ماجرای روز قدس و شروع یک نهضت پنجاه ساله

 مردمِ مبارز

با مرور تقویم روزهای تاریخ ایران می‌توان گفت که اولین مواجه مردم ایران با رژیم اشغالگر قدس در اواسط دهه چهل رخ داد. حکومت پهلوی می‌خواست در راستای عادی‌سازی روابط با رژیمی که اصالت نداشت اقدامات مؤثری داشته باشد. شاید اقدام ورزشی گزینه مناسبی بود که مردم را هم پای‌کار بیاورد: «اولین مسابقه فوتبال بین ایران و اسرائیل در اردیبهشت 1347 که در میدان امجدیه (شیرودی فعلی) برگزار شد؛ رژیم شاه قصد آن داشت که حتی با استفاده از اقبال عمومی مردم نسبت به ورزش فوتبال (بعد از آن فضاحتی که قتل تختی ایجاد کرده بود) به‌نوعی در دل مردم رخنه کند و اسرائیل را در آن نفوذ دهد. مردم علاقه‌مند به فوتبال در استادیوم حاضر شدند، اما از همان لحظات اول، بدون هیچ پیش‌بینی و سازماندهی قبلی، تماشای معمولی یک مسابقه فوتبال به تظاهرات سیاسی عمیق ضداسرائیلی و ضدصهیونیستی بدل شد و انفجار احساسات مردم را به خیابان‌ها کشید و صحنه‌ای بسیار آموزنده و تلخ برای حکومت به‌وجود آورد.»[1]

یک روز بین‌المللی

سال‌ها بعد و در مردادماه ۱۳۵۸ حضرت امام در پیامی آخرین جمعه ماه رمضان را روز قدس نامیدند: «بسم الله الرحمن الرحیم / من در طی سالیان دراز، خطر اسرائیل غاصب را گوشزد مسلمین نمودم که اکنون این روزها، به حملات وحشیانه خود به برادران و خواهران فلسطینی شدت بخشیده است و بویژه در جنوب لبنان به‌قصد نابودی مبارزان فلسطینی، پیاپی خانه و کاشانه ایشان را بمباران می‌کند. من از عموم مسلمانان جهان و دولت‌های اسلامی می‌خواهم که برای کوتاه‌کردن دست این غاصب و پشتیبانان آن، به هم بپیوندند و جمیع مسلمانان جهان را دعوت می‌کنم، آخرین جمعه ماه مبارک رمضان را که از ایام قدر است و می‌تواند تعیین‌کننده سرنوشت مردم فلسطین نیز باشد، به‌عنوان روز مقدس، انتخاب و طی مراسمی، همبستگی بین‌المللی مسلمانان را در حمایت از حقوق قانونی مردم مسلمان فلسطین، اعلام نمایند. از خداوند متعال، پیروزی مسلمانان را بر اهل کفر خواستارم.

والسلام علیکم و رحمت‌الله و برکاته - روح‌الله الموسوى الخمینی»[2]

راهپیمایی‌های چند صد هزار نفری

در همان سال و در چهارمین نماز جمعه تهران در تاریخ جمعه 26 مرداد 1358 هم‌زمان با برگزاری  تظاهرات پرشور مردم تهران و دیگر شهرها به مناسبت روز قدس برگزار گردید. در همین روز نماز جمعه به‌صورت منسجم برای اولین‌بار در برخی شهرهای ایران به جز تهران نیز اقامه شد تنها در تهران ۳.۵ میلیون نفر در راهپیمایی روز قدس شرکت کرده و سپس در مراسم نماز جمعه حضور یافتند.[3]

اما این استقبال محدود به تهران نبود. از جمله شهرهایی که در این روز پس از برگزاری راهپیمایی روز قدس شاهد برگزاری نماز جمعه بودند می‌توان به تبریز به امامت شهید آیت‌الله قاضی طباطبایی با حضور 500 هزار نفر یزد به امامت شهید آیت‌الله صدوقی با حضور 150 هزار نفر؛ خمین به امامت آقای عبدالرسول منتجب شیرازی، ارومیه به امامت حجت‌الاسلام‌والمسلمین حسنی؛ اراک به امامت آیت‌الله خوانساری؛ رودسر به امامت آیت‌الله محفوظی؛ میبد یزد به امامت آیت‌الله اعرافی؛ کاشان به امامت آیت‌الله یثربی؛ بروجرد به امامت حجت‌الاسلام محمدابراهیم نجفی؛ شیراز به امامت آیت‌الله دستغیب با حضور 800 هزار نفر؛ شهرضا به امامت حجت‌الاسلام‌والمسلمین خلیل ملکیان با حضور 60 هزار نفر؛ اصفهان به امامت مرحوم آیت‌الله طاهری با حضور 800 هزار نفر اشاره کرد.[4]

سخنران: آیت‌الله خامنه‌ای

اولین راهپیمایی روز قدس سخنران‌های متعددی داشت. از آیت‌الله طالقانی گرفته تا بازرگان و آیت‌الله خامنه‌ای و...

در بخشی از این مراسم حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، چند ماه پیش از این‌که به‌عنوان امام جمعه تهران منصوب شوند در این مراسم سخنرانی کردند.

ایشان در ابتدا به انتخاب روز قدس از طرف حضرت امام اشاره کردند: «انتخاب و اعلام روز قدس از سوی رهبر عزیز انقلاب اسلامی ایران نشان‌دهنده گستردگی و وسعت دامنه انقلاب ماست نشان‌دهنده آن است که انقلاب اسلامی ایران در درون مرزهای ایران زندانی نمی‌شود. نشان‌دهنده آن است که آرمان مردم انقلابی و مبارز ایران آزادی همه ملت‌های تحت ستم مخصوصاً ملت‌های مسلمان در منطقه خاورمیانه است. بیت‌المقدس نخستین قبله مسلمانان قبله معنوی و قلبی همه مسلمانان تاریخ اسلام است.»[5]

درد دنیای اسلام

ایشان در ادامه به همه‌گیری این اشغال اشاره و افزودند: «آن روزی که غارتگران و دزدان اسرائیلی به کمک موشک‌ها و هواپیماهای آمریکائی و کارشناسان و متخصصان آمریکایی قدس شریف را از ما گرفتند. تنها ملتی خاص با قومی خاص از مسلمانان داغدار و جریحه‌دار نشد.

مسلمانان جهان با همه وجود خود عمق این فاجعه را لمس کردند، دشمن را شناختند. هدف و آرمان نجات قدس بدین معنی یک هدف اسلامی است. بنا‌بر‌این همان‌طوری که رهبر و امام ما در پیام خود به ما آموخته‌اند روز قدس روز اسلام است.

روز قدس روز عزیزترین آرمان‌های مسلمانان است. دشمن ما در قدس کیست؟

دشمن اشغالگری که جامعه اسلامی را از شمال آفریقا تا اقصی‌نقاط شرق آسیا در برابر خود قرار داده است، کیست؟»[6]

دشمن‌شناسی در دنیای اسلام

ایشان در ادامه بادقت به نقش آمریکا در این عرصه اشاره کردند: «ساده‌لوحانه خواهد بود اگر این دشمن را اسرائیل غاصب بدانیم. ما در برابر خود در همه جبهه‌هایی که امروز در سراسر کشورهای خاورمیانه درگیر هست، دشمن واحدی و دشمن مشترکی را بالعیان مشاهده می‌کنیم. ما دست پلید امپریالیسم آمریکا را در همه فاجعه‌آفرینی‌هایی که در این نقطه جهان انجام می‌گیرد به‌وضوح می‌بینیم. ملت ایران ملت مبارز و انقلابی ایران با این نگاه مسئلهٔ فلسطین و مسئلهٔ قدس را از مسئله ایران جدا نمی‌داند. ما در ایران در برابر ماشین عظیم تجهیزات نظامی امپریالیسم آمریکا قرار داشتیم مادر ایران در برابر در محکم امپریالیسم که به‌وسیله پست‌ترین و پلیدترین نوکران جیره‌خوارش اداره و حمایت می‌شد قرار گرفته بودیم.»[7]

انسجام دنیای اسلام

اهمیت روز قدس در دیگر کشورهای اسلامی هم قابل‌توجه است. اهمیت و توجه به این روز در کشورهای دیگر و برگزاری راهپیمایی برای این روز است. مهندس محمد سعید، فرمانده تیپ رزمی لوا القدس در این باره می‌گوید[8]: «امام خمینی این روز را نه‌تنها برای ایران که برای اسلام نام‌گذاری کرد. این شکوه و عظمتی که در راهپیمایی امروز روز قدس وجود دارد نشان‌دهنده قداست امام و اصالت راهی است که او در بیش از ۴۰ سال پیش به امت اسلام نشان داده است.» این اهمیت در ادبیات رهبر معظم انقلاب هم وجود دارد: «روز قدس، روزِ آزمایش بزرگ ملت‌های مسلمان است.»[9] یا در جایی دیگر ایشان روز قدس را جلوه اتحاد امت اسلامی می‌دانند: «روز قدس یکی از آن جلوه‌های حقیقی اتحاد و انسجام دنیای اسلام است.»[10]