ناگفته‌هایی از روابط پنهانی ایران و اسرائیل در اسناد ساواک

با افشای سفر مخفیانهٔ موشه دایان، وزیر کشاورزی اسرائیل، به تهران در اوایل دههٔ ۱۳۴۰، رژیم پهلوی ناگهان در میان دو آتشِ خشم روحانیت و مردم ایران از یک سو و فشار کشورهای عربی از سوی دیگر گرفتار شد. اسناد ساواک نشان می‌دهد که عوامل رژیم پهلوی و ساواک دستور سکوت مطلق و تکذیب هرگونه رابطه را صادر کرد. با این حال امواج خبری آن چنان گسترده بود که رئیس ساواک برای حل موضوع به فکر تشکیل کمیسیون ویژه بحران افتاد.

روایت این موضوع در صفحه‌های ۳۸۲ تا ۳۸۶ جلد اول کتاب «ایران و اسرائیل در دوران سلطنت پهلوی» به رشته تحریر درآمده است. این کتاب توسط مؤسسهٔ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی و به قلم محمدتقی تقی‌پور منتشر شده است.

انکار و مخفی‌کاری

اصرار مقامات اسرائیلی در مورد افشای روابط موجود با ایران به اندازه‌ای زیاد است که هر نوع اقدام حفاظتی و احتیاطی مقامات مسئول ایرانی را بی‌اثر می‌گذارد.[1] [...] در همین شرایط، حسن پاکروان رئیس سازمان اطلاعات و امنیت (ساواک) در نامه‌ای به اسدالله علم، نخست‌وزیر وقت، با اشاره به افشای سفر موشه دایان به تهران و سردرگمی سفارت‌خانه بر اثر فشارها و عکس‌العمل‌های مسلمانان و کشورهای اسلامی چنین نوشت:

اخیرا با شدت بیشتر از پیش، روابط دولت شاهنشاهی با اسرائیل مورد بحث روزنامه‌های کشورهای عربی واقع شده و از جمله روزنامه «العهد الجدید» چاپ بغداد ضمن نشر خبر مسافرت موشه دایان، وزیر کشاورزی اسرائیل به ایران می‌نویسد: «ما می‌دانیم که نخست‌وزیر ایران با اسرائیل روابط سیاسی برقرار خواهد کرد و در نطق مهم آیندهٔ خود، برقراری کامل این روابط را اعلام خواهد کرد. ولی وای بر آقای علم از خشم ملت ایران و از زلزلهٔ عظیمی که از سینهٔ برادران ایرانی برخواهد خاست و دولت منفور او را نابود خواهد کرد.» حتی روزنامه‌های کشور هاشمی اردن نیز صفحه‌های اول خود را به بحث پیرامون روابط ایران و اسرائیل و مسافرت وزیر کشاورزی آن به ایران اختصاص داده‌اند.

مهم‌تر آن که رادیو تل‌آویو و روزنامه‌های اسرائیل نیز مسافرت موشه دایان را خبر داده و از دوستی و روابط دولت ایران با اسرائیل بحث می‌کنند. از طرف دیگر خط‌مشی سفارت‌خانه‌ها و نمایندگی‌های سیاسی دولت شاهنشاهی در کشورهای عربی در این باره روشن نیست و تکلیف خود را نمی‌دانند و ناچار در برابر موج خشم و نفرت اعراب نسبت به ایران و اظهارات طعنه‌آمیز آن‌ها و مقالات روزنامه‌ها سکوت اختیار کرده‌اند. با توجه به مراتب فوق و اهمیت این موضوع، ایجاب می‌نماید تکلیف نمایندگان سیاسی ایران معین و روشن گردد و جلوی جنگ اعصاب اعراب با اتخاذ یک روش روشن گرفته شود. علیهذا مراتب از عرض می‌گذرد تا امر و مقرر فرمایند در این باره بررسی لازم به عمل آورده و تصمیم مقتضی اتخاذ نمایند و نتیجه را به این سازمان اطلاع دهند.[2]

دستور تکذیب کامل

با افشای خبر ورود موشه دایان به ایران، پاکروان، رئیس ساواک، با دست‌پاچگی تمام به مأمور ویژهٔ ساواک چنین دستور می‌دهد:

تلگراف - رمز

عمان - آقای پیمان

بازگشت ۴۵۰ - ۳۰ /۹ /۶۲

منظور این است که برقراری رابطه مورد تأیید واقع نشود. در مورد مسافرت موشه دایان به کلی سکوت شود. خبر برقراری روابط ایران و اسرائیل به کلی عاری از حقیقت است! و تکذیب شود و اضافه نمایند هیچ ملاقاتی بدین منظور رخ نداده است. اقدامات لازم برای تعیین خط مشی اصولی در جریان است؛ پس از اخذ تصمیم نتیجه اعلام می‌گردد.[3]

کمیسیون حل بحران

با توجه به بحران سیاسی و روانی ناشی از افشای اسرار ارتباط و همکاری میان ایران و اسرائیل، مقامات سیاسی و اطلاعاتی ناگزیر می‌شوند به منظور تعیین راهکار مناسب، کمیسیونی متشکل از مأموران و مدیران و کارشناسان ذی‌ربط در ادارات کل هفتم و دوم ساواک تشکیل شود تا برای این مهم چاره‌اندیشی کنند.

پیش از آغاز به کار کمیسیون یادشده، یکی از واحدهای ذی‌ربط در ساواک ضمن تهیه و ارائهٔ گزارشی در این باره، به رسمیت شناختن کامل دولت اسرائیل و علنی ساختن روابط با آن دولت را خلاف مصلحت ارزیابی می‌کند:

اکنون که به فرمودهٔ تیمسار (ساواک) مقرر است کمیسیونی دربارهٔ بررسی روابط ایران و اسرائیل تشکیل گردد، با علم به این که هیچ نکته‌ای از نظر اعضای کمیسیون مزبور مخفی نخواهد ماند، معهذا نکاتی چند در این مورد معروض می‌دارد: شکی نیست که وضع موجود و مخصوصا بلاتکلیفی نمایندگان سیاسی دولت شاهنشاهی در قبال اخبار منتشره و طعنه‌ها و حملات اعراب و نبودن یک خط مشی اساسی موجب مشکلاتی است که محتاج به بحث نمی‌باشد، ولی اگر قرار باشد که به منظور پایان دادن به وضع موجود، روابط ایران با اسرائیل علنی شود، علی‌الظاهر مشکلاتی به مراتب بزرگ‌تر از مشکلات فعلی پیش خواهد آمد. [...] یک اشارهٔ جزئی در جهت علنی شدن این روابط کافی است که حربهٔ تازه و نویی به دست ناصر و دشمنان ما بدهد و در تحریک احساسات اعراب و مسلمانان جهان بر ضد ما حداکثر استفاده را ببرند و مهم‌تر آن که با توجه به تکذیب‌هایی که طی این چند سال از طرف مقامات رسمی کشور به عمل آمده، برگ‌هایی مبنی بر عدم صحت اظهارات خود و صدق گفتار مخالفان به دست ایشان داده‌ایم. جای هیچ تردیدی نیست که دشمنان ما آرزو دارند که چنین حربه و وسیله‌ای را به دست آورند تا در موهون کردن حیثیت ما به کار ببرند و اثر اقدامات ما را در جهت ایجاد روابط حسنه با کشورهای عربی و امارات خلیج [فارس] خنثی نمایند. به علاوه اهمیت و حساسیت این موضوع از نظر داخلی شایان توجه است. این مسئله = آشکار شدن شناسایی اسرائیل امری است که با احساسات مذهبی ارتباط تام دارد و با مذاق محافل روحانی و مذهبی و با روحیهٔ اصناف و تودهٔ مردم سازگار نیست و طبقاتی نیز که از نظر مذهب به این موضوع نمی‌نگرند، از آن نظر که شناسایی اسرائیل را مورد علاقهٔ دول استعماری (به قول خودشان) می‌دانند با این امر مخالفت دارند.[4][...]

این تحلیل و ارزیابی نشان می‌دهد که مقامات و دست‌اندرکاران امنیتی و اطلاعاتی از میزان حساسیت‌های مردم مسلمان ایران، به‌ویژه رهبران و عالمان دینی در داخل کشور و نیز مسلمانان جهان و کشورهای اسلامی پیرامون به رسمیت شناختن دولت غاصب یهودی در فلسطین و برقراری ارتباط و همکاری با اشغالگران صهیونیست، کاملاً آگاه و مطلع بودند. از سوی دیگر آن‌ها به این حقیقت معترف بودند که چگونه طی ده سال گذشته از راه دروغ، پنهان‌کاری و فریب، سیاست‌های رژیم پهلوی در ارتباط با اسرائیل را در پس‌پرده نگه داشته و از افشای واقعیت‌های آن در داخل و خارج از کشور به شدت جلوگیری کرده‌اند. این اطلاعات به خوبی نشان می‌دهد که اگر این حساسیت‌ها و عکس‌العمل‌ها از سوی مردم مسلمان ایران و رهبران و عالمان دینی نبود، ارتباط و همکاری ایران با اشغالگران صهیونیست به گونه‌ای غیر از آنچه طی سی سال همکاری و ارتباط میان آن دو در سرزمین ایران و در سطح منطقه روی داد، رقم می‌خورد.