مقالات
برخلاف روایت رایج از «موازنه منفی» یا «سیاست سوم» به مثابه تلاش رضاشاه برای نزدیکی به آلمان نازی برای استقلال از سلطه سنتی روس و انگلیس در ایران، شواهد نشان میدهد نزدیکی عامل کودتای انگلیسی سوم اسفند به هیتلر نه در تضاد با وابستگی او به بریتانیا، بلکه دقیقاً در چارچوب تأیید و تشویق لندن شکل گرفت. هراس استراتژیک بریتانیا از گسترش کمونیسم و نفوذ شوروی در فاصله دو جنگ، آلمان وایمارِ...
سپیدهدم سوم شهریور ۱۳۲۰، همزمان با یورش هماهنگ ارتشهای انگلیس و شوروی از دو سوی مرزهای شمالی و جنوبی، علی منصور نخستوزیر و جواد عامری کفیل وزارت خارجه، بیدرنگ رضاشاه را از ماجرا آگاه ساختند.[1] عامری مأموریت یافت تا با سفرای دو کشور مهاجم وارد گفتگو شود. پس از چند دور مذاکره و مکاتبه با دولت بریتانیا، پنج روز بعد سفیر ایران در لندن در گزارش خود یادآور شد که به «معاون وزارت امور خارجه»...
در سیزدهم اردیبهشتماه ۱۳۶۱ هواپیمای بنیحیی، وزیر امور خارجه الجزایر که به دنبال پایان زودهنگام جنگ بین ایران و عراق بود، هدف حمله جنگندههای عراقی قرار گرفت و سقوط کرد.
در سالهای منتهی به انقلاب اسلامی، پیوندی عمیق فراتر از یک رابطه معمولی استاد و شاگردی، میان دو چهره برجسته حوزه و سیاست شکل گرفته بود: استاد شهید مرتضی مطهری و امام شهید سیدعلی خامنهای. استاد شهید مطهری که قریب بیست سال از روحانی پرشور و انقلابی مشهد بزرگتر بود، نه تنها آیتالله خامنهای را به عنوان یک همفکر سیاسی باور داشت، بلکه در کار علمی نیز اعتمادی خاص به او داشت. هنگامی که مجموعه...
انگلیس اشغال ایران که با عنوان «عملیات پشتیبانی» (Operation Countenance) شناخته میشود را با هماهنگی اتحاد جماهیر شوروی و از سه جبهه مختلف انجام داد. جنوب: فرود نیروهای هندی در بنادر خرمشهر و آبادان در ساحل خلیج فارس، مرکز: پیشروی نیروهای بریتانیایی و هندی از خانقین در شرق عراق به سمت کرمانشاه و همدان و شمال: توسط نیروهای شوروی. ژنرال سر آرچیبالد ویول، فرماندهی عملیات اشغال ایران را در شهریور 1320 را...
در بازخوانی تاریخ انقلاب اسلامی و مسیر طی شده در دهههای گذشته، یکی از نقاط عطف و مستمر، تقابل جدی و بدون تسامح با مفاسد اقتصادی است. موضوعی که رهبر شهید درباره آن فرموده بود «میدان مبارزهى با مفاسد اقتصادى، کمتر از میدان جهاد با دشمنِ مهاجمِ مسلّح نیست.» در این میان، فرمان 8 مادهای رهبر شهید انقلاب در 11 اردیبهشت 1380 خطاب به رؤسای قوای سهگانه، صرفا یک دستورالعمل مقطعی نبود و مانیفست و...
امام شهید آیتالله سیدعلی خامنهای در ادوار گوناگون، با حضور خود در ساحل خلیج فارس و عرشۀ ناوهای جنگی، تهدیدات دشمن علیه مواضع کشورمان را خنثی کرد. حضور بهنگام و راهبردی ایشان در نقاط حساس جنوب، پیامی روشن برای قدرتهای متجاوز داشت: ایران برای دفاع از تمامیت ارضی و منافع ملی خود، لحظهای تردید نمیکند. ۲۸ بهمنماه ۱۳۷۶، در زمان حضور سه ناو هواپیمابر و ۵۰ فروند شناور جنگی آمریکایی در...
ملیسازی صنعت نفت ایران در اسفند ۱۳۲۹ نقطه عطفی در تاریخ معاصر ایران و منطقه بود. این اقدام که با هدف احقاق حاکمیت ملی بر منابع ثروت کشور صورت گرفت، با واکنش خصمانهٔ دولت بریتانیا مواجه شد. بریتانیا که ذینفع اصلی شرکت نفت ایران و انگلیس (AIOC) بود، ضمن اعمال تحریم اقتصادی همهجانبه، تمام تلاش خود را برای جلوگیری از فروش نفت ایران در بازارهای بینالمللی به کار بست (Elm, 1994, p. 87). در این راستا، توقیف نفتکش...
در اوایل مهرماه ۱۳۵۸، شورای مرکزی اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان برای روشن کردن «خط امام» جلساتی را با برخی از مشاهیر سیاسی و انقلابی وقت برگزار کرد. در این جلسات، دو شخصیت در دو سر یک طیف قرار داشتند: حجتالاسلام سیدعلی خامنهای مهمترین مؤلفه خط امام را «رهایی از وابستگی سیاسی، اقتصادی و فکری به آمریکا» تعریف میکرد و در سوی مقابل، ابوالحسن بنیصدر شرط پیروزی خط امام را...
همه میدانستند که ایران با فشار انگلیس و بدون موافقت بومیان اجباراً استقلال بحرین را پذیرفته است و برغم سیاستهای تغییر جمعیتی، همچنان در اکثریت بودن ایرانیالاصلها سایه ترس بازگشت بحرین به ماممیهن را بر سر حاکمان غیربومی باقی بود. گزارش آسوشیتدپرس در اردیبهشت ۱۳۵۶ فاش کرد که مقامات بحرینی برای تمدید حضور نظامی آمریکا، با واشنگتن مذاکره کردهاند تا «از طرح ادعای ارضی ایران جلوگیری شود».
آنچه در ادامه میآید، فرازهایی از مصاحبه با دکتر علی لاریجانی در شانزدهم تیرماه ۱۳۸۳ است، روزهایی که او به تازگی از ریاست سازمان صدا وسیما استعفا داده بود تا زمینه احتمالی شرکت خود را در انتخابات ریاست جمهوری آینده را مهیا سازد و دکتر مرتضی میردار از این فراغت استفاده کرده بود، تا درباره شخصیت پدر با او گفتگو کند: «من اسمم علی و فامیلم اردشیر لاریجانی، متولد سال ۱۳۳۶ هستم و پدر من مرحوم...
۸ اردیبهشت ۱۳۵۹، دانشجویان مسلمان پیرو خط امام در اطلاعیههای ۱۱۵ و ۱۱۶ خود اعلام کردند که گروگانهای آمریکایی را به شهرهای تبریز، یزد، اصفهان، نجفآباد و چند نقطه دیگر فرستادهاند. این اقدام متعاقب عملیات نظامی آمریکا در طبس که با هدف نجات گروگانها انجام شده بود، صورت گرفت. عملیات «پنجه عقاب» (که در ایران به عملیات طبس مشهور شد) در ۵ اردیبهشت ۱۳۵۹ با شکست مواجه شد و پیامدهای داخلی...
انرژی در منطقه خاورمیانه همواره فراتر از یک کالای اقتصادی، به عنوان ابزاری برای دیپلماسی و تغییر موازنه قدرت عمل کرده است. یکی از بحثبرانگیزترین زیرساختهای این حوزه، خط لوله «ایلات-عسقلان» است؛ پروژهای که پهلوی با سرمایهگذاری مستقیم و تأمین نفت، آن را به سرانجام رساند. بررسی اسناد و منابع تاریخی نشان میدهد که این خط لوله نه تنها یک شریان اقتصادی، بلکه نمادی از وابستگی متقابل پنهان...
شهید حسن باقری خبرنگار روزنامۀ جمهوری اسلامی بود که خبر رسید عملیات پنجۀ عقاب نیروی دلتای نیروی آمریکا که به بهانۀ آزادسازی آمریکاییهای گروگان گرفتهشده در سفارت ایالات متحده در تهران انجام شده بود، با امداد الهی به شکست انجامیده است. تیتر یک آن روز روزنامۀ جمهوری اسلامی «توطئۀ نظامی آمریکا» بود، با روتیتری نادر! آیۀ اول سورۀ فیل به عنوان روتیتر انتخاب شده بود. در همان روز از قول...
به فاصله دوماه پس از پیروزی انقلاب اسلامی و در دوم اردیبهشتماه ۱۳۵۸، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تأسیس شد.
سوم اردیبهشت ۱۳۵۸، سرلشکر محمدولی قرنی، اولین رئیس ستاد کل ارتش جمهوری اسلامی ایران، توسط گروه فرقان ترور و به شهادت رسید. او پیش از انقلاب به دلیل فعالیت علیه رژیم شاه زندانی شده بود و پس از پیروزی انقلاب با قاطعیت در برابر بحران کردستان ایستاد و حتی دستور وزیر کشور دولت موقت برای توقف عملیات نظامی را نپذیرفت. این قاطعیت که مورد تأیید امام خمینی نیز بود، به برکناری یا استعفای او انجامید، اما...
در پی نفوذ ساواک به ساختار سازمان مجاهدین خلق و لو رفتن خانههای تیمی، نسل اولیه این سازمان در روز ۳۰ فروردین ۱۳۵۱ دستگیر شد. مسعود رجوی، همراه با علی باکری، ناصر صادق، محمد بازرگانی و علی میهندوست، به اعدام محکوم گردید. با این حال، یک روز پیش از اجرای حکم، مجازات رجوی به حبس ابد تبدیل شد. اسناد ساواک و مطبوعات آن زمان اعلام کردند که این تخفیف، نتیجه همکاری رجوی با بازجویان و افشای تشکیلات بوده...
در سال ۱۳۴۷، محمدرضا پهلوی در سفر به هند، برای نخستینبار رسماً از حق حاکمیت ایران بر بحرین دست کشید؛ اما پیش از آن، جریانی هم در داخل ایران فعال بود که برای تحقق این امر فعالیت میکرد. روزنامهنگارانی نظیر عباس مسعودی (مدیر روزنامه اطلاعات) با هماهنگی دربار و انگلیس، افکار عمومی را برای پذیرش جدایی بحرین آماده میکردند. او در تلاش بود تا در مطبوعات این باور را در مردم ایجاد کند که بحرین دارایی...
۳۱ فروردین ۱۳۵۹ روزنامۀ اسرائیلی «داوار» در سوگ از دست دادن یک متحد قوی، بهصراحت اعتراف کرد: «هرچند شاه ایران روابط دیپلماتیک علنی با اسرائیل نداشت، ولی ۶۰ درصد نفت مورد نیاز اسرائیل را تأمین میکرد و دو حکومت تا زمان سقوط او روابط بازرگانی گستردهای با یکدیگر داشتند.»[1] نفت، شریان حیاتی همکاری نفت نقشی محوری در روابط ایران و اسرائیل ایفا میکرد. اسناد متعدد نشان میدهد...
رضاشاه پهلوی و محمدعلی فروغی (نخست وزیر) در محوطه بیمارستان شاهرضای مشهد
