مبارزات ضد انگلیسی عشایر
0

 اشاره

 همزمان با شدت یافتن جنگ جهانی اول، جنوب ایران نیز متاثر از رقابت و تخاصم قوای درگیر، اوضاع متشنجی داشت. قوای متجاوز انگلیسی، از یکسو متعرض به تمامیت ارضی و حاکمیت ملی ایران بودند و از سوی دیگر چشمداشت به نفت ایران داشتند و در مقطعی نیز سعی می‌کردند عشایر ایران را وسیله تامین منافع و مطامع خود سازند. در این راستا حضور ایلات و عشایر وطن پرست در سپهر سیاسی و امنیتی جنوب باعث شد تا با همکاری نیروهای ملی و مردمی، سدی مستحکم در برابر تجاوز نیروهای انگلیسی ایجاد و ضربه های مهلکی نیز به آنها وارد شود.

مجله «گذرستان» حاضر این تعرضات همراه با مبارزات ضد انگلیسی عشایر را مورد بررسی و تحلیل قرار داده است.


سهام خوانین در شرکتهای نفتی، شرکت نفت بختیاری و شرکت بهره‏برداری اولیه

سهام خوانین در شرکتهای نفتی، شرکت نفت بختیاری و شرکت بهره‏برداری اولیه

پس از کشف نفت در مسجدسلیمان، جنب و جوش تازه‌ای مناطق نفتی را فرا گرفت و سرمایه‌گذاران انگلیسی، از جمله دارسی و شرکا و شرکت نفت برمه درصدد برآمدند تا تولید، پالایش، انتقال و حمل نفت را مدیریت کنند. این اقدام به امکانات و برنامه‌ریزی گسترده‌ای احتیاج داشت و به همین دلیل دارسی کوشید تا برای فراهم کردن زمینه حمل و پالایش نفت با شیخ خزعل ــ شیخ محمره و از رؤسای ایلات عرب کعب ــ وارد مذاکره و گفت...

ادامه مطلب

انگلستان، نفت و بختیاریها

انگلستان، نفت و بختیاریها

سال‌های اولیه سده بیستم، سال‌های تحول در روابط دول اروپایی و تشکیل قطب‌بندی‌های جدید سیاسی بود. از آغازین سال‌های شروع سده بیستم، دولت ایران امتیاز نفت را به تبعه‌ای انگلیسی به نام ویلیام ناکس دارسی واگذار کرد که منشأ تحولات و کشمکش‌های بسیار مؤثری بر تحولات داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی شد. شاید هیچ امتیاز دیگری را نتوان یافت که به اندازه امتیاز نفت دارسی در تحولات تاریخ...

ادامه مطلب

بختیارى‏ ها و شعله‏ هاى جنگ بین‏ الملل اول

بختیارى‏ ها و شعله‏ هاى جنگ بین‏ الملل اول

جنگ جهانى اول در ژوئیه سال 1914/ شعبان1332ق آغاز شد. دولت ایران چهار ماه بعد در برابر متفقین و متحدین اعلام بیطرفى کرد. وضعیت سرزمین بختیارى با شروع جنگ پیچیده‌تر از قبل شد؛ زیرا عوامل متعددى در پیچیدگى اوضاع نقش داشتند. برخى از این عوامل درونى و برخى دیگر جزو عوامل خارجى به حساب مى‌آیند. مهم‌ترین عوامل داخلى مؤثر بر اوضاع سرزمین بختیارى عبارت بودند از:        1. اختلاف بین طوایف...

ادامه مطلب

تجدید و بهبود روابط بختیاری‏ها با سندیکای امتیازات انگلیسی ها

تجدید و بهبود روابط بختیاری‏ها با سندیکای امتیازات انگلیسی ها

کشمکش‌های موجود بین دو طرف (خوانین و سندیکا و مأموران سیاسی انگلیسی) باعث شد تا بیست نفر از افراد هنگ نیزه‌دار بنگال به فرماندهی ستوان آرنولد ویلسون به عنوان حافظ کنسولگری انگلیس در اهواز، و در واقع برای ایجاد آرامش و امنیت به مسجدسلیمان و منطقه اکتشاف نفت فرستاده شوند. این امر نشان می‌داد که روابط بین سندیکای نفت و خوانین دوستانه نبوده و با این اقدام گام دیگری در دخالت روزافزون...

ادامه مطلب

پیمانها و قراردادهای جدید بین بختیاریها و شرکت نفت ایران و انگلیس

پیمانها و قراردادهای جدید بین بختیاریها و شرکت نفت ایران و انگلیس

طبق سنت دیرین ایل بختیاری، همه افراد ذکور خوانین در صورت دارا بودن شایستگی می‌توانستند به عنوان خان ایل، قدرت را در دست گیرند. اما در خلال حاکمیت طولانی حسینقلی‌خان ایلخانی که قریب سی سال (1882-1854م/ 1299-1274ق) به طول انجامید، این سنت قدیمی منسوخ شد و تنها افراد خانواده و برادران حسینقلی‌خان می‌توانستند از این عنوان استفاده کنند. بنابراین پس از قتل ایلخانی در سال 1882م/ 1299ق در اصفهان، بین برادران...

ادامه مطلب

شرکت نفت بختیاری

شرکت نفت بختیاری

نمی‌دانیم اگر غرب و نیاز غرب به نفت نبود، این ماده سوختی حیاتی یا به تعبیری طلای سیاه، در این سرزمین چه سرنوشتی می‌یافت؟ حقیقت آن است که واگذاری امتیاز نفت در ایران و کشورهای نفتخیز منطقه و سپس کشف نفت و سرازیر شدن درآمدهای حاصله از آن، راه و مسیری متفاوت از غرب را آغاز و طی کرد. در این سوی دنیا و ایران، درآمد نفت به منبعی جهت تأمین مخارج و رفع کمبودهای مالی دربار ناتوان قاجار و دربار فاسد پهلوی...

ادامه مطلب

قرارداد جدید اراضی میان شرکت نفت انگلستان و خوانین بختیاری

قرارداد جدید اراضی میان شرکت نفت انگلستان و خوانین بختیاری

در دهم شعبان سال 1339ق قرارداد جدیدی مبنای عمل شرکت نفت و خوانین بختیاری قرار گرفت. رئوس این قرارداد عبارتند از: ماده اول: هرگاه کمپانی زمینی را برای توسعه اداره لازم داشته باشد، به قیمت هر جریب قابل ذرع دیمی واقع در خاک گرمسیر بختیاری، به استثنای محوطه مال امیر [مال‌میر]، گتوند، به‌آب‌بید ولایی و کلیه قطعات املاک آبی از قرار جریبی ده تومان و آنچه زمین غیرقابل زرع است به استثناء نقاط ذکر شده،...

ادامه مطلب

قرارداد اصلی معامله اراضی میان خوانین بختیاری و شرکت نفت ایران و انگلیس

قرارداد اصلی معامله اراضی میان خوانین بختیاری و شرکت نفت ایران و انگلیس

در هنگام امضای قرارداد مقدماتی، دو طرف ذی‌حجه سال 1328ق/ فوریه 1911م را برای برگزاری اجلاس و مذاکرات نهایی تعیین کرده بودند، ولی تشکیل اجلاس به تعویق افتاد و وقفه در مذاکرات طولانی شد. علت این وقفه، تشدید اختلافات بین دو خانواده ایلخانی و حاجی ‌ایلخانی بود؛ زیرا دو ماه پس از عقد قرارداد مقدماتی بین نمایندگان خوانین بختیاری از هر دو خانواده، با دستور خوانین بزرگ از جمله سردار اسعد، دو تن از خوانین...

ادامه مطلب

اختلافات خوانین بختیاری و کشمکش بر سر اجرای قرارداد دارسی (1905)

اختلافات خوانین بختیاری و کشمکش بر سر اجرای قرارداد دارسی (1905)

با عقد قرارداد بین بختیاریها و دارسی در نوامبر 1905 که بر اساس آن شرکت انگلیسی دارسی مجاز به فعالیتهای نفتی در بخشهای غربی کشور میشد، جان ریچارد پریس ــ کنسول انگلیس در اصفهان ــ بسیار میکوشید تا بختیاریها را به ترک تقاضاهای خود مبنی بر سهم بیشتری از سهام شرکتهای فعال برای اکتشاف نفت در قلمرو بختیاری قانع سازد، طی گزارشی به هاردینگ ــ وزیرمختار وقت انگلیس در تهران ــ نکاتی را پیرامون مواضع خوانین و...

ادامه مطلب

توافقات و منازعات شرکت نفت ایران ـ انگلیس و خوانین بختیاری

توافقات و منازعات شرکت نفت ایران ـ انگلیس و خوانین بختیاری

فعالیت شرکت نفت ایران ـ انگلیس در مناطق تحت سلطه خوانین بختیاری همواره با تنشهایی نیز مواجه بود بهرغم قراردادها و توافقهای کلی و جزیی، باز هم گاه و بیگاه پیش میآمد که میان این شرکت انگلیسی و ایلات بختیاری مخالفتهای جدی بروز میکرد. ازجمله با آنکه هنوز چند ماهی از توافق بین خوانین، رینولدز مسئول محلی شرکت نفت ایران و انگلیس برای تنظیم امور حراست و نگهبانی از تأسیسات و مناطق نفتی نگذشته بود که مشکلات...

ادامه مطلب

مشارکت خوانین در شرکت‏هاى نفتى، شرکت نفت بختیارى و شرکت بهره‏بردارى اولیه

مشارکت خوانین در شرکت‏هاى نفتى، شرکت نفت بختیارى و شرکت بهره‏بردارى اولیه

  پس از کشف نفت در مسجدسلیمان، جنب و جوش تازه‌اى مناطق نفتى را فرا گرفت و سرمایه‌گذاران انگلیسى، از جمله دارسى و شرکا و شرکت نفت برمه درصدد برآمدند تا تولید، پالایش، انتقال و حمل نفت را مدیریت کنند. این اقدام به امکانات و برنامه‌ریزى گسترده‌اى احتیاج داشت و به همین دلیل دارسى کوشید تا براى فراهم کردن زمینه حمل و پالایش نفت با شیخ خزعل ــ شیخ محمره و از رؤساى ایلات عرب کعب ــ وارد مذاکره و...

ادامه مطلب

توافقات خوانین جنوب و تأثیر آن بر فعالیتهای شرکت نفت انگلیس

توافقات خوانین جنوب و تأثیر آن بر فعالیتهای شرکت نفت انگلیس

طبق سنت دیرین ایل بختیاری، همه افراد ذکور خوانین در صورت دارا بودن شایستگی می‌توانستند به عنوان خان ایل، قدرت را در دست گیرند. اما در خلال حاکمیت طولانی حسینقلی‌خان ایلخانی که قریب سی سال (1882-1854م/ 1299-1274ق) به طول انجامید، این سنت قدیمی منسوخ شد و تنها افراد خانواده و برادران حسینقلی‌خان می‌توانستند از این عنوان استفاده کنند. بنابراین پس از قتل ایلخانی در سال 1882م/ 1299ق در اصفهان، بین برادران...

ادامه مطلب

مکاتبات ایران و انگلیس درباره قرارداد خوانین بختیاری و دارسی

مکاتبات ایران و انگلیس درباره قرارداد خوانین بختیاری و دارسی

با عقد قرارداد بین خوانین بختیاری و دارسی که طبق آن کمپانی نفتی دارسی می‌توانست به فعالیت‌های اکتشاف و استخراج نفت از سرزمین‌های ایران و در قلمرو ایلات بختیاری بپردازد، سفارت انگلیس در تهران در تاریخ 14 شوال 1323ق/ 12 دسامبر 1905، طی نامه‌ای خطاب به میرزا نصرالله‌خان مشیرالدوله ــ وزیر امور خارجه ایران ــ با استناد به ماده سوم قرارداد نفت دارسی، توافق وی و خوانین بختیاری را به اطلاع او رساند...

ادامه مطلب