راز استعفای دکتر مصدق در تیرماه ۱۳۳۱

دکتر محمد مصدق در ۲۵ تیرماه ۱۳۳۱ و در ملاقاتی سه ساعته با شاه از او درخواست کرد تا پست وزارت جنگ را به او بسپارد، اما شاه با درخواست او موافقت نکرد و دکتر مصدق نیز همان روز از نخست‌وزیری استعفا کرد.

متن زیر مربوط به مقاله‌ حسین مکی نماینده اول تهران در مجلس شورای ملی، درباره علت درخواست دکتر مصدق برای احراز پست وزارت جنگ است، که عیناً از مجله خواندنیها مورخه ۳۱ تیرماه ۱۳۳۱ (به نقل از روزنامه باختر امروز) آورده شده است:

در کابینه دکتر مصدق دو نفر از افسران عالی‌مقام شرکت داشتند که هر دو دارای شخصیت و از افسران درستکار و وطن‌پرست بودند ولی هیچ‌یک نمی‌توانستند جلوی اخلالگری ستاد را بگیرند و یا هیچ‌یک از مفاد تعالیم رمز ستاد ارتش مسبوق نمی‌شدند، گویی که وزراء دولتی جداگانه بود و ستاد ارتش هم دولتی جداگانه. از طرف دیگر دکتر مصدق هر چه خواست جلوی بعضی از فرماندهان لشکرهای خارج را بگیرد نه تنها موفق نمی‌شد، بلکه به واسطه تحریکاتی که می‌شد یک هرج و مرجی مصنوعی به وجود می‌آوردند و بلافاصله یک لایحه حکومت نظامی جلوی مصدق می‌گذاشتند و وانمود می‌کردند که اگر اعلام حکومت نظامی نشود زمین به آسمان می‌‌رود یا آسمان به زمین می‌آید. دکتر مصدق هم نمی‌توانست در چند جبهه خود را مشغول سازد. وی ناچار بود برای پیش بردن مبارزه ملت رشید ایران دندان روی جگر گذارده و با سکوت خود تن در بدهد. طی این چند ماه زمامداری، دکتر مصدق ده‌ها نامه نوشته است که مثلاً فرمانده لشگر خوزستان یا فرمانده فلان لشکر باید عوض بشود، یا فلان اقدام لازم است به عمل آید. هیچ‌یک از این دستورها جامه عمل نمی‌پوشید، چرا؟ برای اینکه دولت جداگانه بود و ستاد ارتش هم دولت دیگر! این امر با اصل شصت ‌و یکم و چهارم قانون اساسی مغایرت دارد. دکتر مصدق نمی‌توانست در چنین موقع بحرانی و در عین حال حساس که نزدیک است مبارزه شرافتمندانه ملت ایران به پیروزی قطعی منتهی گردد، مسئولیت وزارت جنگ را ظاهراً عهده‌دار شود ولی معناً هیچ حق نظارتی در کارهای وزارت جنگ و یا اعمال فرماندهان لشکرها و یا رئیس ستاد ارتش و یا یکی از دوائر کوچک ستاد ارتش نظارت نداشته باشد. به همین جهت در آخرین شرفیابی راجع به وزراء و پست آنها صحبت شد. درباره پست وزارت جنگ نخست‌وزیر مایل بود وزارت جنگ را خود به عهده بگیرد، به قرار مسموع مورد تصویب شاهانه قرار نگرفت. دکتر مصدق هم حاضر نشد با مسئولیت مشترکی که وزراء طبق قانون اساسی دارند مسئولیت وزارت جنگ را در مقابل پارلمان و ملت ایران عهده‌دار شود ولی کوچکترین اختیار قانونی و یا نظارتی در وزارت جنگ نداشته باشد.

مجله خواندنیها؛ ۳۱ تیرماه ۱۳۳۱

متن استعفای دکتر مصدق در ۲۵ تیر ۱۳۳۱
(روزنامه اطلاعات؛ ۲۶ تیرماه ۱۳۳۱)