نمونه‌ای از حمایت‌های لجستیک شاه از اسرائیل در جنگ با مسلمانان

هواپیمای ۷۲۰B EL AL در فرودگاه تهران-مهرآباد

در سال ۱۳۴۱ شمسی، شرکت هواپیمایی اسرائیلی ال‌آل (El Al) پروازهای خود به مقصد ژوهانسبورگ، آفریقای جنوبی، را از مسیری غیرمعمول و پرپیچ‌وخم انجام داد که از تهران، ایران و سپس خلیج فارس به نایروبی و نهایتاً ژوهانسبورگ می‌گذشت.

این امر برای اغلب مردم ناشناخته بود،‌ اما امام خمینی از همان زمان مواضع محکمی در برابر این کمک دشمن مسلمین داشت. طبق آنچه از گزارش «خیلی محرمانه» مورخ ۱۲ / ۶ / ۱۳۴۱ ساواک استخراج شده، ایشان گفته بود: «من با هیچ یک از کشورهای مسلمان رابطه‌ای ندارم ... ولی موقعی که اختلافاتی بین همان کشورهای اسلامی و حکومت یهود به وجود می‌آید، چاره‌ای جز جانبداری از حکومت‌های اسلامی ندارم. و اگر دولت ایران، رابطۀ خود را با کشور اسرائیل قطع کند، آن وقت روحانیت ایران یکصدا بر ضد تحریکات کشورها ... علیه حکومت شیعۀ ایران، قیام خواهند نمود. [...] ما با اسرائیل و بهائی‌ها نظر مخالف داریم و تا روزی که مسئولین امر، دست از حمایت این دو طبقه برندارند، ما به مخالفت با آنها ادامه می‌دهیم.»[1]

ماجرا از آنجا شروع شده بود که شرکت هواپیمایی ال‌آل به دلیل همبسستگی جهان اسلام برای تردد مجبور بود از مسیری غیرمعمول و پر پیچ و خم، از طریق تهران، ایران و خلیج فارس به نایروبی و ژوهانسبورگ برود. مسافرانی که آن سالها با هواپیماهای ال‌آل بین تهران، نایروبی و ژوهانسبورگ تردد می‌کردند، عمدتاً از میان جوامع یهودی ساکن یا در حال تردد میان این مناطق بودند که اغلب به دلایل تجاری، شغلی یا خانوادگی در مسیرهای هوایی آفریقا تردد می‌کردند؛ خاصه آنکه جامعه یهودیان ژوهانسبورگ در سال ۱۹۶۲ بخشی از بزرگ‌ترین جامعه یهودی در قاره آفریقا بود. بر اساس داده‌های جمعیتی، جمعیت یهودیان آفریقای جنوبی در سال ۱۹۶۰ بالغ بر ۱۱۴,۷۶۲ نفر بود که ۳.۷ درصد از جمعیت سفیدپوست آن کشور را تشکیل می‌داد. [2]

در برابر این وحدت رویه مسلمانان، به ویژه مصر شاه به یاری اسرائیل شتافت. بر اساس اسناد رسمی موزه هواپیمایی ال‌آل، ایران در دوره پادشاهی محمدرضا پهلوی نه تنها مانعی بر سر راه ال‌آل ایجاد نکرد، بلکه به عنوان یک متحد استراتژیک و کریدور ترانزیتی عمل نمود.

ال‌آل در خردادماه ۱۳۴۱ شمسی و با تحویل گرفتن دو فروند هواپیمای بوئینگ ۷۲۰بی، سرویس خود به ژوهانسبورگ را از سر گرفت. این مسیر به این صورت بود که هواپیماها «از تل‌آویو به سمت شرق به تهران پرواز می‌کردند، سپس به سمت جنوب غربی در سراسر خلیج فارس به نایروبی و سپس به سمت جنوب به ژوهانسبورگ می‌رفتند» خود سند صراحتاً این مسیر را «غیرمعمول و طولانی» توصیف می‌کند و می‌افزاید که این مسیر «۳,۸۶۰ کیلومتر به سفر به ژوهانسبورگ اضافه می‌کرد» و «یکی از پیچ‌درپیچ‌ترین مسیرهای هوایی جهان با حدود ۲۵ تغییر جهت» نامیده شده بود. [3]

این تحریم از اواخر سال ۱۳۳۴ شمسی آغاز شده بود و ال‌آل را سال‌ها با مشکل مواجه کرده بود. برای حل آن شاه به ال‌آل اجازه استفاده از حریم هوایی و فرودگاه مهرآباد تهران را داد اما آنها با مشکل فنی مواجه بودند و در ماجرای مسیر غیرمعمول ال‌آل به ژوهانسبورگ، خرید هواپیماهای بوئینگ ۷۲۰بی در سال ۱۹۶۲ (۱۳۴۱ شمسی) نقطه عطفی تعیین‌کننده بود.

مشکل اصلی این بود که هواپیماهای موجود (مانند بوئینگ ۷۰۷-۴۲۰ که موتور رولزرویس داشتند) عملکرد لازم برای توقف و برخاستن از فرودگاه مهرآباد را به نداشتند، چرا که «آب و هوای گرمتر و ارتفاع بالاتر» تهران که عملکرد موتورها را کاهش می‌داد.

با خرید دو فروند بوئینگ ۷۲۰بی، این هواپیماها می‌توانستند با سوخت کافی از تهران بلند شوند و مسیر طولانی ۳,۸۶۰ کیلومتری خلیج فارس به نایروبی را طی کنند. این تصمیم به ال‌آل اجازه داد پس از هفت سال وقفه (از ۱۹۵۵)، دوباره با هواپیماهای خودش به ژوهانسبورگ پرواز کند.[4]

این همکاری ریشه در روابط نزدیک سیاسی و امنیتی ایران و اسرائیل در آن دوره داشت. به گفته منابع تاریخی، ایران تحت دکترین «اتحاد پیرامون» (Periphery Doctrine) دیوید بن‌گوریون، به عنوان «جواهر تاج اتحاد پیرامون» و یک متحد استراتژیک برای اسرائیل عمل می‌کرد و این تنها یک نماد از اتفاقات عمیق میان دو رژیم بود.

یعقوب نیمرودی از برجسته‌ترین عناصر اطلاعاتی اسرائیل پس از سالها فعالیت سیاسی، اقتصادی، جاسوسی و اطلاعاتی در ایران پهلوی، در گفت و گویی با یک روزنامه نگار اسرائیلی، گفت: «اگر یک روز به تو اجازه دهند که از کارهایی که ما در تهران انجام داده ایم، آگاه شوی، از آنچه میشنوی، وحشت خواهی کرد. حتی نمی توانی آن را تصور کنی.»[5]

این مسیر تا سال ۱۳۴۶ شمسی (۱۹۶۷ میلادی) و پس از جنگ شش‌روزه ادامه داشت و سپس ال‌آل توانست مسیر مستقیم‌تری را از سر بگیرد.

تصاویر مرتبط را اینجا ببینید.

شرکت هواپیمایی ال آل به دلیل همبسستگی جهان اسلام مجبور بود از مسیری غیرمعمول و پر پیچ و خم، از طریق تهران، ایران و خلیج فارس به نایروبی و ژوهانسبورگ برود.

این خطوط تبلیغات گسترده‌ای برای دعوت از یهودیان جهت اشغال فلسطین داشت. در تصویر نمونه‌ای از هواپیمای بوئینگ ۷۰۷ است که توان پرواز در تهران را نداشت.