آغاز کارزار بیفرجام تهدید به امید عقبنشینی ایران
تهدید سناتور آمریکایی برای حمله به پالایشگاه آبادان
هفتم اسفند ۱۳۵۸خبرگزاری آسوشیتدپرس از منهتن به نقل از سناتور باری گلدواتر نوشت: «اگر دولت ایران از آزاد کردن گروگانها امتناع کند، ایالات متحده باید تهدید به نابود کردن پالایشگاههای عمده ایران را مطرح سازد. گلدواتر گفت پالایشگاه آبادان جایی است که بنزین و گازوئیل و نفت مصرفی ایران در آنجا تصفیه میشود و اگر با خاک یکسان شود، به غرب لطمهای وارد نخواهد شد.»[1]
راهبرد صهیونیستی
این یک سخن فردی عادی و یک پروپاگاندای معمولی نبود. این خبر حدود هفت ماه قبل از حمله عراق به ایران منتشر شد و چند ماه بعد از آن، صدام و رژیم بعث در جنگ با ایران دقیقاً همین طرح آمریکایی را دنبال کردند.[2]
برای فهم اهمیت آن، لازم است سوابق گوینده آن، این سرمایهدار یهودی و متنفذ آمریکایی را شناخت. بری موریس گلدواتر (Barry Morris Goldwater) (۲ ژانویه ۱۹۰۹ - ۲۹ مه ۱۹۹۸) سناتور برجسته جمهوریخواه ایالت آریزونا و نامزد حزب جمهوریخواه در انتخابات ریاستجمهوری ۱۹۶۴ آمریکا بود. او یهودی با گرایش Jewpiscopalian بود و پیش از ورود به سیاست، فروشگاه خانواده را اداره میکرد . گلدواتر با انتشار کتاب پرفروش «وجدان یک محافظهکار» که با همکاری برنت بوزل نوشته شد، به رهبر فکری جنبش محافظهکاری مدرن در آمریکا تبدیل شد و پایههای فکری جنبش ریگان در دهه ۱۹۸۰ را بنا نهاد .[3] فلسفه سیاسی گلدواتر بر فردگرایی، دولت کوچک، مخالفت با جمعگرایی تأکید داشت.[4]
او در انتخابات ۱۹۶۴ در برابر لیندون بی. جانسون شکست سنگینی متحمل شد،[5] اما از چهرههای برجسته حزب جمهوریخواه بود و در سال ۱۹۶۹ تا ۱۹۸۷ به سنا بازگشت.[6]
حامیان دیرین جمهوریخواه پهلوی
وقتی شاه با مأموریت ژاندارمی آمریکا به عمان نیرو اعزام کرد و در جوار مرز این کشور با یمن جنوبی، موشک و جت فانتوم مستقر کرد، سناتور گلدواتر ضمن دیدار از ایران رضایت کامل آمریکا در مورد ایفای نقش محول به ایران چنین ابراز کرده بود: «نقش ایران با وضعیت نظامی جدیدش، تغییر کرده است. من مطمئنم که ایران میتواند بدون کمک آمریکا هرگونه تهدیدی را در اقیانوس هند و در خلیج فارس پاسخ گوید.»[7]
او همواره مواضع خصمانه شدیدی علیه انقلاب اسلامی ایران داشت؛ اسناد منتشر شده از تمرکز او بر تحولات ایران خاصه در دهه اول پس از پیروزی انقلاب حکایت دارد و برخی پژوهشها نقش او را در بازتعریف استراتژی نظامی آمریکا در قبال ایران برجسته میدانند.[8]
او پیشینهای طولانی در رابطه با خاندان پهلوی داشته است. احمد قریشی با اشاره به روابط اردشیر زاهدی با گلدواتر در آمریکا به نقل از گلدواتر گفته بود: «منزل خداداد فرمانفرما شبی مهمانی بود و سناتور گلدواتر هم آمده بود [...] من از او سؤال کردم، گفتم: «آقا، سفیر ما در آنجا چه کار میکند؟» برگشت گفت: [...] «اگر سناتورهای بعضی ایالات قدرت زاهدی را داشتند، یا به کسانی دسترسی داشتند که زاهدی دسترسی دارد، اوضاع و احوال بسیار [بهتربود]» و از هوش زاهدی و طرز کارش تعریف میکرد.»[9]
اسدالله علم نیز در ۱۲ اسفند ۱۳۵۲ به این روابط اشاره دارد: «دیشب در مهمانی منزل اردشیر زاهدی که توسط والاگهر مهناز به افتخار سناتور گلدواتر داده شده بود.»[10] و به همین جهت در کنار جیکوب جیوتیس، آبراهام ریبیکوف و چارلز پیرس از جمله پابرجاترین و مصرترین حامیان شاه در سنای آمریکا بود.[11]
اجرای ناموفق مأموریت
طبق همین راهبرد پالایشگاه آبادان در هشت سال دفاع مقدس بارها به میدان نبرد تبدیل شد و آسیبهای گستردهای دید . اگرچه بمبارانهای مداوم فعالیت آن را متوقف کرد، اما کارکنانش با ایثار، تأسیسات را تخلیه و از انفجار مخازن جلوگیری کردند.
برآوردها نشان میدهد زیان ناشی از توقف تولید این پالایشگاه در طول هشت سال جنگ، بیش از ۷۰۰ میلیون بشکه به ارزش تقریبی ۲۷ میلیارد دلار بوده است[12]، با این حال این اقدامات نتوانست ایران را از مسیر مقدسش بازدارد و پس از پذیرش قطعنامه ۵۹۸ نیز بازسازی آن با تکیه بر توانمندی داخلی و با تلاش ۶۰۰۰ نفر از کارکنان ومتخصصین صنعت نفت آغاز و در فروردین ۱۳۶۸ فاز اول با ظرفیت ۱۳۰ هزار بشکه در روز راهاندازی شد.[13]
عجیبتر آنکه ناکارآمدی این سیاست تهدید و ارعاب، پس از دههها هنوز برای آمریکا آشکار نشده است.
[1] روزنامه اطلاعات، ۸/ ۱۲/ ۱۳۵۸، ص ۱۲
[2] رحمانی، شمس الدین (1369) جنایت جهانی، تهران: انتشارات پیام نور، ص26
[3] Goldwater, B. M. (2007). The conscience of a conservative .Princeton University Press. p.1
[4] Ibid., p.25
[5] Goldberg, R. A. (1995). Barry Goldwater. New Haven, CT: Yale University Press. P.196
[6] Ibid., p.198
[7] پورداراب، سعید. (۱۳۹۶). تقویم تاریخ دفاع مقدس: جلد ۴۴، پسلرزههای مجنون: حوادث فروردین ۱۳۶۳. مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ص۸۷۹.
[8] Cairn.info. (2017). From the Rapid Deployment Force to the Goldwater-Nichols Act: Iran in the American grand strategy, 1977-1986. Relations Internationales, (3),PP. 97-108.
[9] مصاحبه احمد قریشی در پروژه تاریخ شفاهی هاروارد، اول فوریه 1982، نوار شماره 3
[10] علم، اسدالله (۱۳۷۴). یادداشتهای امیر اسدالله علم، ج۳، به ویراستاری علینقی عالیخانی، تهران: مازیار و معین، ص ۳۰۵
[11] فولادزاده، عبدالامیر (۱۳۶۹) شاهنشاهی پهلوی در ایران، ج۳، کانون نشر اندیشههای اسلامی، ص86
[12] برای اطلاع بیشتر، نک: زرگر، محمود و نیازی، یحیی (۱۳۹۹) اینجا خط مقدم است، تهران: انتشارات روایت فتح.
[13] روزنامه جمهوری اسلامی، ۱۴/ ۱/ ۱۳۶۸، ص۱
نظرات