برگه بازجویی شهید بهشتی در ساواک

بازداشت آیت‌الله شهید بهشتی توسط کمیته مشترک ضدخرابکاری در اسفندماه ۱۳۵۳

کمیته مشترک ضدخرابکاری ساواک، آیت‌الله شهید بهشتی را در واپسین روزهای اسفند ۱۳۵۳ دستگیر و پس از چند روز آزاد کرد. طبق یکی از اسناد ساواک، شهید بهشتی خود در این‌باره می‌گوید:«چند روزی مرا بازداشت کردند و من در برابر سازمان امنیت نرمش به خرج دادم، زیرا فکر کردم اگر نرمش به خرج ندهم از برنامه‌های دیگر من جلوگیری می‌نمایند.»

در اینجا متن برگه بازجویی ایشان (در همین ایام) همراه با تصویر آن آورده شده است:

بازجویی از محمد شهرت حسینی بهشتی، فرزند فضل‌الله

س: هویت شما محرز است. مشروح اطلاعات و فعالیت‌های خود را در خارج از کشور ضمن بازگوکردن اقداماتی که توسط شما انجام شده است بنویسید.

ج: در پنج سال اقامت خود در آلمان، هامبورگ، که به دعوت حضرت آیت‌الله خونساری [خوانساری] به عنوان امام مسجد و مرکز اسلامی هامبورگ به آنجا رفته بودم، قسمت عمده کارهای من از قرار زیر بوده است:۱- کوشش برای تکمیل ساختمان مسجد هامبورگ که مدتی بود معوق مانده و مایه سروصداهایی در محل شده بود که به حیثیت اسلام و ایران لطمه می‌زد، ۲- کوشش در تقویت مبانی عقیدتی و اخلاقی و عملی اسلامی مسلمانان مقیم آلمان، به خصوص برادران و خواهران مسلمان ایرانی مقیم آنجا، ۳- رسیدگی به امور دینی آنها و انجام مراسمی که معمولاً بر عهده یک عالم دینی است از قبیل ازدواج و نظایر آن، ۴- کوشش برای آشنا ساختن مردم آلمان به حقایق اسلامی از راه نشریات، سخنرانی و تدریس در مدارس آلمانی، دانشگاه‌ها، کلیساها و مجامع دیگر، ۵- حل و فصل برخی از اختلافات شغلی و خانوادگی، ۶- عقده‌گشایی‌های روحی از کسانی که آنجا دچار غربت‌زدگی و مسائل ناشی از آن می‌شدند و مشاوره‌های مشابه به خصوص برای جوانان، ۷- مازاد وقت صرف ادامه مطالعات و تحقیقات دینی و انسانی خود من می‌شد.

س: اقدامات خود را پس از برگشت از اروپا نوشته و توضیح دهید در حال حاضر کدام یک از جلسات یا هیئت‌های مذهبی را اداره می‌فرمایید.

ج: در مدت پنج سال اخیر که باز در تهران هستم کارهای اساسی من از قرار زیر است:۱- ادامه کارهای علمی و تحقیقی که در برخی موارد همراه با تشکیل جلسات مباحثه و مشاوره علمی با کسانی است که در این زمینه‌ها مطالعات مفیدی دارند، ۲- مسئولیت نظارت بر تألیف و تکمیل کتاب‌های درسی تعلیمات دینی در سازمان کتاب‌های درسی ایران وابسته به وزارت آموزش و پرورش، ۳- رسیدگی به مراجعات دینی مردم که گاهی با حل و فصل دعاوی حقوقی یا [سند مخدوش است] و در حقیقت اصلاح ذات‌البین است، ۴- یک جلسه ملاقات [سند مخدوش است] پاسخ به سؤالات دینی مراجعین توأم است و گاه [سند مخدوش است].

س: [سند مخدوش است] با شما در تماس بوده و به مرکز اسلامی [هامبورگ] کمک می‌نموده‌اند نام برده و توضیح دهید کمک‌های این اشخاص از چه قبیل بوده است.

ج: کمک اشخاص به مرکز اسلامی هامبورگ غالباً کمک مالی بوده که به صورت ماهانه یا سالانه و به صورت رسمی بوده که در دفاتر پلمپ شده موجود در مسجد نام همه آنها و مبالغی که پرداخته‌اند ثبت و در بیلان‌های هر سال منتشر شده است. در صورت لزوم ممکن است یک دوره از بیلان‌های مربوط به آن سال‌ها یا سال‌های بعد از آنجا گرفته شود. این کمک‌ها توسط اشخاص زیادی پرداخت می‌شده که نام برخی از آنها را هم‌اکنون در ذهن دارم: آقای محمد نظریان، آقای محمد خسروشاهی، آقای نوبری، آقای رحیم کمالیان از آخن، آقای نعمت‌زاده، آقای طوبی.

س- در صورتی که پس از مراجعت به ایران [به] وسیله شما برای افراد یا مؤسسات در خارج از کشور کمک‌هایی ارسال می‌شده است با معرفی عنصر کمک‌شونده در این مورد توضیح دهید.

ج- در چند ماه اخیر برای یکی از بستگان از طرف خانواده من توسط اینجانب مبلغی برای هزینه تحصیل او به‌ هامبورگ فرستاده شده که توسط بانک ملی ارسال شده است و به نام آقای جواد اجیه فرستاده شده. گاهی هم برای امام فعلی مرکز اسلامی‌ هامبورگ، آقای محمد مجتهد شبستری، مبلغی برای تأمین هزینه زندگی شخصی ایشان فرستاده شده است، یا توسط بانک یا به وسیله آقایانی که تجارت با آلمان دارند.

س- تاکنون در کدام‌یک از جمعیت یا نهضت‌های اسلامی عضویت و فعالیت داشته‌اید، در صورت مثبت اقدامات خود را در مراکز مذکور بنویسید.

ج- در هیچ جمعیت یا نهضت اسلامی عضویت نداشته‌ام و ندارم، چون همان‌طور که نوشته‌ام زمینه اصلی کار من کار‌های علمی و تعلیمی است و نمی‌توانم عضویت احزاب یا جمعیت‌ها را از هر قبیل باشند بپذیرم، چون روشن است که قبول عضویت در هر حزب و جمعیت در صورتی برای امثال من زیبنده است که بتواند آن‌طور که از او انتظار می‌رود به وظایف خود عمل کند.

س- [سند مخدوش است] و روحانیون مخالف متعصب مذهبی را که با آنان در تماس هستید معرفی و نحوه ارتباط خود را روشن نمایید.

ج- [سند مخدوش است] ولی کسانی که یا در جلسات یا در مهمانی‌ها یا در کار‌های [سند مخدوش است] در انجام مراجعات دینی، یا به مناسب سوابق دوران تحصیل و نظایر اینها با من تماس دارند خیلی زیادند و در میان آنها اهل همه‌گونه عقیده و خط مشی وجود دارد. می‌توانم از عد‌ه‌ای از آنها نام ببرم ولی آن که بتوانم جهت آنها را به صورت یکنواخت مشخص کرده باشم و در مشخص کردن جهت آنها خودشان و مقامات مسئول بهتر از هر کس می‌توانند نظر دهند. آقایان حاج سید جعفر شبیری، قهرمانی، محمد مفتح، موسوی، مهدوی کنی، سید رضی‌الدین شیرازی، موسوی امام جماعت مسجد اختیاریه، آیت‌الله طالقانی، مهندس بازرگان و به طور کلی اعضاء سابق انجمن اسلامی مهندسین، اعضاء انجمن اسلامی پزشکان، حسین مهدیان، اکبر ‌هاشمی [رفسنجانی]، حاج صادق خیاط، بهفر، علی بابایی، توسلی دماوندی، اخوان فرشجى[فرشچی]، درویش، رفیق‌دوست، خسروشاهی، لطفی.

س- در صورتی که دارای تألیفاتی هستید از آنها نام ببرید و توضیح دهید توسط چه مؤسسه یا بنگاهی این تألیفات منتشر شده است.

ج - تألیفات مستقل اینجانب که تاکنون چاپ شده عبارتند از:۱- صدای اسلام در اروپا که به پنج زبان فارسی، عربی، انگلیسی، آلمانی و ترکی چاپ و منتشر شده و فارسی و عربی آن در تهران توسط شرکت انتشار منتشر شده است، ۲- نماز چیست؟ توسط دفتر نشر و فرهنگ اسلامی در تهران،۳- خدا از دیدگاه قرآن، توسط انتشارات بعثت. علاوه بر این مقالاتی علمی در چند مجموعه در ایران و خارج به زبان‌های مختلف داشته‌ام.

س- تاکنون در برنامه‌‌های رادیو یا تلویزیون ایران یا کشور‌های اروپایی شرکت داشته‌اید.

ج- فقط یک بار در برنامه‌ای که تلویزیون ‌هامبورگ از مراکز اسلامی آلمان تهیه و پخش کرد.

س- آیا تاکنون جهت ایراد سخنرانی در رادیو و تلویزیون ایران از شما دعوت شده است، در صورت مثبت علت عدم اجرای برنامه را در این مراکز مشروحاً بنویسید.

ج- برای این برنامه‌ها از اینجانب دعوت شده، ولی شرکت در این برنامه‌ها [سند مخدوش است] اصول زندگی من چندان هماهنگ نبوده است. این اصل عبارت است از این که[سند مخدوش است] که روی جهت‌گیری فکری اسلامی [سند مخدوش است] است لذا باید مدتی از [سند مخدوش است] افراد نقاد زیادی باشد که در جامعه ما فراوانند و [سند مخدوش است] پاسخ خرده‌هایی را که بر دیگران دارند از ما می‌خواهند، و با مشاغل [سند مخدوش است] که برشمردم فرصت و فراغتی برای این کار ندارم.

اسناد بیشتر درباره آیت‌الله شهید دکتر سیدمحمد حسینی بهشتی را در اینجا بخوانید

تصویر گرفته شده از شهید بهشتی در کمیته مشترک ضدخرابکاری ساواک