نگاه موشکافانه رهبر شهید درباره سلامت معنوی
در آستانه برگزاری اولین کنگره سلامت معنوی از سوی فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی ایران، در معیت ریاست محترم فرهنگستان علوم پزشکی و جمعی از اساتید گروه سلامت معنوی اسلامی این فرهنگستان، در تاریخ چهارم آذر ماه سال 1392، توفیق دیدار با رهبر شهیدمان حضرت آیت الله خامنه ای قدس الله نفسه الزکیه را داشتم.
با توجه به پیچیدگیهای موجود در موضوع بعد معنوی سلامت، این دیدار و گفتگو و ارشادات رهبر شهید انقلاب بسیار مغتنم بود. قبل از مرور فرمایشات رهبری (ره) و برای شناخت بهتر موضوع، ذکر مقدمه ای ضروری بنظر می‌رسد.
در تعریف بین المللی سلامت چنین گفته می‌شود که:
سلامت، عبارت است از آسایش کامل جسمی، روانی، اجتماعی و نه فقط نبودن بیماری و ناتوانی.
اگر چه این تعریف امروزه به عنوان جامع ترین تعریف پذیرفته شده است اما نمی توان به نقص بزرگی که در این تعریف وجود دارد اشاره نکرد.
اگر نیازهای انسان فقط در حد نیازهای جسمی، روانی و اجتماعی محدود بود این تعریف از سلامت، کافی به نظر می‌رسید.
اما زندگی انسان با مرگ به پایان نمی رسد، بلکه آغاز شکل دیگری از زندگی جاودانه اوست. در آفرینش انسان هدف بزرگی وجود دارد و آن حرکت، به سوی کمال بی نهایت است. لذا نیازهای او فراتر از نیازهای جسمی، روانی و اجتماعی و حیات او وسیعتر از ولادت تا باز ایستادن قلب و تنفس است و بنابراین با در نظرگرفتن این دو موضوع یعنی: فلسفه آفرینش و حیات حقیقی آدمی، تعریف سلامت را باید اصلاح کرد و به جنبه بسیار مهم معنوی آن نیز توجه نمود.
با توجه به این حقیقت، بعد دیگری از سلامت می‌بایستی به تعریف سلامت افزوده شود که آن سلامت معنوی است. از این‌رو فرهنگستان علوم پزشکی به منظور مطالعه همه جانبه و تدوین مستندات علمی و تدوین نقشه راه تامین، ارتقاء و حفظ این بعد از سلامت، از بیش از یک دهه پیش گروه علمی سلامت معنوی اسلامی با عضویت صاحبنظرانی از حوزه و دانشگاه را تشکیل داده است. از ابتدای تشکیل این گروه علمی، همه ساله نتیجه مطالعات و بررسی‌های یکساله، در کنگره‌های سالانه سلامت معنوی که از سوی فرهنگستان علوم پزشکی برگزار می‌گردد، مطرح می‌شود.
برای بهره مندی از ارشادات مقام معظم رهبری، توفیق دیدار معظم له حاصل شد.
حضرت آیت الله خامنه ای (ره) در ابتدای فرمایشاتشان توجه حضار را به یک اشتراک لفظی در مورد دو نگاه به سلامت معنوی جلب کرده و توضیح فرمودند:
یک وقت هست که ما می‌گوییم خصوصیات معنوی- مثلا فرض کنید روحیه، امید و امثال اینها – تاثیر دارد در سلامت جسمی انسان؛ دنبال این هستیم؛ این یک حرف است.
و یک وقت است مرادتان از سلامت معنوی، سلامت روحی و معنوی و فکری و قلب انسان است؛ این خب یک مقوله دیگر است.
ایشان ادامه دادند:
در واقع کلمه "سلامت معنوی" در هر دو مورد ممکن است به کار برود به نحو مشترک لفظی؛ یعنی این دو مقوله با هم ارتباطی ندراند. آن مقوله اول البته مقوله قابل توجهی است؛ خوب است.
وی سپس به هدف سلامت جسمانی در کارکردهای معنویت در غرب اشاره کرده و فرمودند:
«غربی‌ها دنبال این بوده‌اند که بتوانند با مثلا کنترل هیجان‌ها یا دادن امید یا از این قبیل کارکردهای روانی، جسم را به نحوه شفا بدهند
یا کنترل کنند یا محفوظ بدارند؛ یعنی هدف، بر می‌گردد به هدف جسمانی. شما یک وقت با قرص و آمپول و مانند اینها یکی را شفا می‌دهید، یک وقت هم با امید و با روحیه و با این چیزها، بحث جسم است،[اما] از طریق مثلا معنوی و یا موسوم به معنوی.»
مقام معظم رهبری (ره)، سپس با تاکید بر نگاه دوم که در آن، معنویت به عنوان یک امر مستقل نگریسته می‌شود، فرمودند:
« لکن یک وقت است که نه، مراد این است که ما روحیات انسان‌ها را درست کنیم؛ اولی مهم است، دومی مهم‌تر از آن است. و اگر حقیقتا این دومی است که خب، واقعا کار علمای دین و روحانیون است و بدون کمک آنها نمیشود این کار را کرد؛ یعنی باید حتما به حوزه‌های علمیه مراجعه کرد.»
ایشان د رمورد نقش دین در نگاه اول به سلامت معنوی متذکر شدند:
«آن بخش اول هم اگر مورد نظر است، باز از طریق دین ممکن است؛ چون در اسلام و در دعاها ملاحظه می‌کنید، عافیت را که مورد نظر قرار می‌دهند، اعمّ از عافیت جسمی و روحی و دنیایی و اخروی است؛ برای عافیت جسمی هم دعا می‌کنند، برای عافیت معنوی هم دعا می‌کنند؛ همه‌ی اینها هست. دعا و توجّه و توسّل و اشک ریختن در مقابل پروردگار و تَضَرّع و مانند اینها، در هردو مقوله مؤثّر است. »
مقام معظم رهبری (ره)، در فراز دیگری از اظهاراتشان، ضرورت تعریف دقیق سلامت معنوی را مورد تاکید قرار دادند:
«به‌هرحال من توصیه‌ام این است که اوّل محدود و تحدید کنید، مشخص کنید موضوع کار را، ببینید واقعاً چه‌کار می‌خواهد انجام بگیرد و هدف چیست؛ کلمه‌ی "سلامت معنوی" با همان معنای مورد نظر خود شناخته بشود، تعریف بشود و دنبال بشود. تا آن شناخته نشود، ابزارها و وسائل هم درست شناخته نمیشود. »
مقام عظمای ولایت (ره)، سپس بر این نکته که در خصوص سلامت معنوی، به مطالب غربی‌ها اتکا نمود، تاکید نموده و فرمودند:
«البته به کارهایی هم که غربی‌ها کرده‌اند در زمینه‌های معنوی، اصلا نمیشود اعتماد کرد. اینها در شناخت انسان و در شناخت روحیّات انسان و مانند اینها خیلی پیاده‌اند.
اینها از انسان، از روحیات و معنویات انسان چیزی نمیدانند و نمی‌شناسند، و هرجا هم که پای دین به میان بیاید، با تعصّب با آن مقابله می‌کنند و مواجهه می‌کنند؛ لذاست که به حرفهای آنها اعتنا نکنید. »
ایشان در پایان خطاب به رئیس محترم فرهنگستان علوم پزشکی و اعضای گروه سلامت معنوی اسلامی این فرهنگستان فرمودند:
«خودتان بنشینید، واقعاً با پایه‌ها و مایه‌های دینی که بحمدالله در شماها هست - در این زمینه‌ها فکر کنید، کار کنید و به نتایجی برسید. امیدواریم ان‌شـاءالله خدای متعال کمکتان کند. ان‌شـاءالله که موفق باشید و کارِ خوبی از آب در بیاید. ان‌شـاءالله موفق و مؤید باشید. »
این اظهارات ارزشمند در ادامه مسیر فعالیت‌های گروه سلامت معنوی اسلامی فرهنگستان علوم پزشکی بسیار راه گشا و جهت بخش بود و به نحو چشمگیری در عمق بخشیدن به نگاه این گروه علمی نقش آفرینی نمود.
* برگرفته از شماره شماره 1332 هفته‌نامه شما
دکترمحمدحسین نیکنام
نظرات