نگاهی به کودتای نافرجام دولت بختیار در ۲۱ بهمن ۱۳۵۷:
کودتایی که با حضور مردم در نطفه خفه شد
از چند روز قبل از ۲۲ بهمن شایعه احتمال وقوع کودتایی مطرح بود، ولی توسط بختیار و فرماندهان نظامی تکذیب شده بود. ولی با اوجگرفتن قیام و شروع زد و خوردهای مسلحانه در پادگان نیروی هوایی و درگیریهای بقیه نقاط، ناگهان در اخبار ساعت ۲ بعدازظهر روز ۲۱ بهمن، اعلامیه فرماندار نظامی خوانده شد که ظاهراً فقط محدودکردن ساعات مجاز عبور و مرور بود. بدین ترتیب که در اولین اعلامیه در این خصوص رفت و آمد در تهران و حومه از ساعت ۱۶ و ۳۰ دقیقه بعدازظهر شنبه ۲۱ بهمن تا ۵ بامداد روز بعد ممنوع شده بود. اعلامیه بعدی، آزادی عبور و مرور روز یکشنبه ۲۲ بهمن را از هفت صبح تا چهار و نیم بعدازظهر اعلام کرد، و در اعلامیه شماره ۴۲ اعلام شد که از ساعت ۲۰ امشب تا ۱۲ ظهر فردا مقررات حکومت نظامی و منع عبور و مرور به اجرا درمیآید...
ادامه ماجرا را به نقل از روزنامه اطلاعات مورخه ۲۱ بهمنماه ۱۳۶۰ با هم میخوانیم:
با جرأت میتوان گفت که یکی از حساسترین وقایع تاریخ ایران و دوران پرفراز و نشیب انقلاب در شرف وقوع پیوستن بود. پس از خوانده شدن این اعلامیه و رسیدن خبر حکومت نظامی، مردم مصمم به دنبال اعلام نظر امام در این خصوص شتافتند تا وضع خود را روشن کنند. پس از رسیدن این خبر به امام بلافاصله ایشان به وسیله مهندس بازرگان و سپس به صورت اعلامیه رسمی از مردم میخواهند که به دستور فرماندهان نظامی وقعی نگذارده و به خیابانها بریزند. بازرگان، رئیس دولت موقت انقلاب، اعلامیه فرماندار نظامی را توطئه علیه انقلاب دانست.
پس از رسیدن فرمان امام به مردم در ساعت ۴ بعدازظهر، آنهایی هم که در خانهها بودند به حاضران در خیابانها پیوستند و با حضور فعال و مقاومت آنها در مقابل نقل و انتقالات واحدهای نظامی برای انجام کودتا، آن را عقیم گذاردند. ساعت ۱۰ شب بود که تقریباً خبر این شبهکودتا تأیید گردید و آشکار شد که برنامه به این شکل بوده است که ساعت ۹ شب نیروهای مسلح فرمانداری نظامی از چهار طرف به داخل شهر سرازیر شوند و با انجام یک سری مانورهای شدید نظامی و انجام کشتار و خرابی وحشتزا، مردم را به خانهها فرستاده و سپس با درهم کوبیدن مقاومت مردمی که با دستیابی به اسلحه در حال درگیری در اطراف پادگان نیروی هوایی فرحآباد و غیره هستند، حکومت نظامیای با فرماندهی تیمسار بدرهای فرمانده وقت نیروی زمینی برقرار کنند. وی در آن روزها مستقل از بختیار در ارتباط مستقیم با خانواده سلطنت در مصر بوده است.
روز بعد معلوم شد که طرح کودتا کاملاً جدی بوده، به طوری که هزاران نفر از مردم ساوه نیز پس از شنیدن حرکت لشگر زرهی کرمانشاه به سمت تهران، با تعداد زیادی کمپرسی و گریدر به سوی جاده حرکت کرده و جاده ساوه - تهران را با شن و خاک بستند. آنها تا صبح نخوابیده و کشیک دادند. بعداً خبر رسید که در همدان نیز چنین ممانعتی از حرکت نیروهای نظامی به طرف تهران به وجود آمده و واحدهای نظامی چند شهر دیگر از جمله تیپ قزوین نیز به طرف تهران حرکت کرده بودند، ولی در نتیجه پیام امام و در صحنه ماندن مردم قهرمان، کودتا در نطفه خفه گردید.
سپهبد بدرهای فرمانده نیروی زمینی که یک ساعت قبل از شروع عملیات کودتا، از طرف بختیار از مقام خود برکنار گردیده بود، همچون خسروداد و جعفریان و اویسی از جمله حامیان افراطی شاه و سلطنت بودند که از همان موقع خروج شاه تحریکات خود را در داخل کشور آغاز کرده بودند. به نظر میرسد هویزر در دیدار طولانیای که با آنان داشته است، انجام کودتا توسط آنان را به عنوان آخرین راهحل به سبک آنچه پینوشه در شیلی و یا سوهارتو در اندونزی به انجام رسانده بودند، حتی به قیمت فداکردن بختیار، پیشبینی و تدارک نموده بود، و مسأله به این شکل برنامهریزی گردیده بود که در صورت قطعی شدن عدم توانایی بختیار در انجام وظیفه، فرمانده نیروی زمینی با برداشتن طرفداران راهحل سیاسی، به آخرین تلاش ممکن دست بزند. و خوشبختانه این آخرین تلاش مذبوحانه نیز با درایت و تیزبینی رهبر انقلاب با شکست روبرو گردید.
در آن شب، درگیریهای مسلحانه ادامه یافت و تا صبح روز یکشنبه ۲۲ بهمن تعداد زیادی از کلانتریها سقوط کردند. در آخرین روز، بختیار اعلام نمود که برای مذاکره حاضر است. سپهبد بدرهای و سپهبد جعفریان در جریان حوادث این روز کشته شدند. نصیری رئیس سابق ساواک شاه و رحیمی فرماندار نظامی تهران و بختیار نیز دستگیر گردیدند.
اینکه اگر با توطئه کودتا برخورد درستی انجام نمیگرفت، چه عواقبی میتوانست به دنبال داشته باشد، خود جای بحث زیادی دارد، ولی به هرحال با شکست آن، یورش مردم به پادگانها و کلانتریها و خلعسلاح کردن آنها آغاز گردید. خوشبختانه با توجه به تبلیغات و موضعگیریهای قبلی و کاری که روی ارتش انجام شده بود و با جداشدن بدنه از رأس، در بیشتر موارد زد و خوردها دامنه وسیعی نداشت، گو اینکه در برخی مواضع که مقاومت انجام گرفت شهدای زیادی نصیب این ملت گردید. پادگانهایی نظیر عشرتآباد و حشمتیه و باغشاه و زندان قصر و تمام کلانتریها، تا آخر روز ۲۲ بهمن سقوط نمودند.
نظرات