19 اردیبهشت 1405
نگاهی به نخستین کنگره حزب به ریاست شهید آیتالله سیدعلی خامنهای
عصر روز سهشنبه ۲۰ / ۲ / ۱۳۶۲ نخستین کنگرۀ حزب جمهوری اسلامی به ریاست شهید آیتالله سیدعلی خامنهای (دبیرکل وقت) برگزار شد. علاوه بر اعضای شورای مرکزی، اعضای هیئت اجرایی و منتخبین اعضای سراسر کشور حزب جمهوری اسلامی، مسئولان قوای سهگانه و فرزند امام خمینی نیز در افتتاحیه شرکت کردند. از جمله مهمانان افتتاحیه، مسئولان نظامی وقت همچون تیمسار ظهیرنژاد (رئیس ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران)، شهید سرهنگ صیاد شیرازی (فرماندۀ نیروی زمینی) و سرهنگ معینپور (فرماندۀ نیروی هوایی) و جمعی از ائمّۀ جمعه و جماعات کشور بودند که در اردوگاه شهید باهنر تهران برگزار شد.[1]
مراسم افتتاحیه که شب مبعث بود، پس از تلاوت قرآن مجید و اعلام برنامۀ چندروزۀ کنگره آغاز شد. سپس به مناسبت افتتاح نخستین کنگرۀ حزب جمهوری اسلامی، سرود کنگره توسط گروه سرود کنگرۀ حزب اجرا شد. آنگاه آیتالله سیدعلی خامنهای (رئیسجمهور وقت و دبیرکل حزب جمهوری اسلامی) در نطق افتتاحیۀ این کنگره، گزارشی از کار چهارسالۀ حزب جمهوری اسلامی را ارائه داد.
آیتالله سید علی خامنهای در سخنرانی افتتاحیه با اشاره به بینظیر بودن مجمع حزب جمهوری اسلامی متشکل از گروههای مختلف سنی، صنفی و فکری، گفت: این پدیده نیز همانند دیگر دستاوردهای انقلاب باید از برکاتی شایسته برخوردار شود. وی با یادی از شهید بهشتی، گزارش کوتاهی از پیشینهٔ حزب ارائه کرد و گفت که هستهٔ اولیه در تابستان ۱۳۵۶ با محوریت شهید بهشتی و تأکید بر «اخلاص» شکل گرفت و پس از فرازونشیبهایی ناشی از تبعیدها، سرانجام در ۲۹ بهمن ۱۳۵۷ اعلام موجودیت کرد.
ایشان هدف اصلی حزب را تداوم انقلاب و تحقق آرمانهایی چون حضور مردم در صحنه، پیریزی بنیانهای نظام (قانون اساسی، مجلس، ریاستجمهوری)، حفظ نقش امام، تعمیق اندیشهٔ اسلامی ناب، هدایت سیاسی مردم و مقابله با توطئههای دشمنان داخلی و خارجی دانست. خامنهای تأکید کرد که حزب جمهوری اسلامی خود را حاکم نمیداند، بلکه بازویی برای هماهنگی و آموزش نیروهای انقلابی و عامل وحدت است. وی در پایان، گزارش خود را فقط ورقزدنی از کارنامهٔ حزب خواند و وصیت شهدا، به ویژه بهشتی و باهنر، را پایداری در خط امام و ولیفقیه دانست.
پس از سخنان تفصیلی دبیرکل حزب جمهوری اسلامی، نماز مغرب و عشاء به امامت آیتالله قاضی طباطبایی -امام جمعۀ دزفول که نماد مقاومت در برابر جنگ شهرها بود- اقامه شد و سپس به منظور انتخابات هیئت رئیسه و بدنبال آن، آییننامۀ ادارۀ کنگره در ۳۰ ماده به تصویب اعضای کنگره رسید.
روز دوم، با دیدار اعضای شرکتکننده در نخستین کنگرۀ حزب جمهوری اسلامی با امام خمینی آغاز شد. آیتالله خامنهای جملات کوتاهی در معرفی حاضران و تبریک عید مبعث گفت. مباحث امام خمینی بیشتر متوجه مناسبت بزرگ مبعث بود. اما نکاتی راهبردی نیز بیان شد: «برادران! ما امروز گرفتار تمام قدرتهای شیطانی بشر هستیم؛ ما باید توجه بکنیم به اینکه تکلیف الهی ما در امروز که همه به ما حمله کردهاند چیست. [...] آنها، قدرتهای بزرگ نشستهاند آنجا که با ایادی خودشان در این کشور راههایی درست کنند که خود اهالی این کشور برای آنها جاده را صاف کند. آنها مستقیماً نمیآیند سراغ شما، آنها با این راهها، با قلمهای فاسد، با فکرهای فاسد که در خدمت میگیرند در سراغ شما میآیند و با شایعهافکنیها و دروغپردازیها در بین شماها هر کس را به دیگری بدبین میخواهند بکنند. و آن روزی که قشرهای ملت خدای ناخواسته، بر خلاف الآن که هستند، به هم بدبین بشوند، آن روز است که رخنه کردهاند آنها و استفاده خواهند کرد. [...] ما موظف هستیم از طرف او و از طرف عقل خودمان و وجدان خودمان که به آن کسی که ولیّ همه چیز ما هست خدمت بکنیم، و آمال و آرزوی ما این باشد که دین او را تقویت بکنیم و اسلام را در بین بشر پیاده کنیم؛ و این نمیشود الّا به وحدت کلمۀ شما و دست برداشتن از اختلافات، اگر خدای ناخواسته باشد و ان شاء الله نباشد. و من امیدوارم که با وحدت کلمه و با اخوت ایمانی محکم بایستیم و بایستید و این کشور را از حوادث دهر حفظ کنید.»
کنگره عصر چهارشنبه با تلاوت آیاتی از قرآن مجید و با حضور آیتالله سیدعلی خامنهای (دبیرکل حزب جمهوری اسلامی و رئیس کنگره)، هاشمی رفسنجانی (نایبرئیس اول)، میرحسین موسوی (نایبرئیس دوم)، اعضای شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی و منتخبین حزب جمهوری اسلامی در سراسر کشور به کار خود ادامه داد.
در این نشست به درخواست هیئت رئیسه، قبل از بررسی آییننامۀ انتخابات شورای مرکزی و شورای داوری، مادۀ ۲۳ و ۲ تبصرۀ آن از اساسنامه پیشنهاد، مورد بحث و تبادلنظر اعضای حاضر قرار گرفت و پس از بررسی پیشنهادات ارائهشده با اکثریت آراء به تصویب رسید. همچنین آییننامۀ انتخابات شورای مرکزی و شورای داوری با تغییراتی در ۱۲ ماده و ۳ تبصره مورد تصویب قرار گرفت.
پس از تصویب این آییننامه، کمیسیونهای مختلف تشکیل جلسه داده و کار خود را آغاز کردند و با وظایف کمیتههای مربوطه آشنا شدند.
صبح روز پنجشنبه در سومین روز هیئت رئیسۀ منتخب نخستین کنگرۀ حزب جمهوری اسلامی بحث و بررسی مواضع حزب جمهوری اسلامی شامل مسائل سیاسی، ملیتی، سیاست خارجی، فضایی، اقتصادی، اجتماعی، نظامی و انتظامی را به هشت کمیسیون و ۴۰ کمیتۀ مربوطه واگذار کرد.
هر کمیته از ۱۵ تا ۲۰ عضو مرکب از گروهی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی، وزرا، استانداران، اعضای خارج از کشور حزب و خواهران عضو حزب جمهوری اسلامی تشکیل میشد که زیر نظر رئیس هر کمیته مسائل مربوطه را مورد مطالعه و بررسی و ارزیابی قرار دادند.
بعد از ظهر پنجشنبه گزارش کمیتهها به کمیسیونها ارائه شد و پس از انتخاب هیئت رئیسه و بررسی خروجی کمیتههای مربوطه، مسائل فوقالذکر مورد بحث و بررسی قرار گرفت و در پایان نماز جماعت اقامه و دعای کمیل برگزار شد.
در آغاز چهارمین روز کار کنگره پس از قرائت قرآن کریم، به جمعبندی کار کمیسیونها و گزارش به هیئت رئیسۀ کنگره پرداخت و پس از آن شرکتکنندگان در نماز جمعه تهران شرکت کردند که به امامت آیتالله خامنهای اقامه شد.
در بعد از ظهر چهارمین روز نخستین کنگرۀ حزب جمهوری اسلامی، نخست آیتالله سیدعلی خامنهای دبیرکل حزب در رابطه با حملۀ موشکی رژیم صهیونیستی صدام به دو شهر مقاوم دزفول و اندیمشک سخن گفت و از آیتالله قاضی، امام جمعۀ دزفول خواست پیام تسلیت و تأسف این کنگره را به حضور برادران و خواهران دزفولی منتقل کند و تأکید کرد که اگرچه شهرهای عراق در برد آتش ما قرار دارد، ولی به حکم التزام به اصول انسانی، هرگز اقدام متقابل و مشابهی نخواهیم کرد، اما ضربات خود را با روشهای انسانی بر سر متجاوزان فرود خواهیم آورد.
آیتالله خامنهای با اشاره به بررسی اساسنامه، کنگره را تجربهای ارزشمند در کار جمعی دانست و مباحثه میان برادران را مبارک دانست و گفت که انتظار همفکری صددرصدی نیست؛ آنچه مهم است وحدت در اصول و مبانی اعتقادی است. ایشان هشدار داد که نباید به افراد مخلصِ دلسوزِ مستضعفان برچسب چپ زد، یا بازاری بودن را ملاک طرد دانست. ایشان با اشاره به مبارزان بازاری و جوانان انقلابی که هر دو در تداوم انقلاب نقش داشتهاند دفاع کرد و اختلافنظرهای جزئی را طبیعی خواند و همه را به حفظ روح برادری و پرهیز از تخاصم فراخواند.
سپس به ریاست ایشان دربارۀ موارد اساسنامۀ کنگره بررسی و تبادل نظر شد و تغییراتی به تصویب رسید. همچنین در ادامۀ کار کنگره، پس از تصویب اساسنامه، نماز جماعت اقامه شد و آنگاه برنامۀ کنگره برای تصویب مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت و پس از تغییراتی به تصویب رسید.
پنجمین روز برگزاری نخستین کنگرۀ حزب جمهوری اسلامی به ریاست آیتالله سیدعلی خامنهای و با حضور اعضای هیئت رئیسه و سایر مسئولان تشکیل شد که در این جلسه، آییننامۀ نحوۀ انتخاب اعضای کنگرۀ آیندۀ حزب جمهوری اسلامی مورد بحث و بررسی قرار گرفت و تصویب شد.
عصر روز پنجم انتخابات اعضای شورای مرکزی و شورای داوری برگزار شد.
در این جلسه حضرات آیات سیدعلی خامنهای، اکبر هاشمی رفسنجانی، محمدمهدی ربانی املشی، عباس واعظ طبسی و
محمدعلی موحدی کرمانی به عنوان اعضای شورای داوری حزب جمهوری اسلامی برگزیده شدند.
همچنین اعضای اصلی و ذخیرۀ شورای مرکزی با رأی ۶۵۲ نفر حاضر به قرار زیر انتخاب شدند:
۱. اکبر هاشمی رفسنجانی (۶۴۷ رأی)
۲. آیتالله سید علی خامنهای (۶۴۶ رأی)
۳. محمدمهدی ربانی املشی (۶۳۷ رأی)
۴. محمدعلی موحدی کرمانی (۶۳۶ رأی)
۵. علی اکبر ولایتی (۶۲۶ رأی)
۶. عباس واعظ طبسی (۶۲۳ رأی)
۷. علی اکبر ناطق نوری (۶۱۲ رأی)
۸. اکبر پرورش (۵۸۷ رأی)
۹. عباس شیبانی (۵۷۹ رأی)
۱۰. محمدرضا بهشتی (۵۷۸ رأی)
۱۱. قربانعلی دری نجفآبادی (۵۷۴ رأی)
۱۲. مسیح مهاجری (۵۷۰ رأی)
۱۳. حسن غفوریفرد (۵۵۰ رأی)
۱۴. میرحسین موسوی (۵۴۴ رأی)
۱۵. حبیبالله عسگراولادی (۵۴۲ رأی)
۱۶. محسن دعاگو فیضآبادی (۵۰۰ رأی)
۱۷. ابوالقاسم سرحدیزاده (۴۹۹ رأی)
۱۸. غلامحسین شریفخانی (۴۶۰ رأی)
۱۹. محمدرضا باهنر (۴۵۳ رأی)
۲۰. اسدالله لاجوردی (۴۳۰ رأی)
۲۱. اسدالله بادامچیان (۴۲۸ رأی)
۲۲. جواد منصوری (۴۱۴ رأی)
۲۳. سید رضا زوارهای (۴۱۰ رأی)
۲۴. عبدالله جاسبی (۳۷۵ رأی)
۲۵. مرتضی نبوی (۳۷۲ رأی)
۲۶. سعید امانی (۳۱۰ رأی)
۲۷. محیالدین فاضل هرندی (۲۷۹ رأی)
۲۸. مصطفی میرسلیم (۲۶۰ رأی)
۲۹. محمدحسن اصغرنیا (۲۳۱ رأی)
۳۰. جواد اژهای (۲۲۳ رأی)
اعضای ذخیره شورای مرکزی:
۱. مصطفی حائریزاده (۶۲۰ رأی)
۲. حسین کمالی (۶۱۷ رأی)
۳. عبدالمجید معادیخواه (۳۷۵ رأی)
۴. سید ابوالفضل موسوی تبریزی (۳۲۹ رأی)
۵. علی موحدیپور (ساوجی) (۳۲۷ رأی)
۶. مسعود شهیدی (۳۱۹ رأی)
۷. رجبعلی طاهری (۲۸۰ رأی)
۸. اسماعیل فردوسیپور (۲۶۶ رأی)
۹. محمدهاشم رهبری (۲۶۰ رأی)
۱۰. رسول منتخبنیا (۲۵۴ رأی)
اولین دستاورد تشکیلاتی نخستین کنگرۀ حزب جمهوری اسلامی، رسمیت یافتن کلیۀ نهادهای این تشکیلات بود که با توجه به اضطرارات سالهای نخست انقلاب اسلامی و عدم امکان برگزاری مجمع عمومی، به صورت موقت اداره میگشت. بررسی و تصویب اساسنامه و مرامنامه، بررسی مواضع، انتخاب اعضای شورای مرکزی و انتخاب اعضای شورای داوری، گامهای مهمی بود که در این کنگره در جهت رسمیت یافتن نهادهای حزب برداشته شد. علاوه بر این، به تصویب کنگره مقرر شد نهاد جدیدی تحت عنوان «شورای فقها» به وجود آید که ناظر بر کلیۀ مصوبات و تصمیمگیریهای شورای مرکزی باشد.
[1] لازم به ذکر است در سالهای بعد امام خمینی نظامیان و ائمّۀ جمعه را از ورود به احزاب منع کردند. از جمله ۱۸ مرداد ۱۳۶۳ در جمع مقامات کشوری و لشکری فرمودند: «میخواهیم که سپاه و ارتش جند الله باشند و دستهبندی نداشته باشند و جهات سیاسی را کنار بگذارند برای اینکه اگر جهات سیاسی و مناقشات سیاسی در سپاه رفت و در ارتش رفت، باید فاتحۀ این سپاه و ارتش را ما بخوانیم ... انتخابات در محل خودش دارد میشود، جریانی دارد، به سپاه چه کار دارد که آنها هم اختلاف پیدا کنند؟ برای سپاه جایز نیست این. برای ارتش جایز نیست این. سپاهی را از آن تعهدی که دارد، از آن مطلبی که به عهده اوست باز میدارد و همینطور ارتش را.» (صحیفۀ امام، ج ۱۹، ص ۱۱ و ۱۲)
همچنین در تاریخ ۳۱ خرداد ۱۳۶۶ دستور دبیرخانۀ ائمّۀ جمعه مبنی بر ممنوعیت معرفی کاندیدا و موضعگیری له یا علیه اشخاص و استفاده از تریبون نماز جمعه را تأیید کرده و تنها امام جمعه و ائمّۀ جمعۀ موقت تهران را از این دستور معاف میفرمایند (صحیفۀ امام، ج ۲۰، ص ۲۸۸).
اما نباید فراموش کرد که حضور به عنوان مهمان در افتتاحیه به منزلۀ همکاری سیاسی نیست، چنانچه رسم است در افتتاحیۀ کنگره یا مجمع عمومی احزاب، مهمانانی از سران احزاب دیگر، سفرا و مقامات دعوت شوند.
مجموعهای از تصاویر این کنگره را اینجا ببینید.