مشروطیت و پهلوی‌ها
0

اشاره

به اعتقاد همه مورخین، کودتای رضاخان پهلوی را باید به منزله بستن پرونده مشروطیت در ایران دانست. زیرا مشروطیت یک قیام مردمی بود که توسط دشمنان و عوامل داخلی آن به انحراف کشیده شد و نهایتاً به دست رضاخان و سلسله پهلوی سپرده شد. هدف از این اقدام نیز گرفتن زمام امور کشور از مردم و تحویل آن به سلسله کودتاچی پهلوی بود .

«گذرستان» حاضر، نگاه و رفتار رژیم پهلوی نسبت به جنبش مشروطه را به تصویر می‌کشد.


درنقد جریان روشنفکری مشروطیت و دوران پهلوی

درنقد جریان روشنفکری مشروطیت و دوران پهلوی

کیهان فرهنگی: لطفاً مختصری در باره وضعیت روشنفکری در ایران دوره مشروطه و پس از آن بگویید و علت گرایش این جریان را به سمت غرب چه میدانید؟ مهندس عباس سلیمی نمین: بسم الله الرحمن الرحیم، همزمان با تحولات اجتماعی در ایران، قبل از مشروطه، اقشار مختلفی را در ایران در عرصه ارائه راه حل جهت برونرفت از شرایط نامطلوب شاهدیم؛ روشنفکرانی که به توان جامعه خودشان آشنایی داشتند و متکی به این توان نسخهای ارائه...

ادامه مطلب

دور دوم مشروطه با دیکتاتوری رضاخان پایان یافت

دور دوم مشروطه با دیکتاتوری رضاخان پایان یافت

 محمدعلی شاه از روز تاجگذاری سر مخالفت با مشروطه را گذاشت و در اولین گام در روز تاجگذاری‌اش نمایندگان مجلس را دعوت نکرد. پس از آن به ستیز با مشروطه پرداخت و پس از چندی کش و قوس سرانجام شمشیر را از رو بسته و دستور به توپ بستن مجلس داد و با همراهی سرهنگ لیاخوف روس این کار را به انجام رساند. به دنبال این اقدام چند تن از مشروطه‌خواهان سر‌شناس چون میرزا جهانگیرخان صوراسرافیل و ملک‌المتکلمین و...

ادامه مطلب

دیدگاه‌های شاه درباره دموکراسی، مشروطیت و حقوق مردم ایران

دیدگاه‌های شاه درباره دموکراسی، مشروطیت و حقوق مردم ایران

  محمد رضا پهلوی در دهه نخست سلطنت، در فرصتهای مختلف از دموکراسی غربی ستایش می‌کرد. برداشت وی از دموکراسی همان شیوه معمول مدیریت سیاسی در جهان غرب بود.(1) همین رویکرد طی دهۀ دوم سلطنت نیز در سخنان شاه دیده می‌شد. شاه در دهه دوم سلطنت، هر چه از معیارهای نظام دموکراتیک و مشروطیت فاصله می‌گرفت، در ظاهر، همچنان به تمجید دموکراسی غربی می‌پرداخت. این رویه حداقل تا اواسط دهه 1340 ادامه یافت. طی...

ادامه مطلب

سید ضیاء ،مشروطه‌خواه کودتاچی

سید ضیاء ،مشروطه‌خواه کودتاچی

 سید ضیاء الدین طباطبایی از نخستین کسانی بوده که به خانه‌ی مرتجعین و مخالفان مشروطه بمب می انداخته است . او در دوران مشروطیت با انتشار مقاله‌های پر سرو صدا علیه شاه ، مورد حمایت مشروطه‌خواهان قرار گرفت . زمانی که مشروطه‌خواهان دست به اسلحه بردند تا محمدعلی شاه را وادار به پذیرش خواسته‌های خود نمایند ، سید ضیاء 20 ساله ، در نبرد پنج روزه‌ی تهران شرکت نمود و فرماندهی بخشی از مجاهدین...

ادامه مطلب

سید ضیاء الدین طباطبایی و انقلاب مشروطه ایران

سید ضیاء الدین طباطبایی و انقلاب مشروطه ایران

  سیدضیاء از دوران بلوغ به دلیل تضاد و تعارضی که باافکار پدرش داشت‌، از وی دوری می‌کرد به همین خاطر بعد از فوت مادرش به شیراز عزیمت کرد و در خانه جده مادری خود اقامت گزید. در این هنگام پانزده سال داشت.او در شیراز به کارهای مختلفی اشتغال داشت. او وسیله ای مانند شهر فرنگ ساخته و اختراعی شبیه سینمای صامت ایجاد کرده بود که تصاویر بزرگ را در آن به حرکت در می آورد. همچنین در شیراز مانند تهران انجمن های...

ادامه مطلب

 سیدضیاءالدین طباطبایی؛ از مشروطه تا کودتا

سیدضیاءالدین طباطبایی؛ از مشروطه تا کودتا

  از آنجا که کودتای اسفند 1299 با محوریت شخص سیدضیاء شکل گرفت، ابتدا به زندگی او کوتاهی می‌نمائیم. نامبرده فرزند آقا سیدعلی یزدی، از روحانیون دربار مظفرالدین شاه، می‌باشد. در ایام نوجوانی انقلاب مشروطه را درک نمود و در مهاجرت کبری همچون دیگر طلاب به قم مهاجرت کرد. ورودش به شیراز با پیروزی انقلاب مشروطه همزمان شد. سید در شیراز روزنامۀ اسلام و با توقیف آن روزنامۀ ندای اسلام را منتشر ساخت....

ادامه مطلب

«کاپیتولاسیون» از مشروطه تا پهلوی

«کاپیتولاسیون» از مشروطه تا پهلوی

واژۀ «کاپیتولاسیون» از زبان ایتالیایی و یا لاتین گرفته شده؛ ریشۀ ایتالیایی آن «کاپیتولاتزیونه»، (Capitolazione) و ریشۀ لاتین آن «کاپیتولاره»، (Capitulare) است.۱ این واژه در لغت به معنای فصلبندی، طبقه بندی مطالب، متارکۀ جنگ و صلح موقت تعریف شده؛ چون از نظر اروپائیان، مسلمانان معتقد بودند بین کفار و مسلمین هیچ گاه نباید صلح دایمی برقرار باشد، از اینرو کاپیتولاسیون در قالب معاهداتی که به...

ادامه مطلب

کودتای رضاخان، تمسخر مشروطه

کودتای رضاخان، تمسخر مشروطه

کودتای سوم اسفند 1299 از جمله مهم‌ترین رخدادهای تاریخ معاصر ایران است. این کودتا که درست چهارده سال پس از انقلاب مشروطه رخ داد، بنیان بسیاری از دستاوردهایی را که در مشروطه شکل گرفته بود، بر باد داد و زمینه دیکتاتوری رضاخان را فراهم آورد. معمولاً مورخین در بررسی کودتای سوم اسفند 1299 سرکرده اصلی آن یعنی رضاخان میر پنج را مورد توجه قرار می‌دهند و تحولات مربوط به این حادثه را چونان سقوط بهمنی سهمگین...

ادامه مطلب

مشروطه‌خواه کودتاچی

مشروطه‌خواه کودتاچی

 سید ضیاء که بعدها به " سید نعنا " معروف شد، در تابستان 1268 ه. ش در شیراز به دنیا آمد. (1) پدر وی، " سید علی آقا یزدی " در جریان جنبش مشروطه به صف هواداران مشروطه پیوست و در زمان محمدعلی شاه قاجار و استبداد صغیر، به شهر ساری تبعید گردید. خود سید ضیاء، بسیار تندروتر از پدر بود و در پیگیری اهداف مشروطه‌خواهان، با جدیت تمام عمل می‌کرد. او از نخستین کسانی بوده که به خانه‌ مرتجعین و مخالفان...

ادامه مطلب

ناکامی انقلاب مشروطه و تأثیر آن بر ذهنیت نخبگان سیاسی ـ فکری عصر پهلوی

ناکامی انقلاب مشروطه و تأثیر آن بر ذهنیت نخبگان سیاسی ـ فکری عصر پهلوی

  انقلاب مشروطه در اوج خود، یعنی در جریان مجلس دوم، شکست خورد. شروع این دوره مجلس در 1288ش / 1909م بود. این ناکامی تأثیرات شگرفی بر تحولات بعدی و، به ویژه، ذهنیت نخبگان سیاسی ـ فکری جامعه داشت. از آن دوره به بعد، شاهد بی‌ثباتی سیاسی، نارساییهای اقتصادی، فقر و فلاکت مردم، ناامنی، درگیریها و خشونتهای فرقه‌ای و قبیله‌ای، بی‌نظمی و پراکندگی در ارکان کشور، به‌خصوص نهادهای امنیتی، از قبیل...

ادامه مطلب

از مشروطه‌‌خواهی سرداران بختیاری تا ایستادگی در برابر ظلم رضاخانی

از مشروطه‌‌خواهی سرداران بختیاری تا ایستادگی در برابر ظلم رضاخانی

  قوم بختیاری یکی از اقوام سرافراز و غیور کشورمان است و در طول تاریخ دلیری و شایستگی زنان و مردان آن همواره نمایان بوده است، بختیاری ریشه در تار و پود تاریخ این سرزمین دارد و شایسته است تا با مروری بر تاریخ و منابع موجود در این حوزه به جایگاه و شأن این قوم بیش از پیش واقف شد، چرا که بی‌اطلاعی از تاریخ سراسر درخشان و پرحماسه این قوم باعث می‎شود آگاهانه یا ناآگاهانه غفلتی در این رابطه شکل بگیرد و...

ادامه مطلب