ائتلاف اطلاعاتی در تهران

‌روایتی از همکاری ایران، عربستان و مصر برای پی‌ریزی ساختار اطلاعاتی امارات

در میانه دهه پنجاه خورشیدی، زمانی که امارات متحده عربی نخستین گام‌های خود را برای ملت‌سازی برمی‌داشت، بقا و ثبات این فدراسیون نوپا در گرو یک ساختار امنیتی قدرتمند بود. در کشاکش جنگ سرد و ترس از نفوذ جریان‌های چپ‌گرا، ابوظبی برای بنای دستگاه اطلاعاتی خود، به کمک دیگر کشورها چشم دوخت. اسناد نشان می‌دهد که چگونه ایران، با همراهی مصر و عربستان سعودی، نقش مهمی در پی‌ریزی، آموزش و انسجام‌بخشی به سازمان اطلاعات و ارتش امارات ایفا کرد.

همکاری‌های دوجانبه

دولت امارات از همان سال‌های اولیه تأسیس امارات درصدد ایجاد یک ساختار امنیتی و اطلاعاتی کارآمد و متمرکز و دراختیار حکومت ابوظبی بود. مسئولان اماراتی برای بنیانگذاری و کارآمد کردن نظام امنیتی و اطلاعاتی دولتشان به دولت ایران نیز روی آورده و دولت‌های ایران، مصر و عربستان سعودی نقش اساسی و اصلی را در پایه‌گذاری ساختار امنیتی امارات داشتند و البته در این میان سهم دولت ایران تأثیرگذارتر بود و مسئولان اماراتی هم اشتیاق زیادی داشتند که مشارکت ایران را در روند تأسیس و کارآمدسازی ساختار امنیتی امارات جلب نمایند.

نگرانی از نفوذ کمونیسم

در آذرماه ۱۳۵۴ احمد السویدی، وزیر امور خارجه امارات که در ضمن مشاور نزدیک شیخ زاید در همه امور سیاسی و امنیتی نیز بود در دیداری با نصیری ریاست ساواک خواهان کمک امنیتی ایران به امارات گردید. در این دیدار که در ۱۲ آذرماه ۱۳۵۴ و در ابوظبی و البته در آستانه سفر شیخ زاید به تهران انجام شد، سویدی خواهان پیوندها و تبادلات اطلاعاتی و امنیتی نزدیک میان امارات با ایران و نیز آموزش اطلاعاتی کارمندان دستگاه امنیتی امارات به‌وسیله ساواک گردید. در گزارش ساواک از ملاقات ۱۲ آذرماه ۱۳۵۴ نصیری و سویدی، به مذاکرات دو طرف درباره همکاری‌های اطلاعاتی و امنیتی دوجانبه اشاره شده و این مذاکرات بی‌کم و کاست درج گردیده است. در گزارش ساواک آمده است:

«آقای سویدی:

یکی از زمینه‌های مورد تقاضای ما همکاری اطلاعاتی نزدیک و صمیمانه می‌باشد تا بتوانیم در نتیجه این همکاری و تبادل به موقع اطلاعات از فعالیت‌های عوامل کمونیستی و افراطی که ثبات و امنیت این منطقه را تهدید می‌نمایند جلوگیری نموده و اصولاً این منطقه را از این‌گونه عناصر پاک نگه داریم.

تیمسار ریاست:

کاملاً موافقم و هر کمکی که بخواهید دریغ نخواهم کرد.

آقای سویدی:

از آنجایی که سرویس اطلاعاتی ما بسیار جوان و در حقیقت ناچیز است، اولین تقاضای من با توجه به این‌که می‌دانم سرویس شما در امور اطلاعاتی و امنیتی تجربه و تبحر فراوانی دارد، آموزش نفرات ما در زمینه امور اطلاعاتی و امنیتی است.

تیمسار ریاست:

برای انجام این کار دو راه وجود دارد؛ اول این‌که می‌توانید هر تعداد از کارمندان سرویس خود را که لازم می‌دانید به تهران بفرستید و ما برای آنان یک دوره آموزشی کامل می‌گذاریم تا پس از طی دوره به ابوظبی مراجعت نمایند یا اینکه ما استادانی به ابوظبی بفرستیم تا بتوانند تعداد بیشتری از نفرات مورد نظر شما را آموزش دهند. حتی می‌توانیم هر دو کار را در یک زمان انجام دهیم.

آقای سویدی:

بسیار خوب است. البته نظر ما این است که این افراد به نحوی آموزش ببینند که بتوانند در مراجعت مسئولیت‌های اساسی را در سرویس قبول نموده و حتی خودشان به سایرین آموزش دهند.

تیمسار ریاست:

کلیه شرکت‌کنندگان در دوره‌های آموزشی می‌بایستی در ابتدا یک دوره عمومی را طی نمایند و سپس هرکدام بر مبنای استعداد و شایستگی خود در دوره‌های تخصصی مانند امنیت داخلی، اطلاعات خارجی، ضد جاسوسی و فنی و سایر رشته‌ها شرکت نموده و آموزش ببینند.

آقای سویدی:

خود من در مورد رشته‌های مختلف اطلاعاتی تخصصی ندارم، بنابراین در صورتی که اجازه بفرمایید، رئیس سرویس ما که عازم تهران است در تهران با مقامات مسئول تماس گرفته و ترتیبات لازم را بدهد.

ضمناً در مورد همکاری اطلاعاتی بین ما و یا در هر زمینه دیگری از تیمسار تقاضا دارم همواره مرا راهنمایی نموده و در صورتی که از طرف من اشتباهی رخ داد بلافاصله و با صراحت تصحیح نمایند. به‌خصوص استدعا دارم در صورتی که از جانب عوامل یا منابعی در مورد من مطلبی به عرض رسید قبول نفرمایند و مستقیماً از خود من توضیح بخواهند، چون می‌دانم عواملی سعی خواهند کرد که با ایجاد سوءتفاهمات بی‌مورد به روابط مستحکمی که بین ما به وجود خواهد آمد خدشه وارد سازند. در ضمن برای اینکه تماس‌ها و تبادل اطلاعات همیشه به صورت مستقیم انجام گیرد و عامل سومی به میان نیاید، در صورتی که اجازه بفرمایند من شخص مورد اعتمادی را به‌عنوان افسر رابط تعیین خواهم کرد تا در سفارت ما در تهران یا هر محل دیگری که میل داشته باشند مستقر شود و تیمسار نیز می‌توانند شخصی را به‌عنوان افسر رابط تعیین نمایند تا در سفارت ایران در ابوظبی یا هر محلی که میل دارند مستقر شود و همکاری‌ اطلاعاتی را آغاز نماییم.

تیمسار ریاست:

کاملاً موافقم و به زودی شخصی را به‌عنوان افسر رابط تعیین کرده و به شما معرفی خواهم کرد. ضمناً ما می‌توانیم از طریق ارتباط مستقیم بی‌سیم و همچنین دیدارهای مداوم مرتباً در تماس دائم باشیم.

آقای سویدی:

من آماده‌ام که هر موقع تیمسار احضار بفرمایند فوراً به تهران بیایم و حتی درنظر دارم برای این منظور یک هواپیمای اختصاصی درنظر بگیرم، چون برای این همکاری اطلاعاتی اهمیت بسیاری قائلم و میل دارم تمام موضوعات با تماس‌های مستقیم حل شود.»[1]

مذاکرات نصیری و سویدی پیوندهای امنیتی و اطلاعاتی میان ایران و امارات را نزدیک‌تر کرد. سعید هلال مسئول سرویس امنیتی ابوظبی بارها به ایران سفر کرد و مذاکرات مفصلی در مورد کارآمدسازی ساختار امنیتی امارات صورت گرفت.[2]

مکانیسم همکاری

در ۲۵ دی‌ماه ۱۳۵۴ چهار نفر از پرسنل اطلاعاتی ابوظبی برای طی دوره آموزشی وارد تهران شده و از ۲۷ دی‌ماه تا ۱۸ اسفندماه ۱۳۵۴ در کلاس‌های مخصوص ساواک مورد آموزش اطلاعاتی و امنیتی قرار گرفتند.[3]

میزان پیشرفت پرسنل اطلاعاتی ابوظبی هم مورد ارزیابی قرار گرفت و به دستگاه امنیتی ابوظبی ابلاغ گردید.[4] در ۶ آذرماه ۱۳۵۵ هم نصیری دستور داد تا براساس درخواست سویدی هیأتی از ساواک برای کمک به اصلاح سرویس امنیتی امارات متحده عربی به ابوظبی اعزام گردد. در طرح مربوط به اعزام هیأت ساواک مقرر شده بود:

«هیأت اعزامی ساواک در مرحله ابتدایی یک بررسی کلی با توجه به اوضاع داخلی کشور و مناسبات خارجی آن با سایر کشورها به‌خصوص کشورهای مخالف و عناصر فعال در داخل امارات متحده عربی ضمن تبادل نظر با مقامات محلی انجام خواهد داد. این بررسی، تعیین‌کننده سازمانی خواهد بود که برای سرویس امارات متحده عربی که فعلاً از نظر سازمانی وجود دارد، طرح‌ریزی خواهد شد.»[5]

نصیری هم‌چنین در دستوری به تاریخ ۱۶ آذرماه ۱۳۵۵ تأکید کرد:

«افراد اعزامی پیرامون مبارزه با کمونیسم، حفاظت، ضدجاسوسی و سازمان سرویس سخنرانی‌هایی برای سرویس میزبان ایراد نموده و نظرات مشورتی درباره این مسائل به سرویس امارات متحده عربی بدهند.»[6]

اعزام هیأت ساواک به ابوظبی نتیجه دیدار سویدی از تهران در آبان‌ماه ۱۳۵۵ و مذاکرات وی با نصیری و خلعتبری وزیر امور خارجه بود. سویدی در دیدار با خلعتبری در ۲۲ آبان‌ماه ۱۳۵۵ تصریح کرده بود:

«در مذاکره با تیمسار ارتشبد نصیری پیرامون همکاری‌های اطلاعاتی و امنیتی بین دو کشور بحث و تبادل‌نظر شد و برای تقویت همکاری موجود در این زمینه خواهش کردیم که هیأتی از طرف سازمان اطلاعات و امنیت ایران به امارات متحده عربی مسافرت کند و از تأسیسات و سازمان‌های امنیتی این کشور که هنوز قدم‌های اولیه را برمی‌دارند بازدید کنند و ما را از تجربه‌ها و راهنمایی‌های خود برخوردار نمایند، زیرا امنیت امارات عربی متحده دنباله امنیت ایران است.[7]

سویدی در بخش دیگری از سخنان خود دستاوردهای امنیتی امارات را ناشی از همکاری‌ با ایران و پس از آن عربستان سعودی دانست و تأکید کرد:

«باز تکرار می‌کنم که موفقیت ما در یک سال گذشته مرهون تأیید ایران در درجه اول و پس از آن عربستان سعودی بوده است و امیدواریم این تأیید ادامه پیدا کند، زیرا استقرار و امنیت امارات متحده عربی تنها به سود این کشور نیست، بلکه برای تمام منطقه مفید خواهد بود.»[8]

همکاری‌های امنیتی ایران و امارات تنها به همکاری‌های دوجانبه محدود نبود و ایران به همراه مصر و عربستان سعودی به طور مشترک هم در پی‌ریزی ساختار امنیتی امارات و کارآمد کردن آن همکاری داشتند که به این موضوع در بند بعدی اشاره خواهد شد.

همکاری‌های چندجانبه

در ۱۶ و ۱۷ آذرماه ۱۳۵۴ و در حاشیه سفر شیخ زاید به تهران، کمال ادهم، رئیس سازمان امنیت عربستان سعودی و اشرف مروان، رئیس سازمان امنیت مصر نیز به ایران آمده و چند جلسه مشترک با نصیری و سویدی و مهدی تاجر درباره ساختار امنیتی امارات مذاکره کردند. در این مذاکرات، اولویت‌ها و اهداف سیاسی و امنیتی امارات بررسی شد و اصول و راهبردهای مورد نظر سیاسی و امنیتی امارات مورد توجه قرار گرفت.

نشست تهران

ساواک در گزارشی صورت مذاکرات دو نشست ۱۶ و ۱۷ آذرماه ۱۳۵۴ مسئولان امنیتی ایران، مصر، عربستان سعودی و امارات را تدوین کرد. متن خلاصه این مذاکرات به شرح ذیل است:

و خلاصه مذاکرات تیمسار ریاست ساواک با آقایان: کمال ادهم، اشرف مروان، احمد سویدی و مهدی تاجر

(باغ شیان، ۱۶/۹/۵۴)

تیمسار ریاست ساواک:

در داخل اتحادیه امارات خلیج فارس عناصری هستند از قبیل فلسطینی‌ها و دست‌چپی‌ها که باید کنار گذاشته شوند چون در غیر این صورت آینده خطرناکی در انتظار این منطقه خواهد بود. باید به سازمان اداری و ارتش اتحادیه نیز توجه بشود و کارها بر مبنای اصول و موازین بین‌المللی اداره شود، مثلاً در مهمانی شام دیشب متن یک نطق را سه بار عوض کردند و بالاخره هم از ایراد آن منصرف شدند و مهمانی برخلاف اصول بدون نطق مهمان پایان یافت.

آقای کمال ادهم:

ضمن تأیید فرمایشات تیمسار باید بگویم که بد و خوب همه جا است، فلسطینی‌ها هم عناصر خوب دارند و هم عناصر بد، فلسطینی‌های بد باید اخراج شوند.

آقای احمد سویدی:

موضوع مهم تقویت واقعی اتحادیه است. در تأیید فرمایشات تیمسار نصیری باید بگویم که سازمان اداری اتحادیه، دستگاه مالی و ارتش باید دستخوش تغییراتی بشود. شیخ زاید تمام تلاش خود را متوجه تقویت وضع اتحادیه کرده که در حال حاضر چندان استحکامی ندارد.

شیخ زاید ۸۰ درصد درآمد خود را وقف اتحادیه کرده و تمام ارتش ابوظبی را دراختیار اتحادیه گذاشته است، اما برخی از امارات به‌خصوص دبی در این مورد به او تأسی نمی‌کنند. همان‌طور که می‌دانید در خلیج فارس دو قدرت واقعی وجود دارد که عبارت‌اند از ایران و عربستان سعودی و هریک از امارات روی حمایت این دو کشور حساب می‌کنند، درحالی‌که اگر ایران و عربستان سعودی متفقاً و مشترکاً به امارات تجزیه‌طلب مثلاً به حاکم دبی بگویند که برای ما استحکام وضع اتحادیه مهم است، بدون شک آنها دست از رویه خود برخواهند داشت.

آقای کمال ادهم:

این حرف کاملاً صحیح است. در خلیج فارس به جز ایران و عربستان سعودی قدرت دیگری وجود ندارد. باید همان‌طور که قرار گذاشته‌ایم صریح و بی‌پرده صحبت کنیم. بعضی از امارات روی حمایت ایران حساب می‌کنند، بعضی دیگر روی حمایت عربستان سعودی، مثلاً کویت که عضو امارات نیست همیشه روی حمایت عربستان سعودی تکیه می‌کند و با این اتکا به رویه چپی خود ادامه می‌دهد، اما اگر ایران و عربستان سعودی یک رأی و یک قول شوند و به شیخ راشد بگویند که هدف آنها حمایت از اتحادیه است، بدون شک شیخ راشد دست از روش جدایی‌طلب خود برخواهد داشت.

آقای اشرف مروان:

می‌خواستم از تیمسار سؤال کنم به نظر شما این کار باید چگونه انجام شود؟

تیمسار ریاست ساواک:

موضوع همین است و ما می‌خواهیم در اینجا آن را مورد بررسی قرار دهیم. بهتر است ابتدا به طور انفرادی با یک‌یک حکام تماس بگیریم و موضوع را مطرح کنیم و بعداً به طور همه‌جانبه هدف خود را که عبارت است از تقویت اتحادیه، به آنها خاطرنشان سازیم، اما در هر صورت در شرفیابی فردا آقایان کمال ادهم و اشرف مروان می‌توانند موضوع را به شرف عرض شاهنشاه برسانند و به هر نحو که مقرر فرمودند عمل خواهیم کرد.

آقای مهدی تاجر:

من عاشق ایران هستم و همیشه هم بوده‌ام و این موضوع از کسی پنهان نیست، اما صریحاً باید بگویم که در حال حاضر هریک از شیوخ خلیج فارس از ایران یا عربستان سعودی پیروی می‌نمایند و اگر این وضع ادامه پیدا کند اتحادیه امارات هرگز به جایی نخواهد رسید. من مطمئن هستم که شیخ راشد روی حرف ایران خیلی حساب می‌کند و اگر ایران تقویت اتحادیه را از او بخواهد حتماً همین کار را خواهد کرد.

تیمسار ریاست ساواک:

البته گذشته‌ها گذشته، اما من صراحتاً بگویم برای این‌که به آقای مهدی تاجر اعتماد کنیم، باید نظر آقای سویدی را درباره او بپرسم.

آقای احمد سویدی:

من صددرصد به مهدی تاجر اطمینان و اعتماد دارم و کارهای او را تأیید می‌کنم.

تیمسار ریاست ساواک:

بنابراین ما هم ایشان را قبول داریم و به او اعتماد می‌کنیم.

آقای مهدی تاجر:

آنهایی که به اتحادیه بی‌اعتنایی می‌کنند، می‌گویند در مواقع خطر ایران یا عربستان سعودی از ما حمایت خواهند کرد، بنابراین اگر این دو کشور به‌طورجدی به این قبیل امارات موضوع استحکام اتحادیه را گوشزد کنند، آنها قطعاً رویه خود را تغییر خواهند داد.

آقای کمال ادهم:

صحبت از کویت بود. کویت کشوری است که رهبران آن دچار عقده خودبزرگ‌بینی هستند، درحالی‌که تمامی کویت فقط به‌اندازه یکی از محلات تهران است. رهبران کویت در فکر این هستند که خود را به‌عنوان قهرمانان ناسیونالیسم عرب جا بزنند. آنها از شوروی‌ها اسلحه می‌خرند و به چپی‌ها اعتماد می‌کنند.

آقای مهدی تاجر:

در مورد تجدید سازمان ارتش اتحادیه، شیخ راشد معتقد است در صورتی که این ارتش تشکیل شود اوضاع انقلابی در خلیج فارس به وجود خواهد آمد، درحالی‌که به نظر من، عکس این موضوع صحیح است. شیخ راشد به جز ایران و یا عربستان سعودی نقطه اتکا دیگری ندارد.

تیمسار ریاست ساواک:

همان‌طور که قبلاً گفتم بهتر است فردا موضوع به شرف عرض شاهنشاه برسد تا هر طور که اراده معظم‌له قرار گرفت به همان نحو عمل کنیم.

شروط چهارگانه و هماهنگی برای عملیات‌های فرامرزی

ملاقات تیمسار ریاست ساواک با آقایان:

کمال ادهم، اشرف مروان و مهدی تاجر(در روز ۱۷/۹/۵۴)

آقای کمال ادهم:

شاهنشاه آریامهر کاملاً با نظرات ما موافقت فرمودند.

تیمسار ریاست ساواک:

شاهنشاه ضمن تأیید نظریاتی که شب گذشته مورد بحث قرار دادیم مقرر فرمودند:

۱ـ ارتش اتحادیه باید کوچک و زبده بوده و از عناصری که وابستگی به امارات ندارند پاک شود.

۲ـ باید طرح یک سازمان اداری برای اتحادیه تهیه شود و ترتیبی اتخاذ گردد که این سازمان اداری از عناصری که وابسته به امارات نیستند تصفیه شود.

۳ـ کلیه امارات عضو اتحادیه باید ۵۰ درصد درآمد خود را دراختیار اتحادیه قرار دهند.

۴ـ ایران، عربستان سعودی و مصر باید در مورد کشورهای آفریقایی به طور مشترک فعالیت کنند و نیز به طور انفرادی برای تحقق هدف مشترک با این کشورها تماس برقرار نمایند. اکنون باید فهرست این قبیل کشورها تهیه شود.

آقای کمال ادهم:

به نظر من با تغییراتی که در پیش است باید این کار را به ژانویه آینده موکول کنیم، به‌علاوه شیخ زاید هم در مسافرت خارج خواهند بود.

آقای مهدی تاجر:

شیخ زاید قبل از فوریه آینده به ابوظبی مراجعت نخواهد کرد.

آقای کمال ادهم:

در مذاکرات امروز با شیخ زاید تصمیم گرفته شد که به طور آزمایشی سه ماه کمک‌هایی به‌وسیله شیخ زاید دراختیار یمن جنوبی گذاشته شود و هرگاه یمن جنوبی گلوله‌باران کردن اراضی عمان را از داخل خاک خود و نیز کمک به شورشیان ظفار را متوقف کرد، این کمک ادامه خواهد یافت و در غیر این صورت کمک مزبور قطع خواهد شد.

آقای اشرف مروان:

باید روشن کنیم که تماس اولیه با شیخ زاید در چه زمان و به‌وسیله چه کسی گرفته خواهد شد.

آقای کمال ادهم:

شاهنشاه آریامهر، تیمسار نصیری و اینجانب را مأمور این کار کرده‌اند. بهتر است که ژانویه آینده همگی در ابوظبی جمع شویم، بعد اگر لازم شد، از امارات اطراف نیز خواهیم کرد.

تیمسار ریاست ساواک:

من با این فکر موافقم.

(بعد از خروج آقای مهدی تاجر)

آقای اشرف مروان:

موضوع آموزش خلبانان مصری در ایران روی هواپیماهای اف-۵ هنوز به مرحله عمل نرسیده؟

تیمسار ریاست ساواک:

نیروی هوایی شاهنشاهی موضوع را رأساً به شرف عرض رسانیده و بعد از تماس با آمریکایی‌ها معلوم شده که آمریکایی‌ها با این آموزش موافقتی ندارند.

آقای کمال ادهم:

ما هم‌اکنون خلبانان مصری را با هواپیماهای اف-۴ آموزش می‌دهیم و در این مورد از آمریکایی‌ها هم اجازه نگرفته‌ایم.

آقای اشرف مروان:

موضوع این است که برای اعزام این قبیل هواپیماها به خارج باید موافقت آمریکایی‌ها کسب شود، اما آموزش دادن دیگر احتیاجی به اجازه گرفتن ندارد.

پرونده‌های حاشیه‌ای

(در ساعت ۱۶:۳۰ ملاقاتی بین آقایان اشرف مروان و تیمسار ارتشبد طوفانیان در باغ شیان انجام گرفت. بعد از خاتمه ملاقات، آقای اشرف مروان مطالب زیر را بیان داشت)

آقای اشرف مروان:

تیمسار طوفانیان معتقد است که برای آموزش خلبانان مصری کسب اجازه از آمریکایی‌ها اصلاً لزومی ندارد، به‌علاوه من در قاهره که بودم از طریق رزم‌آرا تلگرافی به من داد که در آن قید شده بود که شاهنشاه این امر را مورد تصویب قرار داده‌اند.

تیمسار ریاست ساواک:

تلگراف مذکور حاوی این نکته بود که شاهنشاه با این امر موافقت دارند، اما آمریکایی‌ها آن را تأیید نکردند.

آقای اشرف مروان:

تلگرافی که به دست من رسید فقط حاوی قسمت اول فرمایش تیمسار بود.

تیمسار ریاست ساواک:

در هر صورت من موضوع را مجدداً به شرف عرض شاهنشاه خواهم رساند. به‌خصوص عرض خواهم کرد که عربستان سعودی بدون اجازه آمریکایی‌ها خلبانان مصری را آموزش می‌دهد.»[9]

همکاری‌های چندجانبه ایران، عربستان سعودی و مصر در استقرار ثبات و امنیت در امارات بسیار تأثیرگذار بود و چنانچه پیشتر اشاره شد، مقامات اماراتی آرامش کشورشان را نتیجه این همکاری‌ها می‌دانستند. آرامش و امنیتی که در امارات ایجاد شد زمینه لازم برای توسعه در این کشور را فراهم آورد، اما جدای از همکاری‌های امنیتی، اشتراکات فرهنگی نیز عامل مهم دیگری بود که ایران و امارات را به هم پیوند می‌داد.