گزارش روزنامه اطلاعات از وقایع ۳۰ تیر ۱۳۳۱ در نقاط مختلف کشور

متن زیر عیناً از روزنامه اطلاعات مورخه اول مردادماه ۱۳۳۱ آورده شده است:

آبادان

در گزارشی که امروز مقارن ظهر از طرف مقامات رسمی آبادان انتشار یافت اعلام گردید که دیروز عصر هنگامی که یک تانک سنگین ارتش برای متفرق ساختن جمعیت تظاهرکنندگان در یکی از خیابان‌ها مشغول گردش بود ناگهان زنی از میان جمعیت بیرون دویده و در اثر برخورد با تانک به قتل رسید. خبرنگار ما در آبادان به دنبال این جریان با تلفن اطلاع می‌دهد از دیشب بر اثر وقوع این حادثه به کلی شهر آبادان متشنج گردیده و کلیه کارگران کارخانجات و پالایشگاه‌ها به استثنای کارخانجات آب و یخ و برق، دست از کار کشیده و در خیابان مشغول میتینگ و تظاهرات و دادن شعار «مرده‌باد انگلیس، زنده‌باد دکتر مصدق» گردیدند. بر اثر این تظاهرات امروز پالایشگاه فرعی آبادان که تقریباً ۴۰ تا ۵۵ درصد از محصول مواد نفتی مورد احتیاج کشور را تهیه می‌کرد، تعطیل گردید. آقای دکتر فلاح کفیل پالایشگاه آبادان اظهار می‌دارد که با تعطیل پالایشگاه مزبور جای هیچ‌گونه نگرانی برای تأمین مواد نفتی مورد احتیاج کشور نمی‌باشد، زیرا در مخازن آبادان مقادیر زیادی نفت برای احتیاجات کشور موجود است و از آن محل می‌توان مواد مورد احتیاج را تأمین کرد. خبرنگار ما در گزارش تلفنی خویش اضافه کرده است که در جریان تظاهرات امروز سربازان ناگزیر شدند چندین تیر به هوا شلیک نمایند. در نتیجه همین تیراندازی‌ها دو نفر به سختی زخمی شدند. خبر دیگری حاکی است که امروز جمع زیادی از زن و مرد عشایر عرب در حالی که کفن به تن کرده بودند از طرف خرمشهر وارد شهر آبادان شده و بر له دکتر مصدق شروع به تظاهرات و ابراز احساسات نمودند. صدهاهزار تن تظاهرکنندگان امروز در برابر تلگرافخانه اجتماع نموده و فریاد می‌زدند چنان‌چه یک انگلیسی به خاک ایران مراجعت کند او را پاره پاره خواهیم کرد. قرار است فردا عصر مردم آبادان در پشت‌بام منازل خود به دعا و نماز پردازند.

تبریز

خبرنگار ما مقارن ظهر از تبریز اطلاع داد امروز تمام شهر تبریز تعطیل بوده و عده زیادی از اهالی در خیابان‌های شهر اجتماع کرده و بر له آقای دکتر مصدق و علیه حکومت آقای قوام تظاهراتی کردند. جمعیت زیادی به استانداری مراجعه کرده و تقاضا نمودند دستگاه پخش صدا در اختیار آنها گذارده شود تا بتوانند اعلامیه‌ها و مطالب خود را در شهر انتشار دهند، لکن استانداری از قبول درخواست آنان خودداری نمود. خبرنگار ما در گزارش خویش اضافه کرده است تا مقارن ظهر امروز وضع شهر آرام و تظاهرات با کمال آرامش انجام می‌گرفت و هنوز هیچ‌گونه تصادمی بین نیروهای تأمینیه و دسته‌جات رخ نداده است.

قزوین

از ظهر روز پنج‌شنبه [۲۶ تیر] بازار و خیابان‌ها عموماً تعطیل بود و صبح و عصر میتینگ در مقابل میدان گلستان برقرار گردیده و ناطقین به وسیله بلندگو درخواست‌های عمومی را به منظور پشتیبانی از دولت دکتر مصدق اعلام می‌داشتند. نظم و آرامش در موقع میتینگ برقرار بود.

رشت

کلیه بازارها و دکاکین از امروز بامداد تعطیل بوده و بیش از ده هزار تن از اهالی در خیابان‌ها به نفع آقای دکتر مصدق و بر له نمایندگان طرفدار ادامه نهضت ملی ایران مشغول تظاهرات گردیدند. امام جماعت و عده‌ای از روحانیون به پیروی از افکار عمومی اعلامیه‌ای صادر کرده و طی آن پشتیبانی کامل خود را نسبت به تجدید زمامداری آقای دکتر مصدق ابراز نمودند. خبرنگار ما اضافه می‌کند که مقارن ساعت ۱۰ بامداد جمعیت تظاهرکنندگان که با کمال آرامش در خیابان حرکت می‌کردند به مسجد «کاسه‌فروشان» رفته و درآنجا به دادن شعار و ایراد سخنرانی‌های مختلف پرداختند.

اصفهان

امروز صبح تشنج در شهر زیادتر بود. دکاکین و بازار بسته، وسائط نقلیه را هم مردم با پرتاب سنگ از کار انداخته بودند. جمعیت‌هایی از احزاب و دسته‌جات مختلف به عنوان پشتیبانی آقای دکتر مصدق تجمع کرده بودند و عده‌ای هم از سده می‌خواستند به شهر بیایند. قوای انتظامی ساعت نه و نیم شروع به تفرقه آنها کرده و تا ساعت ده و یا بیشتر صدای شلیک تیر شنیده می‌شد. از ساعت مزبور به بعد آرامش برقرار شد و تاکنون که ساعت ۱۹ است دیگر اتفاقی رخ نداده. در زد و خورد قوای انتظامی با مردم عده‌ای از طرفین مجروح شده‌اند که هنوز تعدادشان معلوم نیست. از ساعت 17 حکومت نظامی اعلام گردید.

کرمانشاه

خبرنگار اداره عصر دیروز با تلفن اطلاع داد که در ساعت ۱۱ و ۴۵ دقیقه صبح امروز جمعیت به سمت قوای انتظامی حمله‌ور شد و یکی از کامیون‌های نظامیان را با سنگ و پاره‌آجر شکسته، در نتیجه نظامیان مجبور شدند به سمت هوا شلیک کنند. اما شلیک تیر به هوا نتیجه نبخشید و بر عصبانیت مردم افزود و بر حمله خود به طرف نظامیان افزودند. بالاخره شلیک به طرف جمعیت شد و در نتیجه چهار نفر مجروح شدند که زخم دو نفر آنها مهم می‌باشد و در بیمارستان تحت معالجه قرار گرفته‌اند. پس از این تیراندازی آرامش برقرار گردید و ازدحام جمعیت باقی و مغازه‌ها به کلی تعطیل است.

کاشان

تلگراف خبرنگار ما از کاشان حاکی است که دیروز بازارها و دکاکین به کلی تعطیل بود و اهالی و پیشه‌وران دسته‌جمعی با دادن شعارهایی از قبیل «یا مرگ یا مصدق» به منظور طرفداری و پشتیبانی از دکتر مصدق در تلگرافخانه اجتماع نموده و با نمایندگان مرکزی مشغول مبادله تلگراف‌های حضوری بودند.

کازرون - ۳۰ تیر

برای ابراز همدردی با برادران ایرانی و تجدید زمامداری جناب آقای دکتر مصدق، از روز یکشنبه [۲۹ تیر] تاکنون کلیه طبقات و اصناف حتی نانوایی و قصابی تعطیل بود، و مراتب پشتیبانی خود را به مجلس شورای ملی و سنا را اعلام می‌نمایند.

زنجان

خبرنگار اداره گزارش می‌دهد که دیروز تمام دکاکین برای پشتیبانی از آقای دکتر مصدق تعطیل بود و مردم ابراز احساسات می‌نمودند.

کرج - ۳۰ تیر

امروز در کرج تعطیل عمومی بود. برای ابراز پشتیبانی از آقای دکتر مصدق جمعیت زیادی از طبقات مختلف مردم با کمال آرامش بر له آقای دکتر مصدق ابراز احساسات نمودند. عصر هم قرار است میتینگی در میدان کرج برقرار شود. دیروز نیز اغلب دکاکین از ظهر تعطیل بود و چند اتوبوس که حامل عده‌ای کفن‌پوش بودند و به عنوان پشتیبانی از دکتر مصدق از کرمانشاه و همدان آمده بودند، از کرج عبور نموده و به طرف طهران حرکت کرد و در کاروانسرا سنگی نیروی انتظامی مانع ورود آنها به تهران شدند و بالاخره ساعت ۸ مجدداً مراجعت نمود.

ساوه - ۳۰ تیر

امروز مقارن ساعت ۷ صبح عده‌ای از طرفداران مصدق در میدان عمومی شهر مشغول تظاهرات و دادن شعار بودند و مردم را تشویق می‌کردند که دکاکین را بسته، برای پشتیبانی از آقای دکتر مصدق به تلگرافخانه بروند و با مرکز مخابره حضوری نمایند. مأمورین شهربانی و کلانتری مراقب حفظ نظم و آرامش بودند و خوشبختانه هیچ‌گونه حادثه رخ نداده.

اراک - ۳۰ تیر

کلیه دکاکین و مغازه‌ها تعطیل عمومی کرده، اهالی در تلگرافخانه تجمع و پشتیبانی خود را به آقای دکتر مصدق به عرض مقامات رسانده، تا شب ۳۱ جاری که خبر استعفای آقای قوام به وسیله ایستگاه رادیو منتشر گردید نمایندگان محصلین از کلیه اهالی که شب و روز در تلگرافخانه بوده تقاضا نمودند که نظم و آرامش را در نظر گرفته به تحصن خود خاتمه دهند. اهالی با نظم، آرامش و خوشحالی زایدالوصفی از تلگرافخانه خارج شده و از امروز صبح دکاکین خود را باز و به کسب خود مشغول شدند. در این مدت چند روز هیچ‌گونه اتفاقی پیش نیامده و نظم و آرامش در اثر مراقبت نمایندگان محصلین و مأمورین شهربانی برقرار بوده است.

خبر بعد از کرمانشاه

گزارش تلفنی از کرمانشاه حاکی است عصر روز سی‌ام تیر پس از رسیدن خبر استعفای قوام‌السلطنه جمعیت کثیری در خیابان سپه به حال شادی‌کنان و با در دست داشتن تمثال آقای دکتر محمد مصدق و دکتر سنجابی و افراد حزب ایران به طرف سبزه‌میدان در حرکت بودند و مقارن ساعت هفت و ربع بعدازظهر در محل مزبور از طرف قوای انتظامی دستور شلیک صادر و مأمورین دژبان و انتظامی شروع به شلیک به طرف جمعیت نمودند. در نتیجه این زد و خورد ۴۶ نفر مجروح و سه نفر مقتول می‌شوند و بلافاصله ۲۱ نفر از مجروحین به بیمارستان آمریکایی انتقال یافتند که از عده مزبور ۹ نفر آنان که جراحات شدیدی برداشته بودند در بیمارستان بستری می‌گردند. ضمناً حال سه نفر از بستری‌شدگان رضایت‌بخش نمی‌باشد و دوازده نفر از کسانی که مختصر جراحاتی برداشته بودند پس از پانسمان به منازل خود مراجعت نمودند. همچنین هفده نفر دیگر به بیمارستان شیروخورشید[سرخ] مراجعه نمودند. در بیمارستان تیپ مستقل کرمانشاه نیز پانزده نفر مراجعه داده شد. پنج نفر از افراد پلیس و نظامی به سختی مجروح و بستری هستند و ۶ نفر پانسمان و به منازل خود اعزام شدند و یک نفر به نام علیقلی فرزند عزیزقلی مفقودالاثر می‌باشد. صبح روز سه‌شنبه ۳۱ تیر (دیروز) حکومت نظامی لغو گردید و کمیسیونی از طرف دادستان تیپ مستقل کرمانشاه دادستان شهرستان مزبور و رئیس شهربانی در حضور استاندار تشکیل و دستور معاینه و به خاک سپردن جنازه‌ها صادر گردید و اکنون مشغول تحقیقات در اطراف این فاجعه ناگوار می‌باشند. امروز صبح دکاکین باز و با برافراشتن پرچم نسبت به سقوط حکومت قوام‌السلطنه و تجدید زمامداری دکتر مصدق ابراز احساسات می‌نمودند.

خبر بعد از آبادان

خبرنگار ما در آبادان حوادث این چند روز را به تفصیل گزارش داده که از ذکر جزئیات مطالب به واسطه تراکم مطلب صرف‌نظر شد. از وقایع بسیار تأثرانگیز آبادان اینست که یک تانک برای متفرق کردن مردم به حرکت درمی‌آید و در بین راه به یک درشکه و اتومبیل برخورد نموده و پس از تصادف با تیر چراغ برق به پیاده‌رو می‌رود و در نتیجه هفت نفر از اهالی به زیر تانک می‌روند و فوت می‌نمایند و چند نفر هم زخمی می‌شوند و همچنین بر اثر قطع سیم برق و برق‌زدگی چند نفر کشته شده‌اند.

[خبر بعد از] کاشان - ۳۰ تیر

امروز ساعت ۱۰ جمعیتی وابسته به مجمع مسلمانان مجاهد و طرفداران حزب ایران در تلگرافخانه حاضر و ده نفر آقایان نمایندگان جبهه ملی را برای تلگراف حضوری دعوت نموده و ساعت ۲۱ بعد از یأس از حضور آقایان، تلگرافی دایر به پشتیبانی و جریان تحصن را برای مخابره تسلیم و از تحصن خارج گردیدند.

شیراز - ۳۰ تیر

امروز دکاکین و بازار تعطیل بود. اهالی به پیشوایی حضرت آیت‌الله آقای حاج سیدحسام فال‌اسیری در تلگرافخانه مجتمع شده، به سخنرانی مبادرت نمودند. بر اثر تیراندازی یک سرباز و مقاومت اهالی بیم انقلاب و خونریزی شدید می‌رفت. حکومت نظامی ناچار شد تمام سربازهای نیروی دریایی را به سربازخانه عودت دهد. انتظامات فعلاً به خود اهالی محل شده است.

[خبر بعد از] تبریز - ۳۰ تیر

امروز تمام بازار و دکاکین خیابان‌ها بسته و تعطیل عمومی کرده، جمعیت فوق‌العاده کثیری به تلگرافخانه آمده، نطق‌های شدیدی بر له آقای دکتر مصدق می‌نمودند. در ساعت ۱۹ که از انتخاب آقای دکتر مصدق به مقام نخست‌وزیری مردم مسبوق شدند، با ابراز احساسات زیاد و کف‌زدن‌های ممتد از تلگرافخانه خارج و متفرق شدند.

[خبر بعد از] اراک

خبرنگار ما اطلاع می‌دهد تعطیل عمومی در شهر اراک تا دیروز برقرار بود و مردم از هر طبقه و صنف و احزاب در تلگرافخانه متحصن بودند، و تا حال هرگز سابقه نداشت اهالی اراک یک‌دل و یک‌جهت در یک هدف این‌طور قیام نموده باشند. هر روز و هر شب چندین تلگراف و تلفن به مرکز مخابره گردیده و مردم فوق‌العاده ابراز احساسات نمودند. همه نسبت به تجدید زمامداری دکتر مصدق ابراز احساسات شدید می‌کردند.

[خبر بعد از] اصفهان

خبرنگار اداره از اصفهان اطلاع می‌دهد روز ۳۰ تیرماه مغازه‌ها تعطیل شد و عده زیادی در تلگرافخانه و خیابان‌ها به صورت اجتماع به منظور پشتیبانی از آقای دکتر مصدق تظاهرات شدیدی نمودند و بین قوای انتظامی و بعضی دسته‌جات زد و خوردی رخ داده و عده‌ای مجروح و مصدوم شده‌اند. یک نفر از تظاهرکنندگان مقتول شد و از ساعت نه تا یک ساعت بعد از ظهر تیراندازی ادامه داشته و عده‌ای به طرف اداره اصل چهارم ترومن حمله کرده و یک پنجره را شکستند که قوای انتظامی رسیده و مردم متفرق شدند. مأمورین از کارگران کارخانه‌هایی که می‌خواستند وارد خیابان‌ها شوند جلوگیری نموده و جمعی خود را به تلگرافخانه رساندند و از بعدازظهر مأمورین انتظامی بعضی خیابان‌ها را تحت مراقبت قرار داده و از عبور و مرور جلوگیری نمودند. آقای سرتیپ مظهری فرمانده لشگر ساعت ۵ بعدازظهر حکومت نظامی اعلام نموده، چند تانک و کامیون سرباز نزدیک غروب در شهر گردش، از ساعت هشت بعدازظهر شهر آرام شد و دیگر اتفاقی رخ نداد، و روز ۳۱ تیر مغازه‌ها و بنگاه‌ها و کلیه وسایل نقلیه با نصب نمودن پرچم‌های ملی باز شد و شروع به کار کردند و آرامش برقرار است و مردم از برکنارشدن قوام به سرور و شادمانی پرداخته و در انتظار خبر قبولی زمامداری آقای دکتر مصدق می‌باشند.

[خبر دیگر] از تبریز

خبرنگار اداره از تبریز اطلاع می‌دهد بازار و کاروانسراها از روز شنبه [۲۸ تیر] تعطیل بوده، مردم در تلگرافخانه متحصن بودند. این تعطیل روز دوشنبه [۳۰ تیر] به حدّ اعلای خود رسید. عصبانیت مردم ساعت به ساعت شدت می‌یافت، احتمال خطر شورش عظیمی می‌رفت، ولی نصایح زعمای قوم که در ضمن سخنرانی‌های آتشین خود مردم را به حفظ امنیت ارشاد می‌نمودند، سرانجام آذربایجانیان غیور بار دیگر رشد سیاسی خود را نشان دادند و در عین حال که زیر بار زور و ظلم نمی‌خواستند بروند و در عین حال که مبارزه خود را هر ساعت شدیدتر می‌کردند نگذاشتند کوچکترین اختلالی در انتظام شهر وارد شود. ساعت ۷ [بعدازظهر] هنگامی که حرارت مردم به شدت رسیده بود، ناگهان خبر استعفای قوام به وسیله رادیو پخش شد. خلق انبوهی که در تلگرافخانه و خیابان‌ها جمع شده بودند با فریادهای شادی پاینده‌باد ایران زنده‌باد دکتر مصدق، در حالی که شعارهای زیاد و عکس‌هایی از دکتر مصدق و آیت‌الله کاشانی در دست داشتند به استانداری رفته، توجه به اخطار مأمورین نکرده، تا صحن عمارت استانداری جلو رفته، آقای دکتر سجادی استاندار با آقای سرلشگر مقبلی فرمانده لشگر که در این‌موقع در استانداری بودند بیرون آمدند و مردم با ابراز احساسات بی‌شائبه، آقای استاندار را بالای دست بلند کرده با فریادهای زنده‌باد خدمتگزاران صدیق ایران، خبر استعفای قوام را تبریک گفته، آقای دکتر سجادی بیاناتی در تقدیر از احساسات ایراد کرده و خواهش نمود دست از اعتصاب برداشته و بازار و دکاکین خود را باز کنند. مردم در حالی که فریاد می‌زدند باید دومین درخواست ملت که زمامداری دکتر مصدق است جامه عمل بپوشد، دستور استاندار را پذیرفته و به سر کار خود رفتند.

آخرین اخبار آبادان

پریشب وقتی خبر استعفای آقای قوام توسط آقای مهندس حسیبی به وسیله رادیو اعلام شد عده زیادی از مردم آبادان در خیابان‌ها شروع به تظاهرات کردند. یک تانک ارتش برای متفرق نمودن مردم به میان آنها آمد. در این هنگام سیم برق پاره شد و راننده تانک از ترس اینکه سیم برق روی او نیفتد با سرعت به وسط مردم رفت در نتیجه به یک تیر چراغ برق تصادف کرد و تیر چراغ برق شکست و چهارده نفر مقتول و عده زیادی مجروح شدند. از طرف مأمورین مربوطه راننده تانک تحت تعقیب قرار گرفت و افسر فرمانده و راننده تانک نیز دستگیر شدند. امروز از طرف آقای دکتر فلاح اعلام شد که حقوق زمان اعتصاب کارگران پرداخته می‌شود. کارخانه روغن‌سازی که خوابیده بود مجدداً به کار افتاد و پس از اعلام رأی دادگاه لاهه از طرف آقای دکتر فلاح به مهندسین مربوطه دستور داده شده است آماده کار باشند، چون ممکن است در این روزها کشتی‌های متعدد برای گرفتن نفت به بندر معشور[=ماهشهر] و آبادان وارد شوند. دیشب نیز پس از اعلام رأی دادگاه لاهه مردم در آبادان جشن گرفته بودند. آقای سرتیپ کمال برای آنها سخنرانی کرد. امروز ۶ بعدازظهر به احترام ارواح شهدای ۳۰ تیر کارخانه، تصفیه‌خانه و کشتی‌های نیروی دریایی دو دقیقه سوت خواهند زد. از ساعت ۷ صبح امروز تا ۷ بعدازظهر از طرف طبقات مختلف و اشخاص در مساجد مجالس عزاداری برپا بود.