قیام مسجد گوهرشاد
0

سخن نخست

سخن نخست

عفاف، حریم عاشقى/ قیام خونین مسجد گوهرشاد ریشه‌های اصلی قیام مسجد گوهرشاد را باید در سیاست‌های مذهبى، فرهنگی و اجتماعی عصر رضاشاه جست‌وجو کرد. رضاشاه در سال‌های آغازین ورود به صحنه سیاست ایران، سیاست مذهبی خود را چنان تنظیم کرد که فردی دین‌دار و مقید به شعائر و احکام اسلامی و حفظ آنها به نظر می‌رسید. زمانی که وی پله‌های ترقی را می‌پیمود، خود را مسلمانی متعصب معرفی کرد؛ زیرا از ریشه‌دار بودن...

ادامه مطلب

آنهمه استبداد، آنهمه بدعهدی

آنهمه استبداد، آنهمه بدعهدی

شاید بتوان قیام مسجد گوهرشاد مردم خراسان در سال 1314 هجری شمسی را اولین رویداد مهم تاریخی در مورد مقابله ایرانیان با مدرنیته مستبدانه و در عین حال ظاهری و سطحی عصر پهلوی دانست. رضاخان که با دیدار امان‏الله خان پادشاه غربگرای افغانستان در تهران و ملاقات با آتاتورک در استانبول شدیدا تحت تاثیر ایده‏های غربگرایانه آنها قرار گرفته بود و از طرفی پایه‏های حکومت خود را تثبیت شده می‏دید، دست به انجام...

ادامه مطلب

درنگى در پیدایش زمینه‏هاى قیام گوهرشاد

درنگى در پیدایش زمینه‏هاى قیام گوهرشاد

تیر توطئه‏در اکتبر 1917م / آبان 1291ش / محرم‏الحرام 1336ق انقلاب سوسیالیستى در کشور روسیه به ثمر رسید و به حکومت تزارها خاتمه داد، از آنجا که روس‏ها مشغول برطرف نمودن آشفتگى‏ها، آشوب‏ها و مقاومت‏هاى داخلى بودند، سیاست استعمارى این کشور در ایران براى مدتى متوقف گردید و ناگزیر نواحى شمالى ایران را تخلیه کردند اما این به معناى مداخله در کشور ایران نبود و دولت شوروى توسط حزب توده وابسته، نفوذ و سلطه خود...

ادامه مطلب

قیام مسجد گوهرشاد به روایت اسناد

قیام مسجد گوهرشاد به روایت اسناد

رضا شاه بعد از بازگشت از ترکیه به وطن، به تأسی از غرب به اقداماتی دست زد از جمله اینکه همانند اروپایی ها دستور پوشیدن کلاه شاپو را صادر نمود – در قانون اتحاد لباس، کلاه پهلوی، کلاه رسمی بود و همه مردم ایران به جزء آنهایی که مشمول استثناهای آن قانون می شدند ملزم به سر گذاشتن آن بودند – وی در فکر تغییر کلاه بود که در اول فروردین ماه 1314 این دستور را صادر کرد، ابتدا قرار بود کارمندان دولت، این نوع کلاه را...

ادامه مطلب

نقش خانواده رهبر انقلاب در قیام مسجد گوهرشاد

نقش خانواده رهبر انقلاب در قیام مسجد گوهرشاد

اداره تلگراف به دستور والی خراسان از ارسال تلگراف به تهران جلوگیری و تلگراف به جای دربار به نظمیه کل ارسال شد.2 رضاشاه پس از اطلاع از اقدام علما دستور دستگیری آنها را صادر کرد و پس از قتل عام خونین مردم در مسجد گوهرشاد نظمیه مشهد به سرعت علمای فوق‌الذکر را دستگیر کرد. بر اساس اسناد، علمای فوق‌الذکر از جمله آیت‌الله سید یونس اردبیلی و آیت‌الله سید هاشم نجف‌آبادی دستگیر و به تهران اعزام می‌شوند و...

ادامه مطلب

واقعه گوهرشاد؛ قیام برای حفظ عفاف و حجاب

واقعه گوهرشاد؛ قیام برای حفظ عفاف و حجاب

قیام گوهرشاد پیش از قانونی شدن کشف حجاب  از همان آغازین سال های حکومت رضاخان، مسئله کشف حجاب به ویژه از سوی برخی روشنفکران لائیکی که پشتوانه فکری حکومت او محسوب می شدند، مطرح و رضاخان برای انجام آن تحت فشار قرار گرفت. موسی حقانی، مسئول موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، با به پیشینه مسئله کشف حجاب در عصر رضاخان، از تحقیر و توهین زنان محجبه در نشریات آن زمان سخن گفت و اظهار داشت: در آن زمان در...

ادامه مطلب

خاطرات یک شاهد در واقعه گوهرشاد

خاطرات یک شاهد در واقعه گوهرشاد

(احوال میرزا حسین سبزواری به قلم خودش)رساله حاضر شرح حال کوتاهی است از آیة‌الله میرزا حسین سبزواری (م 1386 ق / 1346 ش ) به قلم خود ایشان. داستان این رساله کوتاه چنان است که مرحوم معلم حبیب آبادی دانشمند و مورخ ارجمند، در سال 1380 قمری به مشهد مشرف شده و طبق معمول از ایشان درخواست کرده است تا شرح حال خود را برای وی بنویسد. مرحوم سبزواری از پیش چنین متنی را آماده داشته و همان را در اختیار مرحوم معلم قرار داده...

ادامه مطلب

قیام گوهرشاد حماسه‏اى در دفاع از حجاب

قیام گوهرشاد حماسه‏اى در دفاع از حجاب

آغاز سلطنت پهلوى در ایران فصل جدیدى از تاریخ ایران است که با شیوه‏هاى نوینى از غارت منابع فرهنگى و مادى ایران به دست بیگانگان آغاز مى‏شود، یکى از اقدامات رضاخان در راستاى تأمین اهداف استعمار نو مبارزه با ارزش‏هاى دینى و شعائر اسلامى مى‏باشد، او به نام تجدد و تمدن و مبارزه با کهنه‏پرستى کوشید تا به متحدالشکل کردن لباس‏ها بپردازد و بدین‏گونه ضمن از بین بردن هویت‏هاى اصیل، بازار مصرفى...

ادامه مطلب

غم‌ گوهرشاد

غم‌ گوهرشاد

« اگر بیش از این مسامحه کنید، نه تاج بر سر من خواهد ماند و نه کلاه بر سر شما.» این جمله‌ حاوی فرمان صریحی بود که از سوی رضاخان به فرماندهان نظامی مشهد در اوج واقعه مسجد گوهرشاد مخابره شد و پس از آن بود که سرکوب خونین صورت گرفت.هر حرکت بزرگی به‌ناچار از نقطه‌ای کوچک آغاز می‌گردد و به‌تدریج انبوهی از مسائل آشکار و نهان را با خود همراه می‌سازد، تااینکه در نهایت به مساله‌ای پیچیده تبدیل می‌گردد....

ادامه مطلب

قیام گوهرشاد

قیام گوهرشاد

واقعۀ مسجد گوهرشاد در تاریخ تحولات معاصر به رویداد پراهمیت سیاسی ــ اعتقادی تبدیل شد و در حافظۀ تاریخی مردم ایران چنان جای گرفت که حدود چهل سال بعد به مثابۀ یکی از ارجاعات تاریخی انقلاب اسلامی مطرح می‌شد.اگرچه این رویداد از سوی دو طرف به‌طور ناخواسته پیش آمد و عوامل حکومت رضاخانی هم اشتباهاً و براساس گزارش‌های ناقص و نادرست به مرکز، زمینه‌های آن را فراهم کردند، به‌هرحال این رویارویی خونین...

ادامه مطلب

کشتار مسجد گوهرشاد

کشتار مسجد گوهرشاد

  این رساله مختصر، گزارشی است از رویداد گوهرشاد که در سال 1330 نوشته شده و به دلیل استبداد پهلوی، نام نویسنده در آن قید نشده است.متن اصلی آن به صورت چاپ حروفی در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است. تجدید چاپ آن بدان روی در این مجموعه می‌‏آید که به عنوان سندی از رویداد مسجد گوهرشاد در سال 1314 هجری شمسی قابل استفاده است، بدون آن که در این فرصت مختصر، مجال نقد و بررسی مطالب آن باشد. طبعاً ارائه یک سند،...

ادامه مطلب

قیام خونین مردم در ماجرای مسجد گوهرشاد

قیام خونین مردم در ماجرای مسجد گوهرشاد

تاریخ واقعه: 21/4/1314 شمسیماجرای قیام مسجد گوهرشاد مشهدیکی از قیام‏های ‏خونین مردم مسلمان ایران به رهبری مراجع تقلید در قرن معاصر، که نقطه عطفی درتاریخ قیام‏های اسلامی در تاریخ صد ساله اخیر است، قیام مردم مسلمان در مسجد گوهرشاد، در کنار مرقد مطهر حضرت امام رضا علیه ‏السلام بر ضد دیکتاتوری ‏رضاخان، و کشف حجاب او است.کشف حجاب اجباری از طرف رضاخانهنگامی که رضاخان کشف حجاب اجباری را به اجرا گذاشت،...

ادامه مطلب

قیام مسجد گوهرشاد و پیامدهای آن

قیام مسجد گوهرشاد و پیامدهای آن

رضاخان که در آغاز حرکت قدرت طلبانه خود ، برای فریب افکار عمومی ، تظاهرات مذهبی خود بروز می داد ، پس از نیل به سلطنت ، پیاده کردن سیاست های سکولار و ضدمذهبی خود را آغاز کرد. سیاست های فرهنگی او عمدتا از غرب ، جایی که خورشید حقیقت در آن غروب می کند ، دیکته می شد و در مسیر اجرای آن به نقش مذهب در زندگی مردم ایران هیج توجهی نمی شد ، لذا در فرآیند اجرای این سیاستها به زودی با مخالفت و مقاومت عمومی مواجه گشت....

ادامه مطلب

اعدام محمد‌ولی خان اسدی پس ازواقعه مسجد گوهرشاد

اعدام محمد‌ولی خان اسدی پس ازواقعه مسجد گوهرشاد

محمد‌ولی خان اسدی که به القابی چون مصباح دیوان، مصباح‌السلطنه و مصباح‌ التولیه معروف است، درتاریخ به عنوان یکی از عاملان عمده کشتار مردم بی‌گناه در حادثه مسجد گوهر شاد درسال 1314 شناخته شده است. اعدام او از سوی رضاخان حاصل یک پرونده‌سازی علیه وی بوده و فتح‌الله پاکروان استاندار خراسان در پس این پرونده‌سازی قرار داشت.محمد‌ولی خان که در زمان اعدام 57 سال سن داشت از سال 1305 ش. تا واپسین روزهای آذر 1314...

ادامه مطلب

تاملی بر یک‏ سند به مناسبت حمله رضا خان به مسجد گوهرشاد

تاملی بر یک‏ سند به مناسبت حمله رضا خان به مسجد گوهرشاد

سند شماره:154تاریخ سند:8/4/1306 شمقام مقدس ریاست مجلس شورای ملی دامت‏ عظمتهبه شرف عرض عالی می‏رساند،دیروز گذشته از بازار می‏گذشتیم بیچاره زنی را دیدم که با آژان بی‏ رحمی به طرف نظمیه روان بود.پس از تحقیق‏ فهمیدم که آن زن بیچاره در وقت خرید،پارچه پیچه‏ خود را برداشته بود که بهتر ببیند،از این جهت آژان‏ بی‏رحم،شرف چنین زن نجیب را برده و برای این‏ که در راه از او مقداری پول بگیرد،او را به طرف‏...

ادامه مطلب

روحانیت و قیام گوهرشاد

روحانیت و قیام گوهرشاد

: در جریان نگارش کتاب علما و رژیم رضا شاه در بخش مربوط به علمای خراسان و حادثة قیام گوهرشاد، به برخی تناقض‌ها در منابع برخوردم و درصدد بودم که موضوع را روشن کنم. در یکی از روزهای مهر ماه 1376 پس از جست‌وجوی فراوان، نشانی محل سکونت مرحوم بهلول را پیدا کرده، به اتفاق یکی از دوستان با او مصاحبه‌ای انجام دادم. توضیح اینکه مرحوم حجة‌‌الاسلام و المسلمین علی دوانی در چاپ اول کتاب نهضت روحانیون در...

ادامه مطلب

کتابشناسی گزیده واقعه کشف حجاب و قیام مسجد گوهرشاد

کتابشناسی گزیده واقعه کشف حجاب و قیام مسجد گوهرشاد

لازمه تحقیق و پژوهش در هر امری در وهله اول به آشنایی با منابع و در مرحله بعدی دسترسی به آنها باز می‌گردد که خود بحثی مفصل در روش تحقیق است. به عبارت بهتر با مرور منابع و مأخذ یک نوشته می‌توان ارزش و اعتبار کار را به سهولت سنجید. مناسبت تاریخی قیام مسجد گوهرشاد و واقعه کشف حجاب اقتضا می‌کند گزیده‌ای از منابع مهم این وقایع برای علاقمندان به اختصار معرفی شوند.1- تغییر لباس و کشف حجاب به روایت اسناد،...

ادامه مطلب

کشتار مسجد گوهر شاد به روایت هورنی بروک

کشتار مسجد گوهر شاد به روایت هورنی بروک

ویلیام اچ. هورنیبروک (William H. Hornibrook) جانشین چارلز سی.‏هارت Charles C. Hart از سال 1933م./1312ش. تا 1940م./1319ش. به مدت هفت سال از سوی وزارت خارجه آمریکا به سمت وزیر مختار در ایران منصوب گردید و در تهران اقامت داشت(1) . وی در 16 اسفند 1312 وارد تهران شد و در روز 19 اسفند با وزیر خارجه ایران و روز 28 اسفند با «رضاخان» دیدار کرد و استوارنامه خود را تحویل داد. در کتاب رضاشاه و بریتانیا بر اساس اسناد وزارت خارجه آمریکا(2)  که توسط...

ادامه مطلب

کشتار در مسجد گوهر شاد  مشهد

کشتار در مسجد گوهر شاد مشهد

کشتاری که در روزهای 12 تا 14 ژوئیه 1935 در داخل و اطراف حرم مقدس امام رضا در مشهد اتفاق افتاد از خونین‌ترین و بی‌رحمانه‌ترین وقایع تاریخ ایران بود. تنها واقعه دیگری که شاید تا حدودی با آن قابل مقایسه باشد سرکوب تظاهرکنندگان و قتل بسیاری از آنها به دست نیروهای مسلح در روزهای 5 تا 8 ژوئن 1963 بود.* کشتار مشهد به ویژه از این جهت اهمیت داشت که در حرم مقدس یکی از امامان شیعه صورت گرفت. چنانکه هورنی‌بروک گزارش...

ادامه مطلب