مبارزات عشایر در دوران پهلوی‌ها
0

اشاره

روز 4 اردیبهشت 1342 ارتشبد آريانا فرمانده نیروی زمینی ارتش در نامه‌اي به رياست کل ستاد ارتش، گزارش سركوب خونين عشاير را به اطلاع وي رساند. آریانا شش هفته پیش از این در 21 اسفند 1341 با اختیارات کامل برای سرکوب عشایر رهسپار شیراز شده بود. نامه آریانا بهانه‌ای است تا از طریق آن به بررسی وضع عشایر کشور در عصر پهلوی پرداخته و ظلم و ستمی را که این قشر توسط آن سلسله متحمل شده‌اند مرور کنیم. «پرونده» حاضر، مجموعه‌ای است از مقالات و تصاویر که در همین راستا گردآوری شده است.


هدف رضاخان از سرکوب عشایر تحقق «تک‌صدایی» بود

هدف رضاخان از سرکوب عشایر تحقق «تک‌صدایی» بود

سرکوب عشایر در ایران، از سرفصل‌های شاخص دوران حاکمیت رضاخان به شمار می‌رود که آثار و پیامد‌هایی فراوان بر جای گذاشت. در تحلیل این رویداد تاریخی، با جناب علی‌اکبر رنجبر کرمانی تاریخ‌پژوه معاصر گفت‌وشنودی انجام داده‌ایم که نتیجه آن پیش روی شماست. پیش از آغاز بحث بفرمایید اساساً ایلات و عشایر در طول تاریخ برای ایران تهدید بوده‌اند یا فرصت؟ برای پاسخ به این پرسش کافی است به تاریخ...

ادامه مطلب

حکومت پهلوی و عشایر

حکومت پهلوی و عشایر

 : سر تخت شاهان بپـیچدسه کار       نخسـتین ز«بیـدادگر شهـــریار» دوم آنکه با«گنج»خویشی کند        به «دینـار» کوشـد که بیشی کند سـوم آنکـه «بی‌مایه» رابـرکشد      ز مـرد هنــرمنــد، بـــرتـر نهــد هدف از نگارش این مقاله، تبیین سه عامل فوق، درباره سقوط حکومت پهلوی نیست؛  هرچند هر سه عامل در این امر به طور جدی مؤثر...

ادامه مطلب

رضا شاه و کوچ نشینی عشایر

بررسی دلایل شکست سیاست سرکوب رضاخان علیه عشایر

رضا شاه و کوچ نشینی عشایر

: رضا شاه پس از رسیدن به سلطنت به انجام یک سلسله از اقداماتی مبادرت ورزید که یکی از آنها طرح اسکان اجباری عشایر بود که اصطلاحاً به «تخته قاپو» کردن مشهور بود. در این میان ایل بختیاری به عنوان یکی از ایلات مهم و مقتدر کشور مشمول طرح اجباری اسکان عشایر از جانب دولت رضاشاه گردید. این طرح بدون انجام مطالعات و تحقیقات کارشناسی و بدون فراهم آوردن زمینه های لازم و تنها به پشتوانه نیروی نظامی و...

ادامه مطلب

نـگاهی بـه قیام عشایر بویراحمد در سالهای‌ 1341-1342

نـگاهی بـه قیام عشایر بویراحمد در سالهای‌ 1341-1342

قیام عشایر‌ ایل بویراحمد که در واسط اسفندماه 1341 و پس از انـقلاب سفید شاه آغاز‌ شد، یکی از مهم‌ترین‌ وقایع‌ تاریخ عصر پهلوی دوم(1320-1357 هـ ش)به شـمار می‌رود،و با توجه بـه اهـمیت آن‌1 تاکنون کمتر مورد توجه محققان و پژوهشگران بومی و غیر بومی قرار گرفته است. در این مقاله،کوشیده‌ شده است تا نمایی کلی و تحلیلی تازه از قیام ارائه شود؛به همراه‌ گوشه‌هایی از اسباب و علل،زمـینه&zwn...

ادامه مطلب

جایگاه مجلس در سیاست گذاری‌های عشایری  پهلوی اول

جایگاه مجلس در سیاست گذاری‌های عشایری پهلوی اول

دوره پهلوی اول (1320-1304) یکی از ادوار مهم و قابل توجه تاریخ ایران است. در این برهه، تغییر و تحولات شگرفی در زمینه‌های مختلف سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و ... در کشور رخ داد. یکی از مهم‌ترین این تحولات، به حاشیه رانده شدن ایلات و عشایر ایران از صحنه قدرت سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و نظامی بود. حکومت پهلوی با در اختیار گرفتن شیوه‌ها و شگردهای مختلف، به سرکوب، خلع سلاح و سپس یکجا نشین کردن...

ادامه مطلب

ماجرای قتل ملک عابدی و پیامدهای آن در فارس

ماجرای قتل ملک عابدی و پیامدهای آن در فارس

 روز دوشنبه،21 آبان 1341،در«تنگاب»(-تنگ آب)فیروزآباد فارس،قتلی اتفاق‌ افتاد،که سرآغاز هجوم دوباره حکومت پهلوی به ایلات و عشایر جنوب بود.قتل کاملا اتفاقی‌ مهندس«شاهپور ملک‌عابدی»1،رئیس حوزه اصلاحات ارضی فیروزآباد،مستمسکی مهم برای‌ سرکوب قطعی و دائمی عشایر جنوب به وسیله حاکمان عصر پهلوی دوم گردید.تبلیغات‌ سرسام‌آور،مستمر و طولانی حاکمان رژیم،تمام صفحات روزنامه‌ها و...

ادامه مطلب

فاتح تهران؛ راوی تاریخ بختیاری

فاتح تهران؛ راوی تاریخ بختیاری

سردار اسعد بختیاری را با ماجرای غرورآمیز فتح تهران می‌شناسیم. روزی که نیروهای مجاهد و آزادیخواه بختیاری و گیلانی وارد پایتخت شدند تا آتش استبداد را که محمدعلی‌شاه برافروخته بود، خاموش کنند و فصلی نو در تاریخ این دیار کهن بگشایند.  از ماجرای فتح تهران و جانفشانی‌های مجاهدان آن و نقش برجسته سردار اسعد در این پیروزی بزرگ سخن‌ها گفته و کتاب‌ها نوشته شده است. بهتر آن دیدیم که در سالروز...

ادامه مطلب

از مشروطه‌‌خواهی سرداران بختیاری تا ایستادگی در برابر ظلم رضاخانی

از مشروطه‌‌خواهی سرداران بختیاری تا ایستادگی در برابر ظلم رضاخانی

به گزارش خبرگزاری فارس از شهرکرد، قوم بختیاری یکی از اقوام سرافراز و غیور کشورمان است و در طول تاریخ دلیری و شایستگی زنان و مردان آن همواره نمایان بوده است، بختیاری ریشه در تار و پود تاریخ این سرزمین دارد و شایسته است تا با مروری بر تاریخ و منابع موجود در این حوزه به جایگاه و شأن این قوم بیش از پیش واقف شد، چرا که بی‌اطلاعی از تاریخ سراسر درخشان و پرحماسه این قوم باعث می‎شود آگاهانه یا ناآگاهانه...

ادامه مطلب

اوضاع سیاسی ایران در آستانه قیام عشایر جنوب

اوضاع سیاسی ایران در آستانه قیام عشایر جنوب

استبداد محمدرضاشاهی[1] در حقیقت کودتای آمریکایی ـ انگلیسی 28 مرداد 1332 و بازگشت مجدد محمدرضاشاه به قدرت، آغاز حاکمیت و اقتدار واقعی پهلوی دوم بود. در پی پیروزی کودتا، قدرت‌های معارض و موازی محمدرضا شاه، یکی پس از دیگری شکسته و سرکوب شدند. محمد مصدق و ملی‌گرایان، دیگر از صحنه کنار گذاشته شدند. گروههای سیاسی و معارض پهلوی دوم، به شدت منکوب گردیدند. قدرت عشایر ـ که در بسیاری مواقع در تضاد با...

ادامه مطلب

قیام عشایر جنوب در دوران پهلوی

قیام عشایر جنوب در دوران پهلوی

نزدیک به نیم قرن پیش، قیامی مهم و خونین در بخشی از کشور ایران (جنوب و جنوب غربی) رخ داد، که ـ به اعتراف برخی آگاهان رژیم ـ حکومت پهلوی دوم را متزلزل کرد. این قیام اصیل و مردمی، در آن زمان «غائله جنوب»، «غائله فارس» یا «غائله فارس و خوزستان» خوانده شد. تضاد و تعارض عشایر با حکومت پهلوی، از همان آغاز اقدامات رضاشاه شروع شد. این روند دشمنی، با وجود سرکوب ایلات و عشایر در طول سال‌های 1310...

ادامه مطلب

نمونه هایی از جنایت های مزدوران رضا شاه در مناطق عشایری

نمونه هایی از جنایت های مزدوران رضا شاه در مناطق عشایری

 رضا شاه در اجرای سیاستها و برنامه هایی که در معامله قدرت قول آن را به انگلیسی ها داده بود ، قلمرو جوامع ایلی را مورد تاخت و تاز قرار داد. در کنار اقدمات نظامی و قهرآمیز یک سلسله ترفند دیگر مانند: اسکان عشایر ، خلع سلاح ، قلع و قمع خوانین ، وضع مالیات های سنگین ، قانون متحد الشکل کردن لباس و کشف حجاب و...  که اهداف و ماهیتی کاملاً سیاسی ، نظامی و امنیتی داشتند ، به اجرا در آورد. این اقدامات که بدون...

ادامه مطلب

خلع سلاح عشایر پیش‌درآمدی بر اسکان عشایر در دوره رضاشاه

خلع سلاح عشایر پیش‌درآمدی بر اسکان عشایر در دوره رضاشاه

ارتباط رضاشاه با عشایر چه در دوران قدرت‌گیری و بخصوص در دوران پادشاهی و بخصوص در دوران پادشاهی وی اهمیت ویژه‌ای در شناخت تاریخ معاصر ایران دارد چرا که از مهمترین اقدامات او خلع سلاح عشایر بوده است. در طول تاریخ، عشایر و ایلات همیشه مسلح بوده‌اند و این یک امر طبیعی و ضروری برای آنان بوده است و تصور اینکه روزی این اسلحه از آنان گرفته شود برای آنان غیرقابل باور بوده است و داشتن اسلحه برای یک...

ادامه مطلب

انگیزه‌های سیاسی و اقتصادی شورش‌های عشایری در دوره رضاشاه

انگیزه‌های سیاسی و اقتصادی شورش‌های عشایری در دوره رضاشاه

 دولت پهلوی اول در چاره‌جویی بر موضوعی که آن را «مسئله ایلات و عشایر» می‌نامید و بر پایه سه باورداشت به هم‌پیوسته مدرن‌سازی، دولت‌سازی و ملت‌سازی، مبادرت به خط‌مشی‌گذاری برای جامعه عشایری نمود. پایه‌های خط مشی دولتی درباره ایلات و عشایر بر بنیاد اسکان، خلع سلاح، سلب قدرت از سران، سیاست متحد الشکل سازی لباس، مصادره اموال ایلات و عشایر بنا نهاده و با ترش‌رویی و...

ادامه مطلب

سیاست عشایری رضاشاه با تاکید بر تحولات سیاسی منطقة کهگیلویه و بویراحمد

سیاست عشایری رضاشاه با تاکید بر تحولات سیاسی منطقة کهگیلویه و بویراحمد

ایلات عشایر هم در درون خود و هم در رابطه با سایر ایلات و هم در رابطه با حکومت مرکزی، چه در قالب مبارزه با حکومت مرکزی و چه دفاع از آن در برابر تهاجم بیگانگان و یا متمردان داخلی، شاهد حوادث تلخ و شیرین بی‌شماری در طول تاریخ خود بوده‌اند. به عبارت دیگر، هر ایلی همواره در درون خود، چه به طور طبیعی و چه به تحریک حکومت مرکزی، درگیر نبرد برای کسب قدرت بوده است. همچنین هر ایلی، خواه به طور طبیعی و خواه...

ادامه مطلب

بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در خصوص قیام عشایر جنوب

بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در خصوص قیام عشایر جنوب

17 خرداد 1373 در جمع مردم یاسوج «... در اول تشکیل حکومت ناسالم و خائن پهلوی، از اولین کارهایی که رضاخان کرد، یکی این بود که در هر جایی که توانست عشایر را سرکوب کرد. در تمام دوران حکومت رضاخان که پیرمردها لابد به یاد دارند و در بخشی از دوران فرزند فاسد و خائنش بارها و بارها بین مردم مظلوم اما شجاع؛ساکت اما غیور که در این استان بودند، مابین اینها و مابین نیروهای رضاخان و پسرش تصادم شد. هزاران نفر از...

ادامه مطلب

سیر کشف حجاب در شهرها، ولایات و مناطق عشایری

سیر کشف حجاب در شهرها، ولایات و مناطق عشایری

بررسی اسناد و گزارشهای به جای مانده از آن دوران نشان می‎دهد که میزان و چگونگی پیشبرد طرح کشف حجاب در هر منطقه، با توجه به بافت اجتماعی، فرهنگی، مذهبی و موقعیت جغرافیایی و اقلیمی و همچنین، نحوة فعالیت نهادها و سازمانهای ذی‎ربط از قبیل انجمنها و سازمانهای زنان و اقدامات تبلیغاتی آنان در این راستا، متفاوت بوده است. پیشرفت و پذیرش این طرح، در شهرهایی که جریان تجددطلبی و نوگرایی در آنجا پیشرفت کرده...

ادامه مطلب

استفتائیه جمعی از عشایر و روستائیان از آیت الله گلپایگانی در مورد تحریک برخی از آنان از سوی رژیم شاه برای مقابله با مردم

استفتائیه جمعی از عشایر و روستائیان از آیت الله گلپایگانی در مورد تحریک برخی از آنان از سوی رژیم شاه برای مقابله با مردم

شماره: 12315/ ه 12 تاریخ 21/8/57 از: سازمان اطلاعات و امنیت قم به: مدیریت کل اداره سوم 312 بعدازظهر روز جارى استفتائیه خطى بدون امضاء ظاهرا از طرف [مردم] متدین عشایر و روستاها به عنوان آیت‏اله گلپایگانى و پاسخ ایشان ذیل استفتائیه مزبور با متن زیر تکثیر و توزیع گردیده است استحضارا معروض. رئیس سازمان اطلاعات و امنیت قم. باصرى‏نیا بسمه تعالى محضر مقدس حضرت آیت‏اله‏العظمى آقاى حاج سیدمحمدرضا گلپایگانى...

ادامه مطلب

 فتوای امام خمینی و قیام عشایر لارستان

فتوای امام خمینی و قیام عشایر لارستان

بیان مسأله  در پی انتقادات روحانیان به اقدامات دولت اسدالله علم که از مهر 1341 آغاز شد، نارضایتی آنان به ویژه مراجع تقلید از حکومت، در سراسر ایران منتشر گردید. با تحریم عید نوروز از سوی مراجع تقلید، ماموران رژیم پهلوی در دوم فروردین 1342 به مدرسه فیضیه حمله کردند و به ضرب و شتم طلاب پرداختند تا به این ترتیب روحانیت را مرعوب ساخته، از ادامه مخالفت بازدارند. این حادثه غم انگیز که در نوع خود بینظیر...

ادامه مطلب

سیر کشف حجاب در شهرها، ولایات و مناطق عشایری

سیر کشف حجاب در شهرها، ولایات و مناطق عشایری

بررسی اسناد و گزارشهای به جای مانده از آن دوران نشان می‎دهد که میزان و چگونگی پیشبرد طرح کشف حجاب در هر منطقه، با توجه به بافت اجتماعی، فرهنگی، مذهبی و موقعیت جغرافیایی و اقلیمی و همچنین، نحوة فعالیت نهادها و سازمانهای ذی‎ربط از قبیل انجمنها و سازمانهای زنان و اقدامات تبلیغاتی آنان در این راستا، متفاوت بوده است.پیشرفت و پذیرش این طرح، در شهرهایی که جریان تجددطلبی و نوگرایی در آنجا پیشرفت کرده و...

ادامه مطلب