نگاه دیگران
کتابخانه مجلس شورای اسلامی نهادی با سابقه ی نزدیک به یک قرن، بخش مهمی از میراث ماندگار تمدن کهنسال و بزرگ ایرانی- اسلامی را بر دوش کشیده است. این کتابخانه پس از یک عمر بالندگی و ثمردهی بسان درختی تنومند، بر خیل مشتاقان معارف، سایهای پرمهر گسترانیده و با گنجینههایی از نفایس و نوادر به علاقمندان پرشمار خود، بیمنت و ادعا، طعم دلچسب تلاشهای دانشوران گذشته و حال را میچشاند. از نکات بارز تاریخچه کتابخانه مجلس چه در زمان گذشته و چه بعد از دوران شکوهمند انقلاب اسلامی، میزان اهتمام مردم و مسئولان به کتابخانه و درجه اعتماد آنان به این نهاد گرانسنگ برای واسپاری اسناد و کتب خویش قابل تحسین است و حجم کتابهایی که به صورت وقف به این کتابخانه رسیده است از درجه نفاست این کتابها به ضرس قاطع قابل ستایش است. تاریخچه تأسیس کتابخانه در مورد تاریخ کتابخانه مجلس عموماً تمامی منابع به چهار دوره کرده اند: اما آنچه که مهم است، این است که در سال (1302ه.ش/ 1342ق/1924م) بالاخره تلاش ها و کوششهایی که برای تأسیس کتابخانه انجام میگرفت، به نتیجه رسید و کتابخانه از جایگاه موقت خود (در حوضخانه) به ساختمانی در سمت شرقی ساختمان مجلس شورای ملی که برای تأسیس نهاد کتابخانه ساخته و آماده کرده بودند منتقل و به طور رسمی تأسیس و افتتاح گردید. البته باید یادآور شد که نزدیک به دو سال بعد، یعنی در سال (1304ه.ش/ 1344ق/ 1926م) این کتابخانه زیرنظر مدیری کاردان همچون یوسف اعتصام الملک آشتیانی رسماً آغاز به کار کرد.[2] موجودی کتابخانه مجلس در سال 1302 ه.ش در سال (1302ه.ش/ 1342ق/1924م) در یادداشت دیباچه فهرست کتب فرانسه کتابخانه مجلس شورای ملی یک نتیجه گیری از مواد و مجموعه کتابخانه در سال فوق ذکر می کند: «کتبی که تاکنون موجود شده و درصدد ترتیب و تدوین فهرست آنها بر آمدم و هر زبانی را به خط آن زبان نوشتم موازی یک هزار و سیصد و شصت و پنج جلد می باشد. بدین قرار، کتب پارسی 183 جلد، عربی 185 جلد؛ ترکی 9 جلد؛ فرانسه 855 جلد؛ انگلیسی 21 جلد؛ روسی 20 جلد؛ آلمانی 75 جلد؛ ایتالیایی 17 جلد»[3] در چند سال بعد در فروردین ماه سال (1311ه.ش/1351ق/1933م) کیخسرو شاهرخ از توسعه مجموعه سخن رانده : «کتابخانه الان در حدود یازده هزار جلد کتاب برای استفاده عموم دارد.»[4] سالشمار تاریخ کتابخانه مجلس شورای اسلامی (از ابتدا تا سال 1302 ه.ش)[5] (1285 ه.ش/1325ق/1907م) در 14 جمادی الثانی مطابق 1324 قمری فرمان مشروطیت به جهت پافشاری آزادی خواهان از سوی مظفرالدین شاه صادر گردید و در 14 ذیقعده همین سال قانون اساسی را که توسط مجلس شورای اسلامی نخست، تهیه و تنظیم شده بود، امضاء کرد و پنج روز پس از امضاء قانون اساسی در 19 ذیقعده شاه قاجار وفات یافت و ولیعهد وی محمدعلی شاه به عنوان ششمین شاه قاجاری به سلطنت جلوس یافت. (1286 ه.ش/1326ق/1908م) محمدعلی شاه به کمک نیروهای کلنل لیاخوف در 23 جمادی الاول 1326قمری مجلس شورای ملی را به توپ بست و ملک المتکلمین، میرزا جهانگیر خان صوراسرافیل و گروهی از آزادیخواهان را کشت. در تبریز ستارخان به حمایت مشروطه خواهان برخاست و شاه با مجاهدین به مقابله پرداخت. (1287 ه.ش/1327ق/1909م) در جمادی الثانی1327قمری (1287ه.ش/ 1909م)، محمدعلی شاه از عهده شور آزادیخواهی قوای مجاهدین برنیامد و آنها به منظور استقرار مشروطه مجدد و مجلس شورای ملی به نشانه پیروزی وارد تهران شدند. پادشاه به سفارت روسیه در زرگنده پناه برد و از سلطنت خلع شد. تشکیل مجدد مجلس به تصویب نظامنامه داخلی مجلس شورا در مورخه 26ذیالحجه برابر 17دی ماه 1287ه.ش شد. در ماده 135 این نظامنامه از «دایره کتابخانه» به عنوان یکی از دوایر شعبه اداری مجلس سخن رفته است. (1288 ه.ش/1328ق/1910م) از آبان ماه این سال ارباب کیخسرو شاهرخ از طرف زرتشتیان ایران به سمت نمایندگی دوره دوم انتخاب شد که مدت سی سال و هشت ماه متوالی، به جهت عضویت در مجلس شورای ملی ریاست، مباشرت مجلس را نیز عهده دار بود. (1289 ه.ش/1329ق/1911م) در نظامنامه داخلی مجددی که مجلس شورا در سوم ذیقعده 1329قمری (1289 ه.ش/1911م) به تصویب هیأت رئیسه مجلس رسید، در ماده نهم آن از رویه کتابخانه سخن گفته شد: «کتابخانه مجلس در تحت نظارت رئیس مجلس و مواظبت مباشرین است. مباشر کتابخانه صورتی از کتابها و روزنامهها به رئیس و مباشرین داده، پس از تحصیل اجازه، خریداری می کند. مباشر کتابخانه مسوول ضبط و ترتیب کتب است و همیشه چند صورت از کتابهای موجود را ترتیب خواهد داد». به احتمال در این سال یا سال بعد نظامنامه تفضیلی اداره مباشرت مجلس شورای ملی تدوین می یابد. مواد 63 تا 69 این نظام نامه به امضاء ارباب کیخسرو شاهرخ در زمینه وظایف کتابدار و شرایط مراجعه به کتابخانه است. «ماده 67 : کتابخانه مخصوص به نمایندگان است. ماده 68 : کتب کتابخانه به هیچ وجه از مجلس نباید خارج شود.» (1291 ه.ش/1331ق/1913م) پس از انفصال مجلس شورا دوره دوم تقنینیه در دوم محرم 1330قمری، (1290ه.ش/ 1912م)، دو اطاق کوچک و تودرتو در قسمت شرق حوضخانه ساختمان مجلس به انضمام چند قفسه چوبی جهت مراجعه و استفاده نمایندگان در نظر گرفته شد. (1302 ه.ش/1342ق/1924م) پس از خریداری باغ عزیزالسلطان برای مجلس شورای ملی، به پیشنهاد مرحوم آیت الله سید حسن مدرس بخشی از این باغ برای ساختمان کتابخانه در نظر گرفته شد. پس ساختمانی در شرق مجلس شورای ملی آماده گردید و اثاث و کتب مجموعه کتابخانه از محل محقر پیشین به این قسمت منتقل گردید و عملاً این تاریخ را می توان تاریخ افتتاح و تأسیس این کتابخانه برشمرد. در این سال باید یادآور شد که آقای عبدالحمید نقیب زاده مشایخ به سمت مسوول موقت کتابخانه انتخاب شد. نتیجه گیری آن چنان که مشهود است اقدامات کیخسرو شاهرخ در چند وجه بارز و با اهمیت تلقی می شود. این موارد عبارت است از : الف) ابتدا مجموعهای کوچک از کتب نفیس موجب نضج کتابخانه بود ولی سپس با تخصیص اعتبار که هر ساله میزان آن افزایش یافت، کتابخانه جان گرفت. در سال 1318 ه.ش (1358ق/1940م) بیش از بیست و سه هزار جلد کتاب در مجموعه موجود بوده است. ب) از نظر بنا، شاهرخ پارسی با زحماتی چند پس از منازعات مستبدین با مشروطه خواهان، مکانی آبرومند ساخت و اثاثه ای جهت آن گرد آورد. ج) رشد کتابخانه موجب پدید آمدن یک شورای اداری سه نفره و اندیشه ارائه جواز به عامه و مراجعان شد. تا سال 1318ه.ش (1358ق/1940م) تعداد دو هزار و هشتصد و هفت پروانه به مردم ارائه شده که هر وقت مایل باشند برای مطالعه به کتابخانه رجوع کنند. در نهایت اقدامات نظم و سازماندهی کتابخانه مجلس شورا و اهتمامی که کیخسرو شاهرخ انجام داد و ضمن ترتیب دادن دفتری در این خصوص به ثبت عناوین کتب از سال 1341 قمری مقارن با (1302 ه.ش/1923م) مبادرت کرد، در نتیجه سال 1302 ه.ش (1341ق/1923م)سالی سرنوشت ساز برای این مجموعه فاخر بود.[6] منابع و مآخذ شاهرخ، کیخسرو، یادداشتهای کیخسرو شاهرخ ، باستانی پاریزی، به کوشش جهانگیر اشیدری، تهران: بی نا، 1355. شجیعی، زهرا، نخبگان سیاسی ایران، از انقلاب مشروطیت تا انقلاب اسلامی، تهران: سخن، 1372. 3. شعبانی، احمد، گوشه ای از تاریخ کتابخانه مجلس شورای ملی، آینده ، سال هجدهم، 1371. 4. عاقلی، باقر، اهمیت اسناد کتابخانه مجلس، سمینار هفتادمین سال افتتاح رسمی کتابخانه مجلس شورای اسلامی، تهران، مجلس شورای اسلامی، 1374. 5. (-)، تاریخچه کتابخانه مجلس؛ اولین کتابخانه رسمی کشور، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد و مجلس شورای اسلامی، 1374. 6. (-)، مجموعه مقالات سمینار هفتادمین سال افتتاح رسمی کتابخانه مجلس شورای اسلامی، (هفتم، اسفند1374)، به کوشش غلامرضا فدائی عراقی، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، 1374. 7. (-)، تاریخچه کتابخانه مجلس شورای ملی، تهران: مجلس شورای ملی، چاپخانه، 1355. [2] - تاریخچه کتابخانه مجلس؛ اولین کتابخانه رسمی کشور، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد و مجلس شورای اسلامی، 1374، ص 17. [3] - احمد شعبانی، گوشه ای از تاریخ کتابخانه مجلس شورای ملی، آینده ، سال هجدهم، 1371، ص 445. [4] - کیخسرو شاهرخ، یادداشتهای کیخسرو شاهرخ ، باستانی پاریزی، به کوشش جهانگیر اشیدری، تهران: بی نا، 1355، ص 301. [5]- برای اطلاعات بیشتر ر.ک ( مجموعه مقالات سمینار هفتادمین سال افتتاح رسمی کتابخانه مجلس شورای اسلامی، اسفند 1374، به کوشش غلامرضا فدائی عراقی، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، 1374) و نیز: باقر عاقلی، اهمیت اسناد کتابخانه مجلس، سمینار هفتادمین سال افتتاح رسمی کتابخانه مجلس شورای اسلامی، تهران، مجلس شورای اسلامی، 1374، ص 6 و نیز: زهرا شجیعی، نخبگان سیاسی ایران، از انقلاب مشروطیت تا انقلاب اسلامی، تهران: سخن، 1372. [6] - این مبحث به قسمی مفصل در سند مضبوط در دیباچه فهرست کتب فرانسه کتابخانه مجلس شورا... نقل است و فراتر از این مقاله تلقی می شود. ر.ک: (مجموعه مقالات سمینار هفتادمین سال افتتاح رسمی کتابخانه مجلس شورای اسلامی، همان، ص 57)
کتابخانه مجلس ابتدا مجموعهای کوچک از کتب نفیس موجب نضج کتابخانه بود ولی سپس با تخصیص اعتبار که هر ساله میزان آن افزایش یافت، کتابخانه جان گرفت. به گزارش روابط عمومی کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، همزمان با نودمین سالگرد افتتاح کتابخانه مجلس همایشی به همین مناسبت امروز در سالن شهید مدرس (مشروطه) برگزار شد. در این مراسم که امروز سه شنبه، 13 اسفند ماه از ساعت 9 در تالار شهید...
به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، آیین رونمایی کتاب «گلشن شیدایی» با تصحیح و تدوین محمدرضا رمزی اوحدی عصر دیروز (13 اسفند) با حضور آیتالله احمد مرعشی، حجتالاسلام والمسلمین احمد احمدی از شاگردان علامه طباطبایی، منوچهر صدوقیسها و دو دختر علامه و نوه ایشان و جمعی دیگر از علاقهمندان در باشگاه اندیشه برگزار شد. احمدی در این نشست طی سخنانی گفت: من از زمانی که...
به گزارش خبرنگار سیاسی خبرگزاری تسنیم، خسرو معتضد مورخ و پژوهشگر تاریخ معاصر ایران که بیشتر با عنوان برنامه تلویزیونی «پلی به گذشته» شناخته میشود، در گفتوگویی تفصیلی با خبرگزاری تسنیم، به تشریح کودتای انگلیسی اسفند 1299، وضعیت ایران در دوره حکومت رضاخان و اقدامات او پرداخت. معتضد در این گفتوگو با بیان وضعیت ایران قبل از کودتای سوم اسفند و بیان ویژگیهای شخصیتی رضاخان،...
پس از جنگ جهانی اول و فروپاشی امپراطوری تزارهای روس، انگلیسیها به این نتیجه رسیدند که برای نفود و دستیابی بیشتر به منابع ایران، به ناچار باید تغییراتی در ساختار سیاسی ایران انجام دهند تا حکومت قدرتمند اما سرسپرده به خودشان را در ایران بر سرکار آورند. در این رابطه، انگلیس بعد از خروج روسیه از بازی قدرت در ایران، برای این هدف شوم، یک قرارداد دائم برای سیطره قرار دادن ایران در نظر...
مخابرات حضوری خوانین بختیاری سردار محتشم، سردار فاتح(1) و امیرحسین خان(2) پسر سردار ظفر با حضور در تلگرافخانه اصفهان، با صمصامالسلطنه، سردار ظفر(3) و امیرجنگ(4) در تهران مخابرات حضوری به عمل آوردند. آقایان در تهران از طرف مسئولین دولت به آقایان در اصفهان امیدواری داده و اظهار نمودند که سردار جنگ(5) و سردار اشجع به تهران اعزام شوند. این دستور مقامات دولتی به آقایان سردار جنگ و سردار اشجع که در...
مراسم پاسداشت مداح حماسی اکبر شریعت عصر امروز در سازمان هنری رسانهای اوج با حضور عوامل سازنده این مستند، محمدحسین جعفریان نویسنده، شاعر دفاع مقدس، مصطفی دالایی و سردار سعید قاسمی برگزار شد. در این مراسم محمدحسین جعفریان گفت: کسانی که سرود کربلا کربلا را میشنوند، بدانند این اثر قابلیت دارد که به ثبت ملی برسد و شاخصهای نمادین دفاع مقدس محسوب میشود. بسیاری از نسلهای بعدی که این...
به گزارش گروه حماسه و مقاومت فارس، پس از فروکش کردن آتش عملیات خیبر در منطقه هور و تثبیت شدن «جزایر مجنون» در «قرارگاه نصرت» در تاریخ 13 فروردین 1363 با «علی هاشمی» فرمانده «قرارگاه نصرت» و معاون «قرارگاه بدر» در هنگام عملیات(قرارگاه های هدایت کننده عملیات خیبر) مصاحبهای انجام شد.در این مصاحبه سردار شهید «علی هاشمی» در مورد نحوه پیشنهاد این منطقه برای عملیات،...
ایرج اسکندری پیشهاش نقاشی است اما روحیه انقلابی و مبارزاتی اش را از پدرش به ارث برده و در زمانهای که به بروز انقلاب اسلامی منجر میشد، او هم نمی توانست بی تفاوت باشد تا اندازه ای که پیش از انقلاب، پروژه پایاننامه خود را بر اساس داستان یک جوان مبارز و انقلابی به نام «کوراوغلو» خلق کرد. ایرج اسکندری جوان، بعدها با پیوستن به هنرمندانی که در حوزه هنری گرد هم جمع شده بودند،آثار...
سرزمینی که بعدها افغانستان نامیده شد بخشی از ایالت بزرگ خراسان بود که اقوام افغانی در آن ساکن و جزیی از قلمرو تاریخی و فرهنگی ایران بودند. پس از تاسیس سلسله صفوی به دست شاه اسماعیل اول در 907 ه.ق و استقرار اولیه آن حکومت، شاه اسماعیل صفوی در سال 916 ه.ق برای سرکوب ازبکان، به خراسان رفت و قشون ازبک به رهبری شیبک خان را شکست داد، هرات، مرو و بلخ را تصرف کرد و حاکمیت خود را در هرات و قندهار تثبیت...
برای بزرگترین کارهایی که انجام میدادند، توقع کوچکترین تشویق را هم نداشتند؛ چون هم جان و هم مالشان را برای حفظ نظام در مقابل حملات استکبار در طبق اخلاص گذاشته بودند. روایتی که در ادامه میخوانیم، از سرهنگ خلبان «علیرضا سالاری» در کتاب «ابر و آهن» است که در این بخش به شجاعت تیزپروازان در عملیات «خیبر» و تشویقی که قرار بود به یکی از خلبانان داده شود،...
فرمان فتحعلی شاه قاجار به حاکم خلخال در خصوص فروش قریه انذر از روستاهای شهرستان طارم به عبدالله خان اوصانلو حاکم زنجان به سال 1212 ه.ق. این فرمان به موجب فراخوان بررسی اسناد خانگی هویت ایرانی که توسط اداره کل میراث فرهنگی زنجان اعلام شد شناسایی و توسط یکی از نوادگان خاندان خطیبی 2زنجان به دست نگارنده رسید. از این سند چنین استنباط میشود که عبدالله...
درباره ریشه قومی و نژادی بختیاریها چند نظریه وجود دارد که هر یک از آنها بر افسانهها، روایات شفاهی، حدس و گمانها و البته تحقیقات تاریخی و جامعهشناسی استوار شدهاند. در اینجا به ذکر سه دیدگاه که بیشتر قابل اعتنا هستند، میشود: دیدگاه اول، منشأ پیدایش بختیاریها را در دوران ورود یونانیان به همراه اسکندر مقدونی و در پی فروپاشی قدرت هخامنشیان جستوجو میکند. طبق این نظریه،...
مجموعه اسناد خانوادگی حاج عزّالدین محمد ابوالمکارم زنجانی، پیشوای روحانی زنجان و خمسه و توابع در اواسط دوران قاجار بیشتر مربوط به دوران زعامت وی برآن دیار و مسائل پیش آمده در مشروطهخواهی زنجانیان و نامههای محاکم شرعیه و دستورهای وی و برخی از نامههای خصوصی و قبالههای ملکی است. برخی از آنها متعلق به عصر فتحعلی شاه و دوران زمامداری عبدالله میرزا دارا 1 فرزند وی بر زنجان و تعدادی نیز مربوط...
سینمای ایران با واکنش منفی مردم مسلمان در اواخر قاجاریه متولد شد. در ابتدا این شکلگیری به صورت نمایش فیلمهای کوتاه در سالنی ابتدایی صورت پذیرفت. برای اولین بار میرزا ابراهیم صحافباشی با کسب اجازه از شاه در سال 1283ه . ش با تأسیس سالنی در خیابان چراغ گاز (امیرکبیر کنونی) به نمایش فیلم روی آورد ولی به علت شیطانی خواندن آن از سوی مذهبیون با اقبال مواجه نشد و پس از مدت کوتاهی (یک ماه) تعطیل شد. تا...
در همان ایامی که مذاکرات و رایزنیها پیرامون اسهام خوانین بختیاری در شرکتهای فعال در اراضی بختیاری مطرح بود، بختیاریها در تاریخ یازدهم ربیعالاول 1327/ سوم آوریل 1909 طی قراردادی، اختلافات فیمابین خاندان ایلخانی و حاجیایلخانی را که از دیرباز وجود داشت و به دلیل جانبداری خاندان حاجیایلخانی از محمدعلیشاه در دوران مشروطه و استبداد صغیر شدت یافته بود، تا حدی حل کردند و متعهد شدند از...
در جمادیالثانی 1324ق مظفرالدین شاه فرمان مشروطیت را صادر کرد. برای کسب شناختی صحیح از تحولات دورۀ مشروطه توجه به اوضاع و احوال همۀ ولایات و ایالات ایران ضروری است. در سالهای واپسین حکومت مظفرالدین شاه اوضاع سیاسی ـ اقتصادی ایران روز به روز وخیمتر میشد؛ این امر نارضایتی مردم را در پی داشت. عملکرد نادرست اقتصادی حکومت قاجاریه که به مرور و طی سالها موجب تضعیف نهادهای اقتصادی ایران شده...
درباره وجه تسمیه واژه کوک اطلاعات متقنی در دست نیست. با این حال گفته شده است که این واژه ترکیبی از سه کلمه کجور و کلارستاق و نور است که هر سه از شهرهای استان مازندران هستند. گفته شده است که سازمان کوک از ابتکارات رکن 2 ارتش بود و هویتی مخفی و پنهانی داشت و هدف آن کنترل و برخورد اطلاعاتی با گسترش کمونیسم و حزب توده در شهرهای شمالی کشور بود. اما به تدریج حیطه فعالیت آن گسترش بیشتری یافت و مراقبت و کنترل...
به گزارش سرویس فضای مجازی خبرگزاری فارس، سایت جامع آزادگان نوشت: خاطرات اسارت در کنار همه سختی ها و عذابهایش برای آزادگان ما شیرینی خودش را هم دارد. لحظاتی که دور از خانواده و در سرزمینی غریب سپری شد اما شاهنامه ای بود که آخرش خوش درآمد. آنچه می خوانید بخشی از خاطرات خلبان آزاده تیمسار محمدیوسف احمدبیگی است: مدت دو ماه می گذشت که در سلول جدید تک و تنها بودم و مسائلی را که در اطرافم می گذشت...
جنبش تحریم تنباکو، به رهبری میرزای شیرازی، نقطه عطفی در تاریخ مبارزات ملت مسلمان ایران به شمار میآید. تعابیر و تحلیلهای گوناگونی از جایگاه این واقعهی تاریخی در گاهشمار زندگی سیاسی-اجتماعی ایران ارائه شده است. برخی تاریخ انقلاب اسلامی را با آن آغاز میکنند و برخی هم آن را نخستین تلاش ملت ایران برای تحدید اختیارات مطلقه شاهنشاهی، آن هم با حضور همه جانبه ملت تعریف میکنند. در...
