رضاخان - انتخابات
0

اشاره

اولین‌بار در جریان برگزاری انتخابات دوره پنجم بود که مداخله رژیم رضاخان در گزینش نمایندگان دلخواه، آشکار شد. همین مجلس هم بود که موجبات صعود شبه‌قانونی رضاخان به سریر سلطنت ایران را فراهم آورد؛ مجلسی که اکثریت نمایندگانش، حضور خود در مجلس را مرهون رأی و اراده مردم حوزه‌های انتخابیه خود نمی‌دانستند. با به سلطنت رسیدن رضاشاه در سال 1304، روزبه‌روز از حق حاکمیت ملت بر سرنوشتشان کاسته شد و تنها نمادها و ظواهری از انقلاب مشروطه باقی ماند. طی دوران سلطنت رضاشاه، ایران شاهد هشت دوره انتخابات مجلس شورای ملی بود که دوره‌های ششم تا سیزدهم را شامل می‌شد. طی این شانزده سال، نتایج انتخابات و ترکیب هر مجلس را حکومت پهلوی اول تعیین می‌کرد.

«گذرستان» حاضر نگاهی به وضعیت انتخابات در عصر پهلوی اول دارد.


انتخابات و مجالس دهه 1320ش از نگاه ادبیات سیاسی منظوم

انتخابات و مجالس دهه 1320ش از نگاه ادبیات سیاسی منظوم

1. میراث رضاخان هنگامی که رضاخان در 25 شهریور 1320 توسط متفقین از سلطنت عزل شد، مجلس دوره دوازدهم شورای ملی واپسین ماههای حیات خود را سپری می‌کرد. مجلس این دوره از 13 آبان 1318 کار خود را آغاز کرده، تا 9 آبان 1320 (حدود 45 روز پس از برکناری رضاخان از قدرت) فعالیت ‌کرد. انتخابات دوره سیزدهم مجلس که در 23 آبان 1320 افتتاح شد، در همان دوران دیکتاتوری رضاشاه برگزار شده، تمام نمایندگانش توسط او دست‌چین شده...

ادامه مطلب

سیری در انتخابات مجلس پنجم شورای ملی

سیری در انتخابات مجلس پنجم شورای ملی

با استقرار نظام مشروطه و تأسیس خانه ملت، آرایش نیروهای سیاسی بُعد تازهای به خود گرفت و مجلس شورای ملی به منزله نهادی قانونی، جایگاه ویژهای در تعیین نظام سیاسی کشور یافت. این جایگاه پس از کودتای ۱۲۹۹ محل گرایش جریانهای سیاسی به دو سوی حاکمیت متمرکز یا مشروطه شد و در طول چهار دوره فعالیت، زمینه را برای استقرار قدرتی واحد فراهم آورد. دوره اول مجلس پس از یک سال و ۸ ماه فعالیت با گلوله توپ نیروی قزاق...

ادامه مطلب

مجلس هشتم و انتخابات رضاخانی

مجلس هشتم و انتخابات رضاخانی

 انتخابات مجلس هشتم در تابستان سال 1930 برگزار شد. هارت وزیر مختار آمریکا در تهران در باره این انتخابات می‌نویسد «انتخابات پارلمانی اخیر در برخی از مناطق ایران، با حوادث ناگواری همراه شد. بنابر اخبار منبعی موثق، در پهلوی [انزلی]، در پی طفره رفتن دولت از پذیرش فرد منتخب مردم، شماری چند به قتل رسیدند. در پی درگیری مأمورین حوزه انتخاباتی با مقامات دولتی در خوزستان نیز یک فرمانده نظامی و یک یا دو...

ادامه مطلب

انتخابات رضاخانی

انتخابات رضاخانی

از زمان جنبش مشروطه تا پیروزی انقلاب اسلامی ایران، مجلس شورای ملی، 24 دوره را پشت سر نهاده است. ادوار 24 گانه مجلس از مجلس اول که محمدعلی شاه آن را به توپ بست تا مجلس بیست و چهارم که با وقوع انقلاب اسلامی تعطیل شد، به سه دوره مشخص تقسیم می‌شود. 1. مجالس صدر مشروطیت که مجالس اول تا پنجم را دربر می‌گیرد. این 5 دوره از جنبش مشروطه شروع می‌شود و تا چند ماه پس از انقراض سلسله قاجار(1) ادامه می‌یابد. 2....

ادامه مطلب

مجلس ، انتخابات و  رضاخان

مجلس ، انتخابات و رضاخان

  کودتای انگلیسی سوم اسفند 1299 خورشیدی که منجر به قدرت گرفتن افسر ساده‌ای به نام رضاخان میر پنج شد، فصل جدیدی را در تاریخ معاصر ایران گشود و مجلس مشروطه را به صورت ابزاری در دست نظامیان بدل ساخت. به طوری که طی چندین دوره تا شهریور 1320 و اشغال نظامی ایران توسط متفقین و تبعید رضاشاه به جزیره موریس، از جنگ و جدال احزاب تندرو و مجادله نمایندگان خبری نبود و فقط بله قربان گویان و احسنت گویان به صندلیهای...

ادامه مطلب

انتخابات مجلس پنجم و مجلس مؤسسان

انتخابات مجلس پنجم و مجلس مؤسسان

بر اساس اسناد منتشر نشده وزارت جنگ۱ بدون تردید مرحله مهم صعود رضاخان به منصب ریاست الوزرائی و البته به دنبال آن ایجاد بلوای جمهوری، تقلبات گسترده در انتخابات مجلس پنجم بود، به طوری که وقتی به اصطلاح این انتخابات انجام شد، معلوم گردید به جز تهران، قشون با انتخاباتی فرمایشی کسانی را روانه مجلس کرده است که موردنظر وزارت جنگ و شخص رضاخان بودهاند.3 این انتخابات راه را برای به دست گرفتن سهل و آسان...

ادامه مطلب

انتخابات مجلس پنجم و مجلس مؤسسان  بر اساس اسناد منتشر نشده وزارت جنگ 1

انتخابات مجلس پنجم و مجلس مؤسسان بر اساس اسناد منتشر نشده وزارت جنگ 1

بدون تردید مرحله مهم صعود رضاخان به منصب ریاست وزرائی و البته به دنبال آن ایجاد بلوای جمهوری، تقلبات گسترده در انتخابات مجلس پنجم بود، به طوری که وقتی به اصطلاح این انتخابات انجام شد، معلوم گردید به جز تهران، قشون با انتخاباتی فرمایشی کسانی را روانه مجلس کرده است که مورد‌نظر وزارت جنگ و شخص رضاخان بوده‌اند.[3] این انتخابات راه را برای به دست گرفتن سهل و آسان ریاست وزرائی توسط...

ادامه مطلب

انتخابات مجلس مؤسسان در اسناد وزارت خارجه آمریکا

انتخابات مجلس مؤسسان در اسناد وزارت خارجه آمریکا

 نظامنامة انتخاب اعضاء و وظایف مجلس مؤسسان بدون فوت وقت اعلام شد. روزنامه ستاره ایران در شمارة مورخ 2 نوامبرش (1925) خواهان اقدام عاجل جهت خاتمة کار دولت موقت و استقرار رژیم جدید «پادشاهی انتخابی با پادشاهی آقای پهلوی» شد. اموری می‌افزاید: «ایران (3 نوامبر): نظامنامة ناظر بر انتخابات اعضا، تشکیل و کار مجلس مؤسسان برای تعیین شکل دائمی حکومت را منتشر می‌کند. این روزنامه همچنین...

ادامه مطلب

دخالت مستقیم انگلیس در انتخابات‌های دوره پهلوی

دخالت مستقیم انگلیس در انتخابات‌های دوره پهلوی

  انگلیسی ها از ابتدای به قدرت رسیدن محمد رضا پهلوی قصد داشتند در ضمیر وی این باور را حک کنند که قدرت فائقه انگلیس ماوراء قدرت دربار اوست. این شیوه برخورد در گفتار تحکم آمیز آلن چارلز ترات، رئیس اطلاعات سفارت [انگلیس]، کاملاً روشن می شود.»شبکه ایران-گروه تاریخ: انتخابات های دوره پهلوی به حدی رسوا بود که حتی طرفدارانی کنونی آن رژیم هم در صدد نفی تقلب های گسترده (به عبارت بهتر، تبدیل انتخابات...

ادامه مطلب

انتخابات مجلس ایران در اسناد وزارت خارجه آمریکا

انتخابات مجلس ایران در اسناد وزارت خارجه آمریکا

 نشریة اخبار رویترز «که در تهران پس از بررسی و سانسور سفارت انگلیس منتشر می‌شود» در 19 سپتامبر 1919 متن کامل نطق ضیافت لرد کرزن و پاسخ نصرت‌الدوله فیروز به وی را چاپ کرد. کالدول اضافه می‌کند: «سفارت انگلستان در تهران امیدوار است انتشار این نطق، از حس تنفر و دشمنی شدید مردم با قرارداد بکاهد.» کالدول سپس بلافاصله می‌گوید: «در این رابطه سفارت [آمریکا در...

ادامه مطلب

دربار پهلوی و انتخابات فرمایشی

دربار پهلوی و انتخابات فرمایشی

انقلاب مشروطه و ایجاد نظام پارلمانی باعث شد سیمای ایران در منطقه یا از نظر و دید اروپاییان یکباره عوض شود. با توجه به کم و کاستی های فراوان و وجود موانع بی شمار از جانب بیگانه و خودی، نمایندگان مجلس به طور علنی در برابر استبداد طولانی این مرز و بوم ایستادگی کردند. از انقلاب 1285 تا انقلاب 1357، جمعا 24 دوره مجلس شورای ملی تشکیل شد. در این مدت زمان افت و خیزهای کسب آزادی بسیار و حکومت مردم بر مردم کم بوده...

ادامه مطلب

انتخابات و آغاز کار مجلس هفتم (اسناد وزارت خارجه آمریکا)

انتخابات و آغاز کار مجلس هفتم (اسناد وزارت خارجه آمریکا)

فیلیپ (کاردار وقت آمریکا در تهران) در گزارشی مورخ 2 ژوئن 1928، درباره انتخابات ایران می‌نویسد: احتراماً به اطلاع می‌رساند که تنها نکته قابل‌توجه در اوضاع سیاسی کشور در ده روز گذشته تلاش کاملاً آشکار دولت برای کنترل نتایج انتخابات مجلس بوده است. این انتخابات در بیست و دوم ماه می در تهران آغاز شد و احتمالاً تا یک یا دو هفته دیگر ادامه خواهد داشت. می‌گویند که پیش از این فهرستی از...

ادامه مطلب

انتخابات مجلس پنجم

انتخابات مجلس پنجم

 علت اصلی پیدایش انقلاب مشروطیت در ایران، تأسیس عدالتخانه‌ای بود که براساس قانون شریعت به اختلافات و مشکلات مردم رسیدگی کند علاوه بر حفاظت از منافع و حقوق آنان، از دیکتاتوری و بی‌قانونی در کشور نیز جلوگیری نماید. از این رو می‌توان این نهاد مردمی را یکی از مهمترین نهادهای دموکراسی دانست. این روند تکاملی در نهایت منجر به تشکیل مجلس شورایی شد که با توجه به نقش و جایگاه آن، بنیاد نظام،...

ادامه مطلب

 تاریخچه انتخابات کرمان در دوره ششم سال 1304 ش

تاریخچه انتخابات کرمان در دوره ششم سال 1304 ش

کودتای انگلیسی 1299ش. که منجر به قدرت گرفتن افسر ساده‌ای به نام رضاخان میرپنج شد، فصل جدیدی را در تاریخ معاصر ایران گشود و مجلس مشروطه را به صورت ابزاری در دست نظامیان بدل ساخت. به طوری که طی‌ چندین دوره تا شهریور 1320 و اشغال نظامی ایران توسط متفقین و تبعید رضاشاه به جزیره موریس، از جنگ و جدال احزاب تندرو و مجادله نمایندگان خبری نبود و فقط بله قربان‌گویان و احسنت‌گویان به صندلی‌های مقدس...

ادامه مطلب

رضاشاه انتخابات نمایشی را در دوران پهلوی نهادینه کرد

رضاشاه انتخابات نمایشی را در دوران پهلوی نهادینه کرد

کودتای انگلیسی سوم حوت 1299 ش که منجر به قدرت گرفتن افسر ساده‌ای به نام رضاخان میر پنج شد، فصل جدیدی را در تاریخ معاصر ایران گشود و مجلس مشروطه را به صورت ابزاری در دست نظامیان بدل ساخت. به طوری که طی چندین دوره تا شهریور 1320 و اشغال نظامی ایران توسط متفقین و تبعید رضاشاه به جزیره موریس، از جنگ و جدال احزاب تندرو و مجادله نمایندگان خبری نبود و فقط بله قربان گویان و احسنت گویان به صندلیهای مقدس...

ادامه مطلب

نمایندگان و انتخابات مجلس شورای ملی در اصفهان دوره رضا شاه

نمایندگان و انتخابات مجلس شورای ملی در اصفهان دوره رضا شاه

در دوران 16 ساله پادشاهی رضا شاه هفت دوره انتخابات مجلس از مجالس دوره ششم تا مجلس سیزدهم انجام گرفت که در هر دوره بدون فترت آغاز و در موعد قانونی خود مجالس شورای ملی افتتاح گردید. در این شانزده سال شخص شاه نقش قاطعی در تعیین نمایندگان و ترکیب هر مجلس داشته است. وی با همکاری رؤسای شهربانی مرکز و شهرستان‌ها و البته بیش از همه این‌ها وزیر دربار تیمورتاش اسامی گروهی از نامزدها را برای وزیر...

ادامه مطلب

اعمال نفوذ امرای قشون در امر انتخابات

اعمال نفوذ امرای قشون در امر انتخابات

دستور رضاخان برای اعمال نفوذ امرای قشون در امر انتخابات شامل همه مناطق می‌شد و از خلال اسناد چنین برمی‌آید که افرادی که می‌باید از هر منطقه به مجلس راه یابند قبلاً‌ تعیین شده و اقدامات لازم برای راه‌یابی آنها به عنوان نماینده مردم صورت می‌گرفت. در سندی که با طبقه‌بندی محرمانه، از سوی رئیس ارکان حرب کل قشون به امیرلشکر غرب فرستاده می‌شود با صراحت بیان می‌شود که قرار است...

ادامه مطلب

آغاز به کار مجلس هشتم شورای ملی (اسناد وزارت خارجه آمریکا)

آغاز به کار مجلس هشتم شورای ملی (اسناد وزارت خارجه آمریکا)

 انتخابات مجلس هشتم در تابستان سال 1930 برگزار شد: «انتخابات اخیر مجلس در برخی از مناطق ایران با حوادثی همراه بوده است. بنابر اخبار موثق، در پهلوی [انزلی]، در پی طفره رفتن دولت از پذیرش فرد منتخب مردم، درگیری شد و عده‌ای به قتل رسیدند. در پی درگیری مردم با مقامات دولتی در خوزستان نیز یک ژنرال و یک یا دو نفر دیگر به قتل رسیدند. در همدان نیز با اینکه دستور انتخاب فرد موردنظر پس از...

ادامه مطلب

اتمام حجّت رضاخان با مجلس (اسناد وزارت خارجه آمریکا)

اتمام حجّت رضاخان با مجلس (اسناد وزارت خارجه آمریکا)

در تاریخ 8 فوریه 1925، رضا [خان] به ساختمان مجلس رفته و عده‌ای از وکلای مجلس را در یکی از اتاق‌ها جمع کرده بود. او به آنها گفت که با توجه به شرایط موجود دیگر تمایلی به ادامه خدمت ندارد. از آنجایی که دیگر همکاری با شاه و وارث تاج و تختش غیر ممکن است، از آنها خواست که «تکلیفش را روشن کنند.» رضا [خان] هشدار داد که چنانچه مجلس نتواند و یا نخواهد به «راه حلی رضایت‌بخش» برسد، او رأساً وارد عمل...

ادامه مطلب

مجلس و پادشاهی رضاخان

مجلس و پادشاهی رضاخان

 سردار سپه کودتای انگلیسی سوم حوت 1299 ش که منجر به قدرت گرفتن افسر ساده‌ای به نام رضاخان میر پنج شد، فصل جدیدی را در تاریخ معاصر ایران گشود و مجلس مشروطه را به صورت ابزاری در دست نظامیان بدل ساخت. به طوری که طی چندین دوره تا شهریور 1320 و اشغال نظامی ایران توسط متفقین و تبعید رضاشاه به جزیره موریس، از جنگ و جدال احزاب تندرو ومجادله نمایندگان خبری نبود و فقط بله قربان گویان و احسنت گویان به صندلیهای...

ادامه مطلب

پیشینه حق رأی زنان در مجلس شورای ملی

پیشینه حق رأی زنان در مجلس شورای ملی

قانون اساسی مشروطه ایران، صراحتی درباره عدم مشارکت زنان نداشت، اما با توجه به فضای فرهنگی حاکم بر جامعه و موقعیت زن در جامعه ایرانی، به صورت طبیعی مشارکت زنان و حق رأی آنان در جریان مشروطه و دهه‌های بعد مطرح نشد. بعدها این جمله در قانون اساسی که مجلس شورای ملی نماینده «قاطبه اهالی مملکت» ایران است، چنین تعبیر شد که زنان نیز می‌توانند حق رأی داشته باشند، گرچه همان طور که خواهیم دید،...

ادامه مطلب

مجلس و پادشاهی رضاخان سردار سپه

مجلس و پادشاهی رضاخان سردار سپه

 کودتای انگلیسی سوم اسفند 1299 خورشیدی که منجر به قدرت گرفتن افسر ساده‌ای به نام رضاخان میر پنج شد، فصل جدیدی را در تاریخ معاصر ایران گشود و مجلس مشروطه را به صورت ابزاری در دست نظامیان بدل ساخت. به طوری که طی چندین دوره تا شهریور 1320 و اشغال نظامی ایران توسط متفقین و تبعید رضاشاه به جزیره موریس، از جنگ و جدال احزاب تندرو و مجادله نمایندگان خبری نبود و فقط بله قربان گویان و احسنت گویان به صندلیهای...

ادامه مطلب

مجلس و پادشاهی رضاخان سردار سپه

مجلس و پادشاهی رضاخان سردار سپه

کودتای انگلیسی سوم حوت 1299 ش که منجر به قدرت گرفتن افسر ساده‌ای به نام رضاخان میر پنج شد، فصل جدیدی را در تاریخ معاصر ایران گشود و مجلس مشروطه را به صورت ابزاری در دست نظامیان بدل ساخت. به طوری که طی چندین دوره تا شهریور 1320 و اشغال نظامی ایران توسط متفقین و تبعید رضاشاه به جزیره موریس، از جنگ و جدال احزاب تندرو و مجادله نمایندگان خبری نبود و فقط بله قربان گویان و احسنت گویان به صندلیهای مقدس...

ادامه مطلب

مجالس پهلوی اول راهرویی برای دیکتاتوری

مجالس پهلوی اول راهرویی برای دیکتاتوری

رضاشاه، از همان ابتدای سلطنت و بلکه پیش از آن در جریان انتخابات مجلس پنجم، با دخالت در امر انتخابات، مجلس وفادار و مطیع فرامین خود پدید آورد که همچون مهر لاستیکی و ابزاری بیاراده به ارادة شاه وجه قانونی داد. با تأسیس ارتش مدرن و با ایجاد مؤسسات مالی جدید، سلطه حکومت بر منابع عمده قدرت برقرار شد. عدم اجرای قانون اساسی با دخالت گسترده حکومت در انتخابات مجلس و دستچین کردن نمایندگان از بین هواداران...

ادامه مطلب

 انتخاب رضاخان به پادشاهی و نقش بریتانیا در اسناد وزارت خارجه آمریکا

انتخاب رضاخان به پادشاهی و نقش بریتانیا در اسناد وزارت خارجه آمریکا

   .....مجلس مؤسسان به مدت یک هفته، از 6 تا 13 دسامبر 1925، تشکیل جلسه داد و سه اصل قانون اساسی را اصلاح کرد و در روز سیزدهم دسامبر منحل شد. اصل 36: «سلطنت مشروطه ایران از طرف ملت بوسیلة مجلس مؤسسان به شخص اعلیحضرت شاهنشاه رضا شاه پهلوی تفویض شده و در اعقاب ذکور ایشان نسلا بعد نسل برقرار خواهد بود.» اصل 37: «ولایت عهد با پسر بزرگتر پادشاه که مادرش ایرانی‌الاصل باشد خواهد بود در صورتی که...

ادامه مطلب