زنجیره عملیاتهای فرامنطقهای علیه اسرائیل
جامعه جهانی و سازمان ملل سالها بود که وعدههای مکرر برای حل مسئلۀ فلسطین میداد، اما عملاً هیچ اقدام مؤثری برای بازگرداندن آوارگان یا توقف شهرکسازیهای اسرائیل انجام نمیداد. در این فضا، گروههای چریکی فلسطینی به این نتیجه رسیدند که تنها زبان «اقدام مستقیم» و «عملیات مسلحانه» میتواند صدای آنان را به گوش جهان برساند. ریشۀ این سلسله حملات در بنبست سیاسی پس از اشغال سرزمینهای فلسطین بود.
انتخاب شرکت هواپیمایی الآل به عنوان هدف اولیه نیز تصادفی نبود. الآل صرفاً یک ایرلاین غیرنظامی محسوب نمیشد، بلکه بازوی لجستیک وزارت دفاع اسرائیل بود که تسلیحات، نیروهای ذخیره و حتی مقامات نظامی را جابهجا میکرد و نقشی محوری در انتقال اشغالگران از کشورهای مختلف به اروپا داشت. دفاتر الآل در شهرهایی مانند زوریخ، آتن، برلین، بروکسل و تهران به عنوان «نماد حاکمیت اسرائیل در خاک اروپا» تلقی میشدند.
به عنوان مثال در سال ۱۳۴۷ دفتر شرکت هواپیمایی الآل، تنها نماد رسمی و قابل شناسایی اسرائیل در شهر زوریخ بود. این دفتر در مرکز شهر، نزدیک ایستگاه قطار اصلی (Zürich Hauptbahnhof) قرار داشت و وظایفی فراتر از فروش بلیط انجام میداد: صدور ویزاهای ترانزیت، هماهنگی محمولههای ارسالی بین اسرائیل و اروپا و حتی ارتباط با جامعۀ یهودیان سوئیس. این دفتر «قلب تدارکاتی اسرائیل در اروپای آلمانیزبان» توصیف میشد.
در چنین شرایطی، سلسله حملاتی به این نماد اسرائیلی در سراسر دنیا انجام شد. جالب آنکه این عملیاتها منحصر به فلسطینیان نبود و از مبارزان ایرانی تا اروپایی و چریکهای آمریکای لاتین در آن شرکت داشتند و حتی همۀ آنها توسط تشکیلات واحدی نبود، بلکه گروههای متکثری به این نوع عملیات اقدام کردند.
۱. عملیات زوریخ (۲۹ بهمن ۱۳۴۷)
بر اساس برنامۀ عملیاتی جبهۀ خلق برای آزادی فلسطین، چهار مبارز فلسطینی (سه مرد و یک زن به نام «آمنه دحبور») با یک دستگاه فولکسواگن سفید به حصار فرودگاه کلوتن زوریخ نزدیک شدند. هدف اولیۀ آنها متوقف کردن هواپیمای الآل، تخلیۀ مسافران و سپس انفجار بود. آنها با استفاده از نبود تدابیر امنیتی سختگیرانۀ آن زمان، دو قبضه تفنگ کلاشینکف را وارد محوطۀ فرودگاه کردند. ساعت ۵:۳۰ بعد از ظهر، یک هواپیمای بوئینگ متعلق به شرکت اسرائیلی الآل، در حالی که آماده پرواز به سمت تل آویو بود، در موقعیت خود قرار گرفت. ناگهان دو نفر از ماشین فولکس واگن بیرون پریدند و با سلاح اتوماتیک به سمت کابین خلبان شلیک کردند. خلبان از ناحیه شکم مورد اصابت گلوله قرار گرفت و پنج هفته بعد مرد اما با حضور غیرمنتظرۀ یک مأمور امنیتی مسلح اسرائیلی و تبادل آتش، منجر به شهادت عبدالمحسن حسن، یکی از اعضای عملیات شد. این عملیات «فداییانه» بیشتر نمایشی از قدرت نمادین مقاومت بود.
۲. عملیات بروکسل (۱۷ شهریور ۱۳۴۸)
در تاریخ ۱۷ شهریور ۱۳۴۸ (۸ سپتامبر ۱۹۶۹)، سه حملهی هماهنگ با فاصلۀ ۴۵ دقیقه در سه شهر اروپایی انجام شد: حملات نارنجکی به سفارتهای اسرائیل در بن (آلمان غربی) و لاهه (هلند) و نیز بمبگذاری در دفتر الآل در بروکسل. این دفتر «نماد حاکمیت اسرائیل در خاک بلژیک» تلقی میشد، زیرا الآل بازوی لجستیک وزارت دفاع اسرائیل و رابطی برای انتقال تسلیحات و نیروهای ذخیره بود. حدود هشت ماه پیش از حمله به دفتر الآل، شرکت هوافضای فرانسوی داسو (Dassault) سهام کنترلی یک شرکت هواپیمایی بلژیکی را خریداری کرده بود که میتوانست قطعات یدکی جنگندههای میراژ را برای اسرائیل تأمین کند. این اقدام پس از آن بود که فرانسه از ترس قطع نفت، از فروش جنگندههای میراژ به اسرائیل پرهیز داشت و بلژیک به عنوان یک مسیر جایگزین تلقی میشد.
در حمله به دفتر الآل در بروکسل، دو مبارز با انفجار یک بمب دستساز در جلوی درب ورودی دفتر، خسارت قابل توجهی به ساختمان وارد کردند. هیچ تلفات جانی رخ نداد؛ عاملان زمانبندی را دلیلی بر اجتناب از کشته شدن غیرنظامیان اعلام کردند. بلژیک به عنوان مقر ناتو و یکی از متحدان کلیدی اسرائیل در اروپا انتخاب شده بود. پلیس بلژیک نتوانست هیچ یک از مهاجمان را دستگیر کند و به عنوان «نمونۀ موفق یک حمله بدون تلفات انسانی و با حداکثر تأثیر تبلیغاتی» ثبت شد.
۳. عملیات برلین غربی (۱۸ آبان ۱۳۴۸)
چندی بعد، در آبان ۱۳۴۸ گروهی چریکی موسوم به «توپاماروس برلین غربی» متشکل از حدود ۱۵ مبارز آلمانی با اندیشۀ ضدامپریالیستی، دست به یک سلسله حملات آتشزا و انفجاری علیه اهداف اسرائیلی و آمریکایی در برلین زدند که یکی از این حملات، حملۀ مجدد به دفتر شرکت هواپیمایی الآل در برلین غربی بود.
طبق اعلام آنها، انتخاب برلین غربی به دلیل همکاری نزدیک دولت آلمان غربی با اسرائیل (از جمله پرداخت غرامتهای جنگ جهانی دوم و فروش تسلیحات) با عنوان «یک هدف کاملاً مشروع» بود. این عملیات همچنین پیامی به کشورهای اروپایی داشت که «حمایت از اسرائیل بدون هزینه نیست.»
۴. عملیات آتن (۶ آذر ۱۳۴۸)
در گام بعدی، مبارزان فلسطینی دفتر الآل در مرکز آتن را هدف گرفتند. در این عملیات که با پرتاب چندین نارنجک دستی و تیراندازی انجام شد، شیشههای ساختمان درهم شکست و چندین کارمند مجروح شدند. عاملان این اقدام را پاسخی به «تداوم پروازهای الآل به عنوان نماد حاکمیت اسرائیل در خاک یونان» توصیف کردند، زیرا دولت یونان با میزبانی از این دفتر، عملاً در تقابل با تحریم هوایی اعراب علیه اسرائیل مشارکت میکرد. تمامی مهاجمان موفق به فرار شدند و دولت یونان در بیانیهای غیررسمی اعلام کرد که «این درگیری میان فلسطینیان و اسرائیل است و یونان نقشی در آن ندارد».
۵. عملیات تهران (۲۱ فروردین ۱۳۴۹)
از آنجا که ریشه مبارزات امام خمینی ضدصهیونیستی بود، هنگام افزایش مناسبات شاه با اسرائیل، مبارزان ایران در همبستگی با مبارزۀ فلسطینی عملیاتی مشابه اجرا کرد. این اقدام «ضربه به رگ حیاتی روابط پنهان رژیم پهلوی با اسرائیل» خوانده شد؛ چرا که الآل از فرودگاه تهران برای دور زدن تحریم هوایی اعراب (پرواز به ژوهانسبورگ از مسیر تهران - نایروبی) استفاده میکرد. (شرح این حمایت شاه از اسرائیل را اینجا بخوانید)
پس از پایان مسابقۀ فوتبال ایران و اسرائیل در استادیوم امجدیه، گروهی از مبارزان انقلابی جمعیت را به سمت دفتر الآل در خیابان ویلا هدایت کردند. آنها پیش از عملیات از آیتالله مطهری حکم شرعی دریافت کرده بودند و به جهت حفظ جان انسانهای مجاور، خاصه یک خانوادۀ ارمنی برنامۀ خود را تغییر دادند و تنها دو کوکتل مولوتف به داخل دفتر پرتاب شد و ساختمان به طور کامل آتش گرفت. (مشروح ماجرا را اینجا بخوانید.)
۶. عملیات نافرجام ربودن الآل ۷۰۷ (۱۵ شهریور ۱۳۴۹)
این عملیات که بخشی از ربودنهای همزمان «داوسونز فیلد» بود، توسط لیلا خالد (فلسطینی) و پاتریک آرگوئلو (انقلابی نیکاراگوئهای) بر روی پرواز ۲۱۹ الآل از آمستردام به نیویورک انجام شد.
طرح اولیۀ منحرف کردن هواپیما به پایگاه اردن و مبادلۀ مسافران با زندانیان فلسطینی بود. اما خلبان اسرائیلی با شیرجۀ ناگهانی هواپیما، تعادل مهاجمان را بر هم زد. در درگیری مسلحانۀ داخل کابین، پاتریک آرگوئلو کشته شد و لیلا خالد دستگیر گردید. این عملیات اگرچه از نظر تاکتیکی شکست خورد، اما به عنوان بخشی از فشارها جواب داد و منجر به آزادی بیش از ۳۰۰ زندانی فلسطینی از زندانهای اسرائیل و اروپا شد. لیلا خالد بعدها نوشت: «ما نمیخواستیم هواپیما را منهدم کنیم؛ میخواستیم جهان را وادار کنیم نام فلسطین را بشنود.»
دو روز پس از عملیات زوریخ، روزنامه «نوول روو دو لوزان» جزئیاتی از این عملیات را همراه با عکس مبارزی که شهید شده بود منتشر کرد.
سلاحهای احتیاطی عملیات زوریخ که در فولکس واگن باقی مانده بود
دفتر هواپیمایی ال عال در آتن یونان پس از انفجار بمب در ۶ آذر ۱۳۴۸
نظرات