جنگ جهانی دوم
سپیدهدم سوم شهریور ۱۳۲۰، همزمان با یورش هماهنگ ارتشهای انگلیس و شوروی از دو سوی مرزهای شمالی و جنوبی، علی منصور نخستوزیر و جواد عامری کفیل وزارت خارجه، بیدرنگ رضاشاه را از ماجرا آگاه ساختند.[1] عامری مأموریت یافت تا با سفرای دو کشور مهاجم وارد گفتگو شود. پس از چند دور مذاکره و مکاتبه با دولت بریتانیا، پنج روز بعد سفیر ایران در لندن در گزارش خود یادآور شد که به «معاون وزارت امور خارجه»...
انگلیس اشغال ایران که با عنوان «عملیات پشتیبانی» (Operation Countenance) شناخته میشود را با هماهنگی اتحاد جماهیر شوروی و از سه جبهه مختلف انجام داد. جنوب: فرود نیروهای هندی در بنادر خرمشهر و آبادان در ساحل خلیج فارس، مرکز: پیشروی نیروهای بریتانیایی و هندی از خانقین در شرق عراق به سمت کرمانشاه و همدان و شمال: توسط نیروهای شوروی. ژنرال سر آرچیبالد ویول، فرماندهی عملیات اشغال ایران را در شهریور 1320 را...
حضور آمریکا در ایران در جریان جنگ جهانی دوم، نقطهآغازی برای گذار از انزوای سنتی به نفوذ راهبردی در خاورمیانه بود. ایالات متحده با مدیریت کریدور تدارکاتی به شوروی و اعزام مستشارانی چون میلسپو، ضمن بازسازی ساختارهای ایران، سیاستمداران را به غرب متمایل کرد. این تجربه، زمینهساز نقشآفرینی گسترده و حمایت از محمدرضا پهلوی در دهههای بعد شد.
این روزها صحبت از شکست بزرگ آمریکا در «پرل هاربور» در رسانهای آمریکایی افزایش یافته است. وقتی امروز از پرل هاربور حرف میزنیم، تصویری که در ذهن بسیاری از مردم نقش بسته، حمله غافلگیرانه ژاپن به ناوگان آمریکاست؛ ماجرایی که آمریکای انزواگرا را وارد جنگی کرد که سرنوشت جهان را برای همیشه تغییر داد. دهها فیلم سینمایی، مستندهای تاریخی و کتابهای فراوانی دربارهاش نوشته شده؛ روایتهایی که از...
«از روز اول که من یادم است -شماها جوانید یادتان نیست- از روز اولی که رضاشاه کودتا کرد، کودتایی بود که با دست انگلیسها بود! خود انگلیسها هم بعد از اینکه این رفت، در رادیو دهلی گفتند که (من خودم شنیدم) ما رضاشاه را آوردیم، و لیکن خیانت کرد، بردیمش!»(امام خمینی(ره)؛ ۱۹ مهر ۱۳۵۷) «وقتی اصل آقای شاهش[محمدرضا پهلوی] را میبینی، آن را هم متفقین اینجا گذاشتند. خودش گفت این را که «متفقین صلاح...
روزنامه اطلاعات؛ ۹ مهرماه ۱۳۲۰ گزارش وینستون چرچیل نخستوزیر انگلیس درباره اوضاع ایران پس از شهریور ۱۳۲۰
به هنگام حمله متفقین به ایران، آمریکا هنوز در بیطرفی بود. پایش به جنگ کشیده نشده بود، اما در پس پرده به متفقین کمکهای نظامی میکرد. حتی خودش را حاضر میکرد که به میدان بیاید. رضاشاه در روز هجوم به ایران تصمیم گرفت که از فرانکلین روزولت، رئیسجمهور بیطرف! آمریکا، بخواهد که در این ماجرا میانجیگری کند. خواست که از دولت آمریکا برای کشور بیطرف خودش کمک بگیرد. این بود که دستور داد تلگرافی به...
روزنامه اطلاعات؛ ۵ شهریورماه ۱۳۲۰
: توان نظامی ارتش رضاشاه که بسیار هم از آن سخن میرفت و همواره بودجه قابل توجهی را به خود اختصاص داده بود، در آستانه اولین تهاجم بیگانگان در سوم شهریور ۱۳۲۰ رخ عیان کرد و رضاشاه به سرعت دریافت که ارتش او توان مقابله در این جنگ را ندارد، و تنها برای کسب وجهه ظاهری دستور مقاومت را صادر کرد. سرلشگر عزیزالله ضرغامی رئیس ستاد ارتش در گزارش چهارم شهریور خود نوشت:«...در این موقع که دشمن شمالی و...
طبق آمار وزارت امور خارجه آمریکا، تقریبا یک چهارم محموله تسلیحاتی و پشتیبانی آمریکایی برای شوروی که در سالهای 1320 تا 1324 فرستاده شد از کریدور ایران عبور کرد که بخشی از آن محمولههای مونتاژشده در خاک ایران بود.
بامداد سوم شهریور ۱۳۲۰ نظامیان بریتانیا و شوروی طی عملیات مشترکی از جنوب، غرب و شمال ایران به کشور حمله کردند و در یک پیشروی برقآسا، کل کشور را به اشغال درآوردند. طبق اسناد برجامانده از عملیات، نظامیان مهاجم متشکل از چهار یگان بودند، دو یگان انگلیسی و دو یگان روسی: لشکر دهم بریتانیا مأمور حمله از مرز غربی و مسیر کرمانشاه و همدان؛ لشکر هشتم هندوستان از مسیر خوزستان و تأسیسات کمپانی نفت انگلیس و...
وینستون چرچیل، نخستوزیر انگلستان در ایام جنگ جهانی دوم، در کتاب خاطرات خود که پس از پایان جنگ انتشار یافت، علل تجاوز نیروهای متفقین به خاک ایران در سوم شهریور ۱۳۲۰ را چنین ذکر میکند: «...لزوم ارسال انواع و اقسام ساز و برگ و مهمات برای شوروی از یک طرف و اشکالات روزافزون راه اقیانوس منجمد شمالی و نقشههای استراتژیک متفقین در آینده از طرف دیگر، بیش از پیش ما را بر آن میداشت که برای استفاده...
در حالی که رضاشاه از ابتدای جنگ جهانی دوم هر نوع همکاری را با قوای متفقین انجام داده بود و آنچنان که از متن زیر مشخص است، نه تنها ابراز دشمنی علیه انگلستان نداشت، بلکه به گرمی از رزمناو آن نیز استقبال کرده بود؛ اما در مقطعی که به دلیل رسیدن هیتلر به شوروی، منافع متفقین در خطر بود، نه تنها این خدمات نادیده گرفته شد، بلکه قوای انگلیس در اقدامی ناجوانمردانه نیروهای استقبال کننده را به قتل...
یعقوب نیمرودی یکی از سَرمأموران اعزامی سرویسهای اطلاعاتی، جاسوسی و نظامی دولت اسرائیل به ایران در دوران رژیم پهلوی بود. سَرجاسوسی که اندکی بیش از بیستسال، تحت پوششهای گوناگون، حضوری فعال و تأثیرگذار در عرصههای مختلف، بهویژه اطلاعاتی، جاسوسی، نظامی و اقتصادی در ایران داشت. بستر و زمینههای فراهمشده برای یعقوب نیمرودی و دیگر مأموران صهیونیست، آن هم با مجوز و چراغ سبز محمّدرضا و توسط...
نامه سرریدر بولارد سفیر انگلیس خطاب به احمد قوام نخستوزیر ایران درباره تحویل فرودگاه مهرآباد به نیروی هوایی انگلستان؛ ۲۴ شهریور ۱۳۲۱ آقای نخستوزیر عزیزم! بینهایت ممنون خواهم شد آن جناب در باب امر ذیل مساعدت فرمایند. اداره قوای هوایی سلطنتی RAF مایلند به هر زودی ممکن است میدان طیاره مهرآباد را تحویل گیرند. [به] قراری که اطلاع یافتهام اداره مزبور به اسرع اوقات احتیاج به محل سکونت جهت...
«...فکر میکنم چهار یا پنج روز پس از اولین ملاقات بود که ترات[=رئیس اطلاعات انگلیس در ایران و نفر دوم سفارت] گفت:«امشب همانجا بیا!» سر قرار رفتم. ترات گفت:«محمدرضا پیشنهادات ما را انجام داده و این خوب است...به هرحال یک اشکال پیش آمده. روسها صراحتاً مخالف سلطنت هستند و خواستار استقرار رژیم جمهوری در ایران میباشند! آمریکاییها هم بیتفاوتند و میگویند برای ما فرقی نمیکند که در ایران...
تلگراف از شمال و جنوب ایران در خصوص حمله نیروهای متفقین به کشور در سوم شهریور ۱۳۲۰ تلگراف از: تبریز به: ط [طهران] تاریخ: ۶/۳ وزارت؛ محترماً دو فقره تلگرافی که الساعه به ستاد ارتش مخابره شده به عرض میرسد [ناخوانا] کفالت ستاد ارتش محترماً معروض میدارد هنگ ۳ امنیه گزارش میدهد که از تلفنخانه مرند گزارش میدهند یک لشگر مهاجم وارد مرند گردیدند؛ ساعت سه و ربع سوم شهریور [یکهزار و سیصد و]...
آخرین تلاشهای رضاخان و اشغال ایران همانطور که گفتم، با پیشرفت آلمان نازی در جنگ جهانی دوم، مناسبات صمیمانهای بین رضاخان و هیتلر به وجود آمد. ارتش آلمان تا کوههای قفقاز پیشروی کرده بود و به مرزهای ایران نزدیک میشد. متفقین به وحشت افتادند و با اطلاعاتی که از درون دربار رضاخان داشتند، مطمئن شدند که اگر ارتش آلمان بتواند خود را به مرزهای ایران برساند، رضاخان صددرصد در اختیار آلمانها قرار...
درباره زمان و چگونگی پیدایی ماجرای «هولوکاست»، اسناد و یادداشتهای بهجامانده موجود و معتبر حکایت از آن دارند که در اواسط سال ۱۹۴۲ میلادی، بیماری تیفوس در بعضی اردوگاههای متعلق به آلمان، از جمله اردوگاه آشویتس(Auschwits) در لهستان و حتی داخل شهر شیوع یافته بود. خاطرات روزانه دکتر «یوهان پل کرمر» پزشک وقت اردوگاه در همان سال، به صراحت گویای این واقعیت است. به طوری که نوشتهاند: بیماری...
: فعالیت «فراکسیون توده» در مجلس چهاردهم، حزب توده را در سطح جامعه معرفی کرد و مواضع سیاسی او را زیر ذرهبین افکار عمومی قرار داد. برخلاف نظریه لنین، «تریبون پارلمان» نه تنها به رشد حزب توده در سطح جامعه کمک نکرد بلکه به نخستین گام مهم در افشای ماهیت وابسته حزب توده بدل گردید. مواضع حزب توده در دو مسأله مهم سیاسی روز، در این افشاگری، انزوا و منفوریت حزب توده به عنوان یک حزب وابسته به...
