جای خالی مردم در همه‌پرسی‌ انقلاب سفید

مروری بر خاطرات آیت‌الله خامنه‌ای از تحریم رفراندوم

حرکت اصلاحی رژیم پهلوی در پاییز سال 1341 به گونه‌ای پیش رفت که در نهایت، به بستری برای فعالیت مخالفان آن تبدیل شد. مخالفت امام خمینی به همراه سایر مراجع با بعضی از اصول انقلاب سفید که با هدف تضعیف اسلام در ایران و تعرض به علمای دین تبیین شده بود، موجب دستگیری ایشان و قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ شد. این قیام به ظاهر توسط رژیم شاه سرکوب شد، اما نقطه‌ی عطف و سرآغاز مبارزات مردم ایران به رهبری امام خمینی گردید.

به بهانه نزدیک شدن به ایام دهه فجر انقلاب اسلامی به بخش‌هایی از خاطرات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای از روزهای آغازین نهضت اسلامی در سال 42 و رفراندوم انقلاب سفید اشاره می‌شود. روایت این موضوع در صفحات 65 تا 66 کتاب «خون دلی که لعل شد» آمده است. این کتاب به قلم محمدعلی آذرشب و توسط انتشارات انقلاب اسلامی در سال ۱۴۰۲ منتشر شده است.

مخالفت‌ها با انقلاب سفید 

حرکت امام در پاییز سال ۱۳۴۱ با اقدام ایشان در محکوم ساختن مصوبه‌ی دولت مبنی بر تبدیل سوگند به قرآن به سوگند به کتاب‌های آسمانی و مصوباتی از این قبیل که هدف آن‌ها تضعیف عظمت اسلام در ایران و تعرض به علمای دین بود، آغاز شد. دو ماه بعد در برابر سروصدایی که در کشور برپا شد، دولت از موضع خود در مورد این مصوبه عقب‌نشینی کرد؛ اما نقشه‌ی دیگری ریخت. یک ماه پس از این عقب‌نشینی، شاه شش لایحه در رابطه با موضوعاتی مختلف به اسم انقلاب سفید ارائه کرد که در واقع طرح‌هایی آمریکایی بود. امام این طرح‌های شاه را نیز محکوم کرد.

مواجهه امام

شاه همچنین یک رفراندوم برای این لوایح اعلام کرد. امام این رفراندوم را هم محکوم کرد. هنگامی که این رویارویی شدت و حدت یافت، شاه تصمیم به ستیزه و چالش با امام و همه‌ی روحانیون گرفت. او به قم -خاستگاه و دیار علمای دین- سفر کرد و بدون دیدار با روحانیون و علمای برجسته، در میدانی در مرکز شهر، در برابر حرم حضرت فاطمه‌ی معصومه (سلام‌الله‌علیها) ایستاد و سخنرانی گستاخانه‌ای کرد و در حالی که با آشفتگی و پریشانی سخن می‌گفت، روحانیون را مورد تهاجم قرار داد. بدین ترتیب شاه دست به یک مانور خطرناک زد. اما امام از ادامه‌ی راه منصرف نشد. او هر روز یا یک روز در میان اعلامیه‌هایی صادر می‌کرد که لحن تند و کوبنده‌ای داشت. در چنین جوی، همه‌پرسی انجام شد.

صندوق‌های خالی از مردم

رژیم اعلام کرد شش میلیون نفر در همه‌پرسی شرکت کردند. همه‌پرسی در ششم بهمن ۱۳۴۱ (۲۹ شعبان ۱۳۸۲ ه.ق) انجام شد. در آن روز، من و برادرم سید محمد و یک شخص دیگر به‌عنوان فرستادگان آقای میلانی به نزد امام از مشهد به تهران رسیدیم. من با چشم خود دیدم که حتی در مرکز شهر که شلوغ است، مراکز رأی‌گیری از مردم خالی بود و جز برخی افراد، کسی در آن نبود.

امام پس از همه‌پرسی موضع خود را تشدید کرد و این اقدام و نتیجه‌ی آن را به بحث کشید. در گیرودار این بحران، نشانه‌های آغازین جدایی میان امام و برخی دیگر از مراجع نیز پدیدار گشت.