ابتکار دانشجویان در خنثیسازی عملیات نظامی واشنگتن
۸ اردیبهشت ۱۳۵۹، دانشجویان مسلمان پیرو خط امام در اطلاعیههای ۱۱۵ و ۱۱۶ خود اعلام کردند که گروگانهای آمریکایی را به شهرهای تبریز، یزد، اصفهان، نجفآباد و چند نقطه دیگر فرستادهاند. این اقدام متعاقب عملیات نظامی آمریکا در طبس که با هدف نجات گروگانها انجام شده بود، صورت گرفت. عملیات «پنجه عقاب» (که در ایران به عملیات طبس مشهور شد) در ۵ اردیبهشت ۱۳۵۹ با شکست مواجه شد و پیامدهای داخلی گستردهای در آمریکا به دنبال داشت. روایت این موضوع در صفحات ۳۱۰ تا ۳۱۱ از کتاب «ایستگاه خیابان رزولت» به رشته تحریر درآمده است؛ این کتاب به قلم محمد محبوبی و توسط مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی منتشر شده است.
پیامدهای عملیات در ایران
افشای عملیات «پنجه عقاب»، علاوه بر ایالات متحده، در ایران هم پیامدهای سهمگینی داشت. دانشجویان مسلمان پیرو خط امام به محض آن که از اجرای عملیات نجات خبردار شدند، دست به توزیع گروگانها در سراسر کشور زدند. آنها در روز ۵ اردیبهشت، ابتدا گروگانها را به یکی از بندهای زندان اوین بردند تا بتوانند امنیت جانهایشان را در برابر هر عملیات مسلحانهای از جانب آمریکاییها تأمین کنند و روز بعد، یعنی ۶ اردیبهشت، گروگانها در نقاط مختلف کشور پخش شدند. توزیع گروگانها در قالب گروههای دو تا پنجنفره و تحت حفاظت گروههای کوچک دانشجویان بود. پنج نفر از گروگانها از مسیر هوایی به مشهد برده شدند و سایر گروگانها از راههای زمینی به اصفهان، شیراز، تبریز، یزد، گرگان، قم، اراک، محلات، زنجان، جهرم و خرمشهر انتقال یافتند. در نهایت امر تنها پنج تن از گروگانها که وضعیت جسمانی ضعیفتری داشتند، در سفارت آمریکا باقی ماندند: دو گروگان زن یعنی الیزابت سویفت و کاترین کوب؛ رابرت اود[1] ۶۶ ساله که مسنترین گروگان بود؛ ریچارد کویین[2]، نایبکنسول سفارت که در بستر بیماری بهسر میبرد؛ و دونالد هومن[3]، افسر بهداری نظامی که از کویین پرستاری میکرد.[4]
مانعی برای عملیات نظامی
پخش کردن گروگانها در شهرهای مختلف کشور امکان هر نوع عملیات نظامی از سوی آمریکاییها را عملاً منتفی میکرد. فراتر از آن، واشنگتن دیگر خبر نداشت که گروگانها در کدام شهرها پخش شدهاند و هر گروگان در کجا بهسر میبرد. دو خبرنگار واشنگتنپست مدعی شدند محل نگهداری گروگانها در اصفهان را پیدا کردند[5]، اما دیوید رداوی، مأمور بریتانیایی در تهران، موفق نشد نه در اصفهان و نه در شهرهای دیگر رد هیچ گروگانی را پیدا کند. ادیب داودی، یکی از اعضای کمیسیون پنجنفره سازمان ملل که پس از شکست عملیات نجات دوباره مأمور سفر به ایران شد هم صرفاً مطلع شد که پنج گروگان در مشهد و سه نفر در تبریز نگهداری میشوند.[6] توزیع گروگانها در شهرهای مختلف یک اقدام موفق برای جلوگیری از نشت اخبار و همچنین مانعی در برابر عملیات نظامی آمریکاییها بود.
[1] Robert Ode
[2] ریچارد کویین (Richard Queen) که سمت نایبکنسول سفارت آمریکا را داشت، به بیماری اماس مبتلا شده بود. اگرچه او در تیرماه ۱۳۵۹ به تشخیص پزشکان در بیمارستان شهدا بستری شد، اما سرانجام دانشجویان از امام تقاضا کردند برای مداوای بیماریاش به کشور دیگری فرستاده شود. دفتر امام خمینی در شامگاه ۱۹ تیرماه ۱۳۵۹، درست یک روز پس از اجرای کودتای نقاب، با صدور پیامی خطاب به رئیسجمهور اعلام کرد: «معظمله دستور فرمودند که به لحاظ مسائل انسانی که در اسلام سخت مورد توجه است، مریض نامبرده را تحویل اولیاء او بدهند تا به هر کجا که مایلند، به معالجه بپردازند.» ریچارد کویین در ۲۰ تیر به مقصد سوئیس پرواز کرد و بدین ترتیب، شمار گروگانها به ۵۲ تن کاسته شد. («اطلاعات»، ۲۱ تیر ۱۳۵۹، ص ۱۰.)
[3] Donald Hohman.
[4] ولز. ۴۴۴ روز: خاطرات گروگانها از دوران تسخیر لانۀ جاسوسی آمریکا. ص ۵۱۰.
[5] «جمهوری اسلامی»، ۲۲ تیر ۱۳۵۹، ص ۱۲.
[6] FCO 8/3588, p. 89.
نظرات