یک سند دیگر درباره مداخلات سفیران آمریکا در ایران

نقش سفیر آمریکا در نخست وزیر شدن منصور

آشنایی با نقش جولیوس هولمز در اجرای دو طرح آمریکا در ایران


نقش سفیر آمریکا در نخست وزیر شدن منصور

سند پیش رو گزارش منبع ساواک از اظهارات سناتور جلال الدین تهرانی درباره اظهارات وزیر مختار (سفیر) آمریکا در تهران است که درخانه اجاره ای حسنعلی منصور زندگی می کرده است . دراین سند تهرانی از مداخله سفیر آمریکا در امورداخلی ایران به شدت ناراحت است بطوریکه نقل می کند سفیر آمریکا گفته « من منصور را به نخست وزیری خواهم رساند، همانگونه که علی امینی را نخست وزیر کردم.» 

در باره این سند مهم چند توضیح صرورت دارد .

1-گرچه اقای تهرانی به نام سفیر آمریکا که در آن زمان وزیرمختار آمریکا در تهران خوانده می شد، اشاره نکرده است اما با یک جستجوی ساده می توان نام این سفیر یعنی جولیوس هولمز  Julius Cecil Holmes  را پیدا کرد . او متولد 24 آوریل 1899 است یعنی زمانی که به ایران آمده  62 ساله بوده و به عنوان یک ژنرال ارتش آمریکا که در دوره جنگ جهانی دوم مدارج مختلف نظامی را طی کرده بود، تلاش کرد سیاست آمریکا را در دو مقطع مهم در ایران پیش ببرد.

الف: علی امینی در دوره ریاست جمهوری کندی در 16 اردیبهشت  سال 1340 که تنها چند ماه از سفیر شدن اقای هولمز گذشته بود، حکم نخست وزیری از شاه باحمایت مستقیم آمریکا دریافت کرد. اما در نهایت  بدلیل مشکلاتی که علی امینی داشت 14 ماه بعد در 27 تیرماه 1341 با فشار انگلیسی ها از سمت نخست وزیری برکنارشد. ازاین تاریخ اسدالله علم یارانگلیسی ها به نخست وزیری رسید تا طرح آمریکایی ها را درمورد اصلاحات ارضی در ایران که در زمان علی امینی تصویب شده بود به مورد اجراء بگذارد. این طرح که با تبلیغات گسترده به عنوان انقلاب سفید مطرح شد با مخالفت شدید امام خمینی و سایر مراجع روبرو شد که درنهایت به سرکوب شدید قیام مردم  در 15 خرداد 1342 انجامید. 

ب: سفیر آمریکا در تهران اینبار دومین مهره خود یعنی حسنعلی منصور را تنها چهار ماه بعد از ترور کندی و آمدن جانسون معاون او به عنوان رئیس جمهوری جدید آمریکا در 17 اسفند 1342 به نخست وزیری می رساند.  زمانی که اسدالله اعلم هشت ماه بعد از جنایت 15 خرداد 42 جهت تلطیف فضای موجود  در اسفند 1342 کناره گیری کرد تا زمینه  را برای اجرای برنامه دوم آمریکا آماده سازد. در این دوره حسنعلی منصور با شعار نوسازی و تجدد زمام امور دولت را بدست  گرفت اما در واقع اصلی ترین ماموریت او تصویب لایحه کاپیتولاسیون بود که به مستشاران نظامی آمریکا در ایران مانند اعضای دیپلماتیک مصونیت قضایی می داد. دقیقا هفت ماه بعد از نخست وزیری منصور در 21 مهر ماه 1343 این لایحه با فشار بر نمایندگان مخالف به تصویب مجلس رسید.

در این مورد نیز امام خمینی با هوشمندی طرح آمریکایی ها را بخوبی رسوا کرد و با سخنرانی های افشاگرانه در عمل شرایطی را فراهم کرد که رژیم شاه که نمی توانست یک مرجع تقلید را زندانی و یا اعدام کند ، راه حل تبعید امام به ترکیه را در 13 آبان 1343 به مورد اجراء گذاشت. 

جولیوس هولمز  Julius Cecil Holmes  سفیر آمریکا در تهران در سالهای 1340 تا 1344 

2-اگر به تاریخ سند ارائه شده توجه کنید منبع ساواک در 12 بهمن 1342 این گزارش را به نقل از جلال الدین تهرانی ارائه کرده است و درست 35 روز بعد حسنعلی منصور حکم نخست وزیری را دریافت می کند! در واقع این سند از یکسو عمق وابستگی رژیم پهلوی به آمریکا را نشان می دهد و از طرف دیگر بیانگر میزان نفوذ و سلطه آمریکا درایران زمان حکومت محمدرضا شاه است. البته شاید برای کسانی که تلاش می کنند این واقعیت های تاریخی را نادیده بگیرند و بیهوده وابستگی حکومت شاه به بیگانگان را کتمان کنند ، شاید باور کردنی نباشد که  شاه اجازه می داد سفیر آمریکا در دوره ماموریت چهار ساله خود دو نخست وزیر را برای اجرای برنامه های آمریکا در ایران به قدرت برساند.  

3- جالب آنکه جولیوس هولمز شش سال پیش از آنکه به ایران بیاید به عنوان سفیر آمریکا در ایران معرفی می شود اما قبل از آنکه کمیته روابط خارجی سنا درباره تعیین صلاحیت او اعلام نظر کند، دولت آیزنهاور رئیس جمهوری وقت آمریکا بدون آنکه دلیل تصمیم خود را اعلام کند ، پیشنهاد سفیر شدن هولمز را پس می گیرد . در ان تاریخ قرار بود او جانشین هندرسون سفیر آمریکا در زمان کودتای 28 مرداد 1332 شود و اما ظاهرا ترجیح دادند فرد بی حاشیه تری مثل سلدن چاپین سفیر شود. این موضوع از آن جهت ذکر شد که بدانیم زمان و مکان و اشخاصی که برای سفارت آمریکا در ایران انتخاب می شدند، تا چه میزان اهمیت داشتند. 

4- جولیوس هولمز تنها سه سال پس از بازگشت از ایران در 25 تیرماه 1347 ( 16 جولای 1968)  در سن 69 سالگی می میرد. اما حسنعلی منصور خیلی زودتر از او در اول بهمن 1343 فقط 11 ماه بعد از نخست وزیری به جرم خیانت به کشور و همکاری با آمریکایی ها در تصویب لایحه استعماری اعطای حقوق کاپیتولاسیون به مستشاران نظامی آمریکایی در ایران ، توسط محمد بخارایی در مقابل مجلس اعدام انقلابی شد.

سند تکمیلی را در نشانی زیر ببینید 

https://psri.ir/?id=jvgmaua5


موسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی