الگوگیری ماندلا از امام شهید

سی‌ویکم تیرماه ۱۳۷۱، نلسون ماندلا، رهبر کنگره ملی آفریقا و نماد مبارزه با آپارتاید، در تهران با حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر انقلاب اسلامی، دیدار کرد. این دیدار، ثمره سال‌ها حمایت ایران از مبارزان ضد نژادپرستی بود. ماندلا در این ملاقات، بارها از آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان «رهبر خود» یاد کرد و بر تأثیر مستقیم انقلاب اسلامی در امید بخشیدن به مردم آفریقای جنوبی تأکید نمود.

سابقه این ارتباط به روزهای آغازین مبارزه علیه آپارتاید بازمی‌گشت. ایران در کنار قطع روابط با دولت نژادپرست آفریقای جنوبی، با گروه‌های آزادی‌بخش ارتباط برقرار کرد و از آنها حمایت نمود. محسن پاک‌آیین، سفیر سابق ایران در زامبیا، روایت کرده که در روز هشتم اسفند ۱۳۶۹، دو هفته پس از آزادی ماندلا از ۲۷ سال زندان، لوزاکا (پایتخت زامبیا) اولین شهری بود که پذیرای او شد. در این سفر تاریخی، پاک‌آیین به نمایندگی از ایران در مراسم حضور یافت و ماندلا با اشاره به نقش ایران گفت: «من از رهبران ایران بسیار ممنونم. سلام من را به رهبر و رئیس‌جمهور و دیگر مقامات کشورتان برسانید.» (متن کامل روایت او را اینجا بخوانید)

سفر ماندلا به ایران در مرداد ۱۳۷۰، مهم‌ترین بخش آن دیدار صمیمانه با رهبر شهید بود. ماندلا با اشاره به تأثیر انقلاب اسلامی بر مبارزه مردم آفریقای جنوبی گفت: «انقلاب اسلامی ایران تحت رهبری امام خمینی، امیدهای فراوانی را برای قیام مردم آفریقای جنوبی در مبارزه علیه بی‌عدالتی به همراه داشته است و بدون تردید تاریخ هرگز نقش ایران اسلامی را فراموش نخواهد کرد.» او همچنین تأکید کرد: «ملاقات با رهبر انقلاب بزرگی که جهان را تحت تأثیر قرار داده است، برای من امیدبخش و موجب افتخار بزرگی است.»

ماندلا در این دیدار، به کمک‌های مستمر اروپا و آمریکا به رژیم آپارتاید اشاره کرد و افزود: «ما که اکنون در آستانه پیروزی قرار گرفته‌ایم، هرگز با حامیان دشمن خود متحد نخواهیم شد و به هیچ‌وجه به غرب متکی نخواهیم بود.» رهبر شهید انقلاب نیز با تأکید بر حضور مردم در صحنه، آن را بهترین و مؤثرترین سلاح برای به زانو درآوردن رژیم آپارتاید دانست و حمایت‌های سیاسی و معنوی ایران را از مبارزات مردم آفریقای جنوبی اعلام کرد.

در این سفر، کمک قابل توجهی از سوی ایران و به دستور رهبر انقلاب برای ادامه مبارزه در اختیار ماندلا قرار گرفت. ماندلا که روز ۳۱ تیر ۱۳۷۱ بار دیگر در تهران با رهبر شهید دیدار داشت، بر این نکته تأکید کرد که قبل از ترک کشورش، مجدانه خواستار زیارت مرقد مطهر امام خمینی شده بود. او خمینی را در کنار گاندی و نهرو، یکی از مصلحان بزرگ جهان دانست و بارها اعلام کرد که مردم آفریقای جنوبی برای شنیدن گزارش دیدارهایش با رهبر بزرگ انقلاب به انتظار نشسته‌اند.

ماندلا با نگاه به مبارزات انقلاب اسلامی ایران، که الگوی رایج مبارزۀ چریکی برای انقلاب‌ها را به مبارزۀ همگانی با آگاه‌سازی مردم ارتقا داده بود، پیش رفت و از این مسیر موفق شد با مطالبه‌ی عمومی راه شرکت در انتخابات را باز کند، سپس در اردیبهشت ۱۳۷۳ در انتخابات آزاد پیروز شد و در همان سال قوانین آپارتاید را لغو و قانون اساسی برابری‌خواهانه را تصویب کرد. بدین‌ترتیب، پیش‌بینی او درباره «آستانۀ پیروزی» به ثمر نشست؛ پیروزی‌ای که نشان داد صدور انقلاب اسلامی، محدود به کشورهای مسلمان نمانده است.