سید ضیاءالدین طباطبائی
0

اشاره

سید ضیاءالدین طباطبایی آخرین نخست‌وزیر ایران در زمان احمدشاه قاجار، و اولین نخست‌وزیر ایران پس از کودتای سوم اسفند رضاخان بود. او در این کودتا همراه رضاخان بود و کابینه‌اش تا ۴ خرداد ۱۳۰۰ دوام داشت. دولت 100 روزه او در تاریخ ایران به «کابینه سیاه» شهرت دارد. سید ضیاء پس از سقوط کابینه‌اش رهسپار فلسطین شد، در آنجا ملکی خرید و به تجارت مشغول شد. تا سال ۱۳۲۲ که به ایران بازگشت، ساکن اسرائیل بود. وی مدتی نماینده مردم یزد در مجلس شورای ملی شد و در این مقطع اقدام به چاپ نشریه «کاروان» و سپس روزنامه «رعد» نمود. در 1323 نیز «حزب وطن» و سپس حزب «اراده ملی» را به وجود آورد. سید ضیاء در شهریور ۱۳۴۸ در سن ۸۱ سالگی بر اثر سکته قلبی درگذشت.

 مجله «گذرستان» حاضر به زندگی و زمانه سید ضیاءالدین طباطبایی پرداخته است.


سیدضیاءالدین طباطبایی و میرزا ابوالحسن‌خان شیرازی، ؛سیاستمداران انگلوفیل

سیدضیاءالدین طباطبایی و میرزا ابوالحسن‌خان شیرازی، ؛سیاستمداران انگلوفیل

:  سیدضیاءالدین طباطبایی در وقایع مهمی نظیر کودتای 1299، جنگ جهانی اول، مسائل ملی شدن نفت و ... جانبدار سیاست و منافع انگلستان در ایران بود. حتی بازگشت وی از تبعید 22 ساله نیز توسط انگلستان انجام گرفت. نفوذ کشورهای غربی در ایران زمان قاجار منجر به ایجاد طیف‌ها و لایه‌های سیاسی طرفدار آنها در سطح حاکمیت سیاسی ایران شد. این مسئله تا چند دهه بعد از اضمحلال قاجار و در در زمان پهلوی نیز ادامه...

ادامه مطلب

چرا دولت سید ضیاء «کابینه سیاه» لقب گرفت؟

چرا دولت سید ضیاء «کابینه سیاه» لقب گرفت؟

روز 4 خرداد 1300 طی حکمی از سوی احمدشاه قاجار، سیدضیاءالدین طباطبایی از مقام ریاست‌الوزرا عزل و کابینه 100 روزه وی سقوط کرد. در همین روز سیدضیاء به خارج از کشور تبعید شد. سیدضیاءالدین طباطبایی تا پیش از کودتا از آنجا که کودتای اسفند 1299 با محوریت شخص سیدضیاء شکل گرفت، ابتدا به زندگی او کوتاهی می‌نمائیم. نامبرده فرزند آقا سیدعلی یزدی، از روحانیون دربار مظفرالدین شاه، می‌باشد. در ایام...

ادامه مطلب

سید ضیاء منفور بود

سید ضیاء منفور بود

سیدضیاء به همان سرعت که بر سر قدرت آمد، سقوط کرد. تلگرام انگرت در 25 می 1921: «سرانجام اختلافات وزیر جنگ و رئیس‌الوزرا منجر به استعفای رئیس‌الوزرا شد. وی امروز صبح زود تهران را ترک کرد.»  با فرا رسیدن روز‌های پایانی ماه می، سیدضیاءالدین به یکی از بزرگترین مشکلات بریتانیا تبدیل شد. بر خلاف ادعای روزنامه‌ها، انگرت ( کاردار آمریکا در تهران ) معتقد است سیدضیاءالدین بسیار منفور بود....

ادامه مطلب

چگونه نام سیدضیاء از صندوق رأی بیرون آمد

چگونه نام سیدضیاء از صندوق رأی بیرون آمد

آنچه که انتخابات دوره چهاردهم یزد را پرهیاهو ساخت، بیرون آمدن نام سیدضیاءالدین طباطبایی از صندوق یزد بود. هر چند که انتخاب سیدضیاء از یزد با اعمال نفوذ مستقیم دولت وقت و نیز عوامل انگلیسی صورت گرفت اما انتخاب وی چندان هم بی‌ نبود. پدر سیدضیاءالدین یعنی آقاسیدعلی یزدی که از آخوندهای درباری عصر قاجار و در ابتدا یکی از مخالفان سرسخت مشروطه بود. بعد از جریان به توپ بسته شدن مجلس به تشویق...

ادامه مطلب

سیدضیاء ، مهره ای که تاریخ مصرفش برای انگلیس تمام شده بود؟

سیدضیاء ، مهره ای که تاریخ مصرفش برای انگلیس تمام شده بود؟

  روز هشتم شهریور 1348 سیدضیاءالدین طباطبایی، نخست‌وزیر کودتای سوم اسفند 1299 در 80 سالگی درگذشت.   سید ضیاء الدین طباطبایی از نخستین کسانی بوده که به خانه‌ مرتجعین و مخالفان مشروطه بمب می انداخته است. او در دوران مشروطیت با انتشار مقاله‌های پر سرو صدا علیه شاه، مورد حمایت مشروطه‌خواهان قرار گرفت. زمانی که مشروطه‌خواهان دست به اسلحه بردند تا محمدعلی شاه را وادار به پذیرش خواسته‌های...

ادامه مطلب

سیدضیاء عامل کودتای انگلیسی رضاخان‌ پهلوی

سیدضیاء عامل کودتای انگلیسی رضاخان‌ پهلوی

روز 6 اسفند 1299 فرمان نخست‌وزیری سیدضیاءالدین طباطبایی مدیر روزنامه رعد که از عوامل کودتای رضاخان بود، از سوی احمدشاه قاجار صادر شد. سیدضیاءالدین طباطبائی مشهورترین نخست‌وزیر در سالهای پایانی سلسله قاجار و عامل اجرایی کودتای رضاخان پهلوی بود. او فرزند سیدعلی آقا یزدی از خطبا وسخنوران مشهور دوره مظفرالدین شاه قاجار بود. سیدعلی آقا یزدی در اواخر سلطنت ناصرالدین شاه قاجار در حوزه علمیه نجف به...

ادامه مطلب

ملک‌الشعرای بهار و سیّد ضیاءالدّین طباطبایی

ملک‌الشعرای بهار و سیّد ضیاءالدّین طباطبایی

میان «سیّد ضیاءالدّین» و «ملک‌الشعرا» در قبل و بعد از کودتا، رفاقت و صمیمیت وجود داشت. «سیّد ضیاءالدّین» در بسیاری از امور سیاسی با «ملک‌الشعرا» شور و مشورت می‌کرد. امّا چون در جریان کودتا، در اسرار پشت پرده «ملک» را آگاه ننمود، رنجیده‌خاطر شد و به همین دلیل به‌رغم اصرار و الحاحی که «سیّد ضیاءالدّین» در جهت همکاری با وی نمود، «ملک» سرباز زد و همین...

ادامه مطلب

 ورود سیّد ضیاءالدّین طباطبایی به عرصه سیاست و روزنامه‌نگاری در دوران مشروطه

ورود سیّد ضیاءالدّین طباطبایی به عرصه سیاست و روزنامه‌نگاری در دوران مشروطه

اولین ردّ پایی که از «سید ضیاءالدین» در عرصه سیاست مشاهده می‌شود، در آخرین روزهای نهضت مشروطیت است. او همه‌روزه در مسجد جامع تهران، با حضور طبقات مختلف اجتماعی جلسات باشکوهی تشکیل می‌شد، شرکت می‌کرد. و سپس در گیرودار پیروزی انقلاب مشروطیت رهسپار شیراز گردید. در شیراز بود که مشروطیت به پیروزی رسید و حکومت مشروطه اعلام شد. با پیروزی مشروطه از فضای باز سیاسی استفاده کرد و در هفده...

ادامه مطلب

پیشنهاد سیدضیاء برای استخدام مستشاران انگلیسی پس از لغو قرارداد ۱۹۱۹

پیشنهاد سیدضیاء برای استخدام مستشاران انگلیسی پس از لغو قرارداد ۱۹۱۹

سیدضیاءالدین طباطبایی از «نرمن» (1) (وزیر مختار انگلیس) خواست، برای احتراز از مخالفت شوروی ماهیت دولت وی مبنی بر طرفداری از دولت انگلیس تا حدامکان مخفی بماند.(2) حمایت نرمن از سید ضیاء پیش از اعلام الغای قرارداد 1919 به وسیله سید ضیاء، نرمن به کرزن وزیر خارجه انگلیس، اطمینان داد که الغای قرارداد واجد معنا نخواهد بود زیرا سید ضیاء محتوای قرارداد را از طریق افسران و مستشاران مالی انگلستان به...

ادامه مطلب

سید ضیاءالدین طباطبایی از نگاه روزنامه میهن‌پرستان

سید ضیاءالدین طباطبایی از نگاه روزنامه میهن‌پرستان

بدون تردید سید ضیاءالدین­ طباطبایی، یکی از چالش‌برانگیزترین و مرموزترین چهره­های عرصه سیاست ایران طی چهار دهه نخستِ قرن چهاردهم (1300-1330) شمسی است. اگرچه مطالبِ قابل ­توجهی در قالبِ کتاب و مقاله، راجع به این شخص ارائه گردیده است، اما در این مقاله، سعی شده است تا به‌طور مختصر، به گوشه­ای از فعالیتهای سیدضیاء، از طریقِ رجوع به مطالبِ روزنامه میهن‌پرستان 1 که در نیمه اول دهه1320ش منتشر...

ادامه مطلب

اعلامیه‌های سید ضیاء و فسخ توافقنامه انگلیس و ایران

اعلامیه‌های سید ضیاء و فسخ توافقنامه انگلیس و ایران

 پس از کودتای سوم اسقند 1299 و اندکی پس از رضاخان سیدضیاء نیز اعلامیه‌ای را منتشر ساخت. کالدول در این باره می‌نویسد: «مفتخرم به ضمیمه این مراسله ترجمه اعلامیه‌ای را که رئیس‌الوزرای جدید، سیدضیاءالدین به تاریخ 26 فوریه 1921 منتشر کرده است، برای شما ارسال کنم. چند روز پیش وی متصدی امور مردم ایران گردید و برای اداره امور دولتی از جانب شاه اختیار تام و کامل دریافت کرد؛ همچنین سفارت بریتانیا...

ادامه مطلب

 چرا سیّد ضیاءالدّین طباطبایی از فلسطین به ایران بازگشت؟

چرا سیّد ضیاءالدّین طباطبایی از فلسطین به ایران بازگشت؟

بعد از شهریور 1320 و سقوط دیکتاتوری «رضاشاه» و تبعید او به جزیره موریس، تلاش‌های گسترده‌ای به‌منظور بازگردانیدن «سیّد ضیاءالدّین» از فلسطین به ایران از سوی امپریالیسم انگلستان صورت گرفت. «در سال 1322 شمسی مقدّمات بازگشت وی به ایران توسط انگلیس‌ها فراهم شد و با وجودی که تعدادی از نمایندگان مجلس و دولت شوروی و خصوصآ سفیر آن کشور در تهران و شخص شاه با بازگشت «سیّد ضیاء»...

ادامه مطلب

حزب اراده ملی و تجدید حیات سیاسی سید ضیاءالدین طباطبایی

حزب اراده ملی و تجدید حیات سیاسی سید ضیاءالدین طباطبایی

سید ضیاءالدین طباطباطبایی از اقامت 20 ساله خود در اروپا و فلسطین در سال 1322 به ایران بازگشت و پس از عضویت در مجلس شورای ملی، سنگ بنای تأسیس یک حزب سیاسی را گذارد با شروع فعالیّت حزب اراده ملّی، مخالفان و موافقان «سیّد ضیاءالدّین» در مقابل هم صف‌آرایی نمودند. مخالفان او را سمبل ارتجاع و عامل درجه اوّل استعمار انگلستان می‌دانستند که مرام‌نامه حزب و رساله شعائر ملّی او را دیکته شده توسط...

ادامه مطلب

 چگونگی فرار سید ضیاءالدین طباطبایی به اروپا پس از عزل

چگونگی فرار سید ضیاءالدین طباطبایی به اروپا پس از عزل

«سیّد ضیاءالدّین» روز چهارشنبه هفدهم رمضان‌المبارک مطابق با چهارم جوزای 1300 شمسی ساعت 8 صبح به اتّفاق «ایپکیان» ارمنی، رییس بلدیه که از دوستان صمیمی او بود و «ماژور مسعودخان کیهان» وزیر مشاور و وزیر جنگ سابق و «کلنل کاظم‌خان سیّاح» حاکم نظامی تهران و رییس ارکان حرب و «کلنل اسمایس» با عده‌ای محافظ قزاق، به سوی قزوین حرکت کردند تا از طریق بغداد به اروپا بروند. مبلغ...

ادامه مطلب

سقوط سید ضیاءالدین در اسناد وزارت خارجه آمریکا

سقوط سید ضیاءالدین در اسناد وزارت خارجه آمریکا

سیدضیاء به همان سرعت که بر سر قدرت آمد، سقوط کرد. تلگرام انگرت در 25 می 1921: «سرانجام اختلافات وزیر جنگ و رئیس‌الوزرا منجر به استعفای رئیس‌الوزرا شد. وی امروز صبح زود تهران را ترک کرد.»[1] با فرا رسیدن روز‌های پایانی ماه می، سیدضیاءالدین به یکی از بزرگترین مشکلات بریتانیا تبدیل شد. بر خلاف ادعای روزنامه‌ها، انگرت معتقد است سیدضیاءالدین بسیار منفور بود. مالیات‌های...

ادامه مطلب

سید ضیاء الدین طباطبایی که بود؟

سید ضیاء الدین طباطبایی که بود؟

سید ضیاءالدین طباطبایی که بعدها به " سید نعنا " معروف شد، در تابستان 1268 ه. ش در شیراز به دنیا آمد. (1) پدر وی، " سید علی آقا یزدی " در جریان جنبش مشروطه به صف هواداران مشروطه پیوست و در زمان محمدعلی شاه قاجار و استبداد صغیر، به شهر ساری تبعید گردید. خود سید ضیاء، بسیار تندروتر از پدر بود و در پیگیری اهداف مشروطه‌خواهان، با جدیت تمام عمل می‌کرد. او از نخستین کسانی بوده که به خانه‌ی...

ادامه مطلب

سید ضیاء الدین طباطبایی و انقلاب مشروطه ایران

سید ضیاء الدین طباطبایی و انقلاب مشروطه ایران

سیدضیاء از دوران بلوغ به دلیل تضاد و تعارضی که باافکار پدرش داشت‌، از وی دوری می‌کرد به همین خاطر بعد از فوت مادرش به شیراز عزیمت کرد و در خانه جده مادری خود اقامت گزید. در این هنگام پانزده سال داشت.او در شیراز به کارهای مختلفی اشتغال داشت. او وسیله ای مانند شهر فرنگ ساخته و اختراعی شبیه سینمای صامت ایجاد کرده بود که تصاویر بزرگ را در آن به حرکت در می آورد. همچنین در شیراز مانند تهران انجمن های...

ادامه مطلب

نقش سید ضیاءالدین طباطبائی در جامعه سیاسی ایران

نقش سید ضیاءالدین طباطبائی در جامعه سیاسی ایران

سیدضیاءالدین طباطبائی مشهورترین نخست‌وزیر در سالهای پایانی سلسله قاجار و عامل اجرایی کودتای رضاخان پهلوی بود. او فرزند سیدعلی آقا یزدی از خطبا وسخنوران مشهور دوره مظفرالدین شاه قاجار بود. سیدعلی آقا یزدی در اواخر سلطنت ناصرالدین شاه قاجار در حوزه علمیه نجف به فراگیری فقه و اصول مشغول بود واز محضر درس آیت الله العظمی حاج میرزاحسن شیرازی کسب فیض می‌کرد. وی با آیات عظام و مراجعی چون آقا...

ادامه مطلب

طباطبائی و عین الدوله؛ ملاقات تاریخی

طباطبائی و عین الدوله؛ ملاقات تاریخی

احتشام السلطنه به روایت اهل تاریخ، مردی بود بی باک و جسور که با اینکه تباری قاجاری داشت، ازدیر باز ساز مخالفت با « ائیل » می زد . او در این قسمت ملاقات مرحوم طباطبایی با عین الدوله را ذکر کرده است . گفت: مثلاً حاجی سیدمحمد طباطبایی نمی آید و دائماً فحاشی می کند. با این چه کنم؟ گفتم: اگر شما حاضر به انجام بعضی اصلاحات بشوید، بنده آقا سید محمد را می آورم به ملاقاتتان. گفت: تو می آوری؟ گفتم: بنده می...

ادامه مطلب

سید ضیاءالدین طباطبایی؛ مشروطه‌خواه کودتاچی

سید ضیاءالدین طباطبایی؛ مشروطه‌خواه کودتاچی

سید ضیاء الدین طباطبایی از نخستین کسانی بوده که به خانه‌ی مرتجعین و مخالفان مشروطه بمب می انداخته است. او در دوران مشروطیت با انتشار مقاله‌های پر سرو صدا علیه شاه، مورد حمایت مشروطه‌خواهان قرار گرفت. زمانی که مشروطه‌خواهان دست به اسلحه بردند تا محمدعلی شاه را وادار به پذیرش خواسته‌های خود نمایند، سید ضیاء 20 ساله، در نبرد پنج روزه‌ی تهران شرکت نمود و فرماندهی بخشی از مجاهدین مسلح را...

ادامه مطلب