18 شهریور 1405
جلال آلاحمد:
هدف من از انتشار «غربزدگی» جلوگیری از تظاهر به فرنگ و فرنگی بود
پاسخهای جلال آلاحمد به سؤالات ساواک درباره کتاب «غربزدگی»
محرمانه
فرستنده: اداره کل سوم
گیرنده: ریاست ساواک تهران
تاریخ: ۴۳/۳/۲۳
موضوع: آقای جلال آلاحمد
خواهشمند است دستور فرمایید در مورد سؤالات مشروحه زیر مندرج در کتاب «غربزدگی» نوشته جلال آلاحمد، دبیر دبیرستانهای پایتخت، تحقیقات لازم از نامبرده به عمل آورده، نتیجه را سریعاً به این اداره کل اعلام نمایند.
۱- در صفحه ۳۵ کتاب قید شده:«و من با دکتر تندرکیا موافقم که نوشت شیخ شهید نوری[=شیخ فضلالله نوری] نه به عنوان مخالف مشروطه که خود در اوایل امر مدافع آن بوده، بلکه بهعنوان مدافع «مشروعه» باید بالای دار برود... آن هم در زمانی که پیشوای روشنفکران غربزدۀ ما ملکمخان[=میرزا ملکمخان] مسیحی بود و طالباوف قفقازی!، و به هر صورت از آن روز بود که نقش غربزدگی را همچون داغی بر پیشانی ما زدند و من نعش آن بزرگوار را بر سرِ دار همچون پرچمی میدانم که به علامت استیلای غربزدگی پس از دویست سال کشمکش بر بام سرای این مملکت افراشته شد.»
۲- در صفحه ۴۰ نوشته شده:«در سال ۱۳۱۱ کم کم مدت امتیاز دارسی از نیمه گذشته و دارد تمام میشود. ناچار باید از چنان قدرت متمرکزی که وجود دارد استفاده کرد. این است که [سید حسن] تقیزاده آلت فعل میشود و مجلس خیمهشببازی رأی میدهد و امتیاز دارسی را اول لغو میکند، و بعد از نو میبندد، و با چنان بوق و کرنایی که حتی پیرمردهای قوم بو نبرند که چه کاسهای زیر نیمکاسه است.»
۳- در صفحه ۴۲ کتاب چنین درج گردیده:«به این طریق است که صنعت غرب، ما را غارت میکند و به ما حکم میراند و سرنوشت ما را در دست دارد. پیداست که وقتی اختیار اقتصاد و سیاست مملکت را به دست کمپانیهای خارجی دادی، او میداند که به تو بفروشد.
۴- در صفحه ۶۵ درجشده:«غرب که دولتهای ما را میآورد و میبرد. ما را سر پا نگه میدارد و پیزُر لای پالانمان میگذارد*.»
۵- در صفحه ۸۶ درج گردیده:«از شخص اول مملکت تا دیگرانهمه در فکر تقسیم املاکند و این کار را به دروغ کلید حل همه مشکلات هم جا زدهاند. آنچه این روزها خطرناک است، اعتبارات بانکی است. اسکناسها که به خارج پرواز میکند...اما از نظر سیاسی ما در لوای یک حکومت خودکامه و در عین حال بیبند و بار به سر میبریم... به هر صورت در این ولایت قشون بر تمام قضایا مسلّط است و تعیینکنندۀ آخر همه اوضاع است و استفادهبرندۀ اول از تمام مزایای مملکت.»
ضمناً خلاصه سوابق نامبرده و همچنین آدرس محل سکونت فعلی وی جهت مزید اطلاع به پیوست ارسال میگردد.
از طرف مدیرکل اداره سوم - [ناصر] مقدم - ۴۳/۳/۲۴
آدرس محل سکونت: تجریش، کوچه فردوسی، شماره ۱۶
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
* پیزُر لای پالان گذاشتن: چاپلوسی کسی را کردن، اوصاف دروغین به کسی گفتن، باد به آستین کسی انداختن، هندوانه زیر بغل کسی گذاشتن.
****
محرمانه
فرستنده: ساواک شمیرانات
گیرنده: ریاست ساواک تهران
تاریخ: ۴۳/۴/۸
موضوع: آقای جلال آلاحمد
عین اظهارات نامبرده بالا در جواب پنج سؤال خواسته شده به پیوست ایفاد میگردد، و به طوریکه از فحوای گفتههای وی نیز استنباط میگردد از آنچه در گذشته نوشته و اکنون مورد استیضاح قرار گرفته است، به کلی نادم و پشیمان شده و مدعی است به منظور اصلاح بعضی از مندرجات آن تقاضای تجدید چاپ نمودهام.
رئیس ساواک شمیرانات
رئیس ساواک تهران - مولوی
****
[پاسخهای جلال آلاحمد به سؤالات ساواک درباره کتاب «غربزدگی»]
در پاسخ معروض میدارد که اگر قرار باشد با نظر خردهبینی از نوشته دیگران بنگریم، هیچ کتابی خالی از اشتباه و تندروی یا سهو نیست، و «غربزدگی» که اصلاً کتاب نیست و جزوهای است حقیر، که البته پر است از اشتباه و ندانمکاریها و تندرویها و سهوها. این نظری است که من درباره هر یک از کارهای چاپ شدهام دارم، و خدا عالم است که اگر امکان تجدید چاپ هر کدام آنها پیش بیاید چه اصلاحها و تجدیدنظرها که لازم دارند. این توضیحات را قبلاً دو بار خدمت جناب سرهنگ شاهین هم دادهام و گمان میکردهام که ایشان متوجه شدهاند که در ورای این قلم هیچ قصد سوئی یا نیت زیانکاری نیست و آدمیزاد جائزالخطا است. و اصلاً غرض اساسی از انتشار جزوه نامبرده این بوده است که شاید از این همه تظاهر به فرنگ و فرنگی خودداری شده باشد و کوششها نه در راه ظاهرسازیها، بلکه در راه اصلاح اساس و بنیان امور صرف شده باشد. و به هر صورت گمان نمیکنم این غرض، سوء بوده است. منتها هر کسی زبانی دارد، یکی تند است و دیگری کند، یکی نرم است، دیگری آتشی، وگرنه از نوع این مطالب که مورد سؤال قرار گرفته است هر روز هزاران بار از دهان رجال مملکت در میآید یا در مطبوعات منتشر میشود. با توجه به این نکات کلی اکنون در پاسخ سؤالات:
درباره سؤال اول - بیان قضایای تاریخی است که با مراجعه به هر تاریخ مشروطهای میتوان خواند. من نقل قول کردهام و فلان قول را پسندیدهام. و حقیقت وقتی کشف میشود که اقوال مختلف را بتوان شنید و خواند.
درباره سؤال دوم - حضرت تقیزاده خودشان در مجلس سیزدهم اعتراف کردند که آلت فعل بودهاند. مراجعه بفرمایید به صورت جلسات مجلس، و در حقیقت این سؤال از حضرت ایشان باید شده باشد.
درباره سؤال سوم - مراجعه بفرمایید به آمار صادرات و واردات مملکت. مثلاً در گزارش های بانک ملی ایران، و تفاوت فاحش آنها. و البته که این یک نظر شخصی است. کسانی هم هستند که زیاد بودن واردات را از محاسن اقتصادی میدانند. نظری است.
درباره سؤال چهارم - غرض این است که دولتهای آزاد غربی طرفدار دولت ایرانند و این باعث خوشوقتی بنده هم هست.
درباره سؤال پنجم - اگر اکنون کتاب تجدید چاپ میشد جملۀ نقل شدۀ سؤالی را من به این صورت اصلاح میکردم: بزرگترین قدم مثبت حکومتها از سال ۱۳۴۰ به این سمت، اجرای امر تقسیم املاک است و مداومت در اتمام آن. و ایضاً باعث نهایت خوشوقتی است که با تمام نواقص به هر صورت دارد تمام میشود، و این یکی از آرزوهای بنده است.
با عرض ادب و احترام
جلال آلاحمد - ۸ تیر ۱۳۴۳
اسناد بیشتر درباره جلال آلاحمد را در اینجا ببینید