار آویختن صنیع حضرت اعلامیه‌ای منتشر کردند که در آن آمده بود با اعدام وی، ایرانی‌ها...

ادامه مطلب

 احزاب سیاسی در دوره دوم مشروطه

احزاب سیاسی در دوره دوم مشروطه

بهترین میزان و معیار برای سنجش مشروطه ایران فعالیت احزاب سیاسی است. حزب چیست؟ معمولاً وقتی گروهی از افراد جامعه که، الف: به برخی اصول و هدف‌های مشترک ایمان دارند، ب: از طرق مختلف با هم ارتباط مستمر دارند، ج: و برای رسیدن به اهداف و اجرای اصول مورد نظر خود می‌خواهند قدرت سیاسی را به دست گیرند، به این گروه، حزب می‌گویند. هر حزب دارای مرامنامه و اساسنامه است. احزاب، ملی، دینی، فرقه‌ای، طبقاتی و...

ادامه مطلب

 احزاب انگلیس و انتقال بحرانهای داخلی به ایران در دوران مشروطه

احزاب انگلیس و انتقال بحرانهای داخلی به ایران در دوران مشروطه

 در اوان فتح تهران، در حالی که هیجانات سیاسی در کشور بروز و ظهور یافته بود، احزاب سیاسی انگلیس هم در حال کشاکش با یکدیگر بودند. رقابت‌های پارلمانی احزاب لیبرال و محافظه‌کار بیم‌ها و امیدهایی در ایران آفرید. عده‌ای می‌گفتند غلبه‌ حزب لیبرال به نفع ایران است، زیرا آنها مثل محافظه‌کارها «حرص ملک‌گیری» ندارند، پس پیروزی آنها باعث پیشرفت و ترقی ایران خواهد شد. در پاسخ گفته...

ادامه مطلب

اندیشه سیاسی آیت الله عبدالله مازندرانی

اندیشه سیاسی آیت الله عبدالله مازندرانی

روحانیت شیعه به لحاظ پیوند عمیق جامعه ایران با دین همواره از اقتدار و نفوذ زیادی برخوردار بوده است. به نحوی که علما و روحانیون شیعی بی‌وقفه در امور سیاسی حضور پیدا کرده‌اند. به طوری که نقش روحانیت پیشرو شیعه در مسائل سیاسی و اجتماعی معاصر، به ویژه نهضت مشروطه ایران کاملاً مشهود و غیر قابل انکار است. نهضتی که در برگیرنده مفاهیم و موضوعات اصلی مورد مطالعه در تاریخ معاصر ایران و تداعی‌گر...

ادامه مطلب


1
2
3
4