احسان طبری
اولین تابستان پس از انقلاب اسلامی ایران، محمدحسنین هیکل، روزنامهنگار مشهور مصری دربارۀ جزئیات «سیاست فریبکارانه و عمدی» آمریکا در کردستان عراق مقالهای در نشریۀ مصری «الانوار» نوشت و درباره سرنوشت سلاحهای خریداری شده با بودجه ۲۵ میلیون دلاری توسط «سازمان سیا» تحلیلی ارائه داد که بازخوانی آن در فهم تاریخ منطقه راهگشا است.
درباره نقش ژنرال آیرونساید، طراح کودتای ۱۲۹۹ در مقابله با مشروطیت و برقراری مردمسالاری در ایران مطالعاتی موجود است اما کمتر کسی به چهره پشت پرده این کودتا، «لرد ریدینگ» – قاضیاعظم سابق انگلستان و نایبالسلطنه هند– پرداخته است. سر روفوس دانیل ایساکس (Sir Rufus Daniel Isaacs) یا «لرد ریدینگ»، سیاستمدار یهودی-انگلیسی، در سال ۱۸۶۰ در لندن به دنیا آمد. لرد ریدینگ (Sir Rufus Daniel Isaacs) که از...
«...الآن ما همهمان مبتلا به این هستیم که یک مملکتی که اینها[=رژیم پهلوی] آشفته کردند و خراب کردند و همه چیز ما را از بین بردند [...] و بدتر از همه نیروی انسانی را از بین بردند. این از همه خیانتها برای این مملکت بالاتر است که اینها نیروی انسانی را تباه کردند به وجههای مختلف: به درست کردن مراکز فحشا [...] سینماهایی که باید آموزنده باشد به چه صورت درآوردند [...] مراکز مخدرات، از قبیل تریاک و هروئین و...
در دهه پنجاه شمسی، ایران با هدف گسترش انرژی هستهای، قراردادهای متعددی با شرکتهای فرانسوی، آلمانی و آمریکایی منعقد کرد. میلیاردها دلار سرمایهگذاری و پروتکلهایی با مفاد فنی گسترده از جمله تأمین دهساله سوخت و امکان بازفرآوری، بخشی از جزئیات این برنامه بود. متن پیش رو با استناد به اسناد و منابع تاریخی به بررسی مقیاس و هزینههای برنامه هستهای پهلوی، الگوی همکاری غرب و منطق پشت آن، انتقادات...
سپیدهدم سوم شهریور ۱۳۲۰، همزمان با یورش هماهنگ ارتشهای انگلیس و شوروی از دو سوی مرزهای شمالی و جنوبی، علی منصور نخستوزیر و جواد عامری کفیل وزارت خارجه، بیدرنگ رضاشاه را از ماجرا آگاه ساختند.[1] عامری مأموریت یافت تا با سفرای دو کشور مهاجم وارد گفتگو شود. پس از چند دور مذاکره و مکاتبه با دولت بریتانیا، پنج روز بعد سفیر ایران در لندن در گزارش خود یادآور شد که به «معاون وزارت امور خارجه»...
در سیزدهم اردیبهشتماه ۱۳۶۱ هواپیمای بنیحیی، وزیر امور خارجه الجزایر که به دنبال پایان زودهنگام جنگ بین ایران و عراق بود، هدف حمله جنگندههای عراقی قرار گرفت و سقوط کرد.
سپهبد عزیزالله پالیزبان جزو مقامات ارشد نظامی در دوران پهلوی دوم بود. او سالها ریاست ضدّاطلاعات ارتش را بر عهده داشت. آخرین سمت او پیش از سقوط رژیم پهلوی استانداری کرمانشاه بود. پالیزبان پس از پیروزی انقلاب اسلامی چند ماه در ایران ماند و در جهت ناراضی کردن کردها و ترکمنها و ایجاد تبانی میان آنان برای اقدام علیه نظام جمهوری اسلامی تلاش کرد. او سرانجام از مرز ترکیه گریخت، به ایتالیا رفت و با شاپور...
۸ اردیبهشت ۱۳۵۹، دانشجویان مسلمان پیرو خط امام در اطلاعیههای ۱۱۵ و ۱۱۶ خود اعلام کردند که گروگانهای آمریکایی را به شهرهای تبریز، یزد، اصفهان، نجفآباد و چند نقطه دیگر فرستادهاند. این اقدام متعاقب عملیات نظامی آمریکا در طبس که با هدف نجات گروگانها انجام شده بود، صورت گرفت. عملیات «پنجه عقاب» (که در ایران به عملیات طبس مشهور شد) در ۵ اردیبهشت ۱۳۵۹ با شکست مواجه شد و پیامدهای داخلی...
انرژی در منطقه خاورمیانه همواره فراتر از یک کالای اقتصادی، به عنوان ابزاری برای دیپلماسی و تغییر موازنه قدرت عمل کرده است. یکی از بحثبرانگیزترین زیرساختهای این حوزه، خط لوله «ایلات-عسقلان» است؛ پروژهای که پهلوی با سرمایهگذاری مستقیم و تأمین نفت، آن را به سرانجام رساند. بررسی اسناد و منابع تاریخی نشان میدهد که این خط لوله نه تنها یک شریان اقتصادی، بلکه نمادی از وابستگی متقابل پنهان...
رضاشاه پهلوی و محمدعلی فروغی (نخست وزیر) در محوطه بیمارستان شاهرضای مشهد
آذرماه ۱۳۶۲، در میانهی جنگ تحمیلی اول که صدام حمله به زیرساختهای ایران را در دستور داشت، ذوبآهن اصفهان دومین کورۀ بلند خود را راهاندازی کرد تا در جنگ اقتصادی، جنگ شناختی و پشتیبانی از جنگ نظامی برگ برنده را از آن کشور کند.
یکی از نقاط ثقل روابط پنهان نظامی و امنیتی ایران و اسرائیل در دوره پهلوی، به ۱۸ فروردینماه ۱۳۵۶ باز میگردد. در این روز، ارتشبد طوفانیان، معاون وزارت جنگ و مسئول خریدهای نظامی شاه، در تهران قراردادی عمده با شیمون پرز امضا کرد. این قرارداد که بر پایه مبادله نفت با اسلحه تنظیم شده بود، شامل همکاری فنی و تولید موشکهای زمین به زمین میشد. ماجرا از سالها پیش و با اعزام طوفانیان به اسرائیل برای...
یک هواپیمای آمریکایی که در روزهای پایانی فروردین سال ۱۳۴۰ توسط آتشبارهای ضدهوایی کوبا در پلایا گیرون سرنگون شد. تفصیل آن ماجرا را اینجا بخوانید.
ابراهیم یزدی گفته بود: «دخالتهای نظامی آمریکا در خلیج فارس نتیجۀ بهتری از خلیج خوکها نخواهد داشت.» ارجاعی تاریخی که نشان میدهد همۀ سلایق مختلف ایرانی فهم تاریخی شبیه به هم در این موضوع دارند.
دهم فروردینماه ۱۳۵۹، روزنامه اطلاعات متن نامه محرمانه جیمی کارتر، رئیسجمهور وقت آمریکا را منتشر کرد؛ نامهای که در آن کارتر خطاب به امام خمینی نوشته بود: «تصرف سفارت ما در تهران عکسالعمل موجه جوانان ایرانی است [...] ما آماده پذیرش حقایق جدیدی هستیم که مولود انقلاب ایران است». این افشاگری، دیپلماسی پنهان واشنگتن را برای مذاکره محرمانه با رهبر انقلاب نقش بر آب کرد و عملاً به اعترافی تلویحی...
حالا بهتر میفهمیم که چرا رضاشاه در سال ۱۳۲۰ به آن سرعت تسلیم انگلیسیها شد و با یک کشتی انگلیسی از ایران رفت: به امید حفظ ثروت ۲۰ تا ۳۰ میلیون پوندی خود در لندن.
در آخرین روزهای مقاومت خرمشهر در آبان سال ۱۳۵۹، نیروی زمینی ارتش بعث طی یک عملیات شبانه با استقرار مواد منفجره، نیمی از سازۀ پل قدیم خرمشهر را منهدم کرد. هدف راهبردی این اقدام، جلوگیری از ورود نیروهای ایرانی به درون شهر خرمشهر جهت مقابله با نیروهای مهاجم بود. بااینحال، تخریب پل بهطور همزمان مانع از نفوذ واحدهای بعثی به نواحی جنوبی خرمشهر و همچنین شهر آبادان گردید. به بیان دیگر، این پل در...
حضور آمریکا در ایران در جریان جنگ جهانی دوم، نقطهآغازی برای گذار از انزوای سنتی به نفوذ راهبردی در خاورمیانه بود. ایالات متحده با مدیریت کریدور تدارکاتی به شوروی و اعزام مستشارانی چون میلسپو، ضمن بازسازی ساختارهای ایران، سیاستمداران را به غرب متمایل کرد. این تجربه، زمینهساز نقشآفرینی گسترده و حمایت از محمدرضا پهلوی در دهههای بعد شد.
مادرم زن شجاعی بود و ما این شجاعت را از دوران کودکیمان در ایشان مشاهده کرده بودیم.[1] در خانۀ ما معروف بود که اگر پدرم مردی محجوب و دور از غوغا است[2]، مادرم زنی است که اگر لازم باشد، در مسائلِ غوغایی وارد میشود و اظهار نظر میکند. از سال ۴۱ که مسائل سیاسی پیش آمد و بعد در سال ۴۲ که من اوّلین بازداشت خودم را گذراندم، این روحیّه در مادرم کاملاً آشکار شد. ایشان در برخورد با مأموران زندان _چه آن وقتی که...
بعد از انتشار خبر رحلت امام خمینی و با توجه به وضعیت کشور، تسریع در تعیین تکلیف دومین رهبر انقلاب اسلامی یک گزینه مهم و غیر قابل اغماض بود. هیأت رئیسه خبرگان رهبری با اعلام بیانیهای از اعضایش دعوت کرد «تا هرچه سریعتر حضور به هم ساخته و تشکیل جلسه داده و درباره مسأله رهبری، تصمیم اتخاذ نمایند.»
